Kummopamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Paṭhamadārukkhandhopamasuttavaṇṇanā
241. Vilāsamāno
M2.332 viya sāgaraṃ patvā .Antosākhoti gaṅgāya tīrassa anto onatasākho .
Temetīti tinto hoti .
Tiriyaṃ patito daṇḍasetu viya ṭhitattā mahājanassa paccayo jāto , tathā mahantabhāvena gaṅgāsotaṃ otaraṇādi natthi .
Ayaṃ
V2.48 hīti anantaraṃ vuttapuggalo .
Ariyamaggaṃ oruyhāti catubbidhaṃ ariyamaggavīthiṃ otaritvā .
‘‘ Cittaṃ nāmetan ’’ tiādinā cintetvā gihibandhanaṃ na vissajjetīti sambandho .
Attano bhajamānaketi attano bhajante .
Jīvikatthāya payujjitabbato payogo , khettavatthādi .
Tato payogato uṭṭhitaṃ āyaṃ .
Kiñcāpi bhikkhūnaṃ kāyasāmaggiṃ deti bhikkhatthāya .
Muṇḍaghaṭan ti bhinnoṭṭhaṃ ghaṭaṃ .
Khandheti aṃse .
Saṅghabhogan ti saṅghasantakaṃ bhogagāmaṃ gantvā .
Atthato evaṃ vadantīti tathā atthassa sambhavato evaṃ vadantā viya honti .
Yāgumattake yāgun ti yāguṃ pivitvā tāya aparipakkāya eva aññaṃ yāguṃ ajjhoharitvāti sambandho .
Kilesānurañjitovāti yonisomanasikārassa abhāvena kilesānugatacitto eva .
Akkhīni nīharitvāti kodhavasena akkhike karonto akkhīni nīharitvā vicarissati .
Uddhato hoti avūpasanto .
Diṭṭhigatikoti sāsaniko evaṃ ayoniso ummujjitvā sāsanaṃ uddhammaṃ ubbinayaṃ katvā dīpento ariṭṭhasadiso .
Tenāha ‘‘ so hī ’’ tiādi .
Arūpabhave rūpaṃ atthi , aññathā tato cutassa kuto rūpakkhandhassa sambhavo .
Asaññībhave cittaṃ atthīti etthāpi eseva nayo .
Bahucittakkhaṇiko lokuttaramaggo ‘‘ yo ime cattāro satipaṭṭhāne bhāveyya sattavassānī ’’ tiādivacanato ( dī . ni .2.404; ma . ni .1.137).
Anusayo cittavippayutto , aññathā sāvajjānavajjadhammānaṃ ekajjhaṃ uppatti siyā .
Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti , aññathā kammaphalānaṃ sambandho na siyāti .
Iti vadanto evaṃ micchāvādaṃ paggayha vadanto .
Temanarukkho viya … pe … dullabhadhammassavano ca puggalo saddhāsinehena atemanato .
Katavinayo sikkhitavinayo yathā ‘‘ katavijjo ’’ ti .
DhammakathikānaṃM2.333 vicārethāti idaṃ deyyadhammaṃ dhammakathikānaṃ ayyānaṃ tassa tassa yuttavasena vicārethāti niyyātanavasena vatvā .
Divākathiko sarabhāṇako sāyanhe katheti , purimayāmaṃ kathento rattikathiko bhāṇakapuggalo .
Nandanavanābhirāmeti nandanavanaṃ viya manorame .
Assa bhārahārabhikkhūti assa kiccavāhakabhikkhū upajjhāyādayo .
Sukhanisinnakathan ti paṭisanthārakathāpubbakaṃ upanisinnakathaṃ sutvā .
ṬhitasaṇṭhānenevaV2.49 ṭhitākāreneva ṭhitaṃ , nappayuttanti attho .
Cittakammamūlādīni ṭhitasaṇṭhāneneva ṭhitāti yojanā .
Mudutāyāti muduhadayatāya sāpekkhatāya .
Paṭipadan ti samathavipassanāpaṭipattiṃ .
Dīpetvā pakāsetvā pākaṭaṃ katvā .
Tatruppādoti tatra uppajjanakaāyuppādo .
Khettaṃ sandhāya vadati .
Tela … pe … hatthāti telaghaṭa-madhughaṭaphāṇitaghaṭādihatthā .
Apakkamiṃsu dubbicāritattā .
Pūresīti heṭṭhā ca tattha tattha atītāni kālavacanāni porāṇaṭṭhakathāya āgatattā kira vuttāni .Upagamanānupagamanādīni orimassa pārimassa ca upagamanānupagamanāni ceva majjhe saṃsīdanāni ca .
Paṭivijjhitun ti jānituṃ .
Etan ti yathāvuttaṃ cakkhusabhāvaṃ .
Domanassan ti tasseva mandabhāvapaccayaṃ domanassaṃ .
Āpajjantopi upagacchati nāma tannimittasaṃkilesassa uppāditattā .
Tiṇṇaṃ lakkhaṇānan ti hutvā abhāvato ādiantavantato tāvakālikato niccapaṭikkhepatotiādīnaṃ tiṇṇaṃ lakkhaṇānaṃ sallakkhaṇavasena .
Vāmatoti micchā .
Dakkhiṇatoti sammā .
Yathā tassa tassa sattassa orabhāvattā ajjhattikāni āyatanāni orimaṃ tīraṃ katvā vuttāni , evaṃ nesaṃ parabhāvattā bāhirāni āyatanāni pārimaṃ vuttāni .
Apāyamajjhe saṃsaraṇahetutāya nandīrāgova ‘‘ majjhe saṃsādo ’’ ti vutto .
Unnatoti ‘‘ seyyohamasmī ’’ tiādinā unnatiṃ upagato .
Attukkaṃsane paṃsukūlikabhāvena attānaṃ dahanato aññākāratāgahetabbo .
Pāsāṇo nu kho esa khāṇukoti gahetabbadārukkhandhasadiso vutto .
Cuṇṇavicuṇṇaṃ
M2.334 hoti āvaṭṭavegassa balavabhāvato .
Catūsu apāyesūti pañcakāmaguṇāvaṭṭe patitapuggalo manussalokepi guṇasarīrabhedanena dīgharattaṃ cuṇṇavicuṇṇaṃ āpajjatiyeva , tassa tathā āpannattā .
Evañhi so apāyesu tādisesu jāyati .Sīlassa duṭṭhaṃ nāma natthi , tasmā abhāvattho idha du-saddoti āha ‘‘ nissīlo ’’ ti .
‘‘ Pāpaṃ pāpena sukaran ’’ tiādīsu ( udā .48) viya pāpa-saddo nihīnapariyāyoti āha ‘‘ lāmakadhammo ’’ ti .
Na sucīti kāyavācācittehi na suci .
Saṅkāya vāti attano vā saṅkāya
V2.50 paresaṃ samācārakiriyaṃ sarati āsaṅkati .
Tenāha ‘‘ tassa hī ’’ tiādi .
Tāni kammāni pavisatīti tāni kammāni karontānaṃ antare pavisati .
Guṇānaṃ pūtibhāvenāti guṇabhāvena gahitānaṃ sīladhammānaṃ saṃkiliṭṭhabhāvappattiyā .
Kacavarajātoti abbhantaraṃ sañjātakacavaro , kacavarabhūto vā .Aṇaṇā pabbajjāti aṇaṇasseva pabbajjā .
Orimatīrādīnaṃ upagamanānupagamanādīnaṃ jotitattā vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ .
Paṭhamadārukkhandhopamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Dutiyadārukkhandhopamasuttavaṇṇanā