15. Navapurāṇavaggo
1. Kammanirodhasuttavaṇṇanā
146. Sampati vijjamānassa cakkhussa taṃnibbattassa kammassa ca adhippetattā ‘‘ na cakkhu purāṇaṃ , kammameva purāṇan ’’ ti vatvā yathā tassa cakkhussa purāṇapariyāyo
M2.316 vutto , taṃ dassento āha –
‘‘ kammato panā ’’ tiādi .
Paccayanāmenāti purimajātisaṃsiddhattā ‘‘ purāṇan ’’ ti vattabbassa paccayabhūtassa kammassa nāmena .
Evaṃ vuttan ti ‘‘ purāṇakamman ’’ ti evaṃ vuttaṃ .Paccayehi abhisamāgantvā katan ti taṇhāvijjādipaccayehi abhimukhabhāvena samāgantvā samecca nibbattitaṃ .
Cetanāyāti kammacetanāya .
Pakappitan ti abhisamīhitaṃ .
Vedanāyāti attānaṃ nissāya ārammaṇaṃ katvā pavattāya vedanāya .
Vatthūti nibbattikāraṇaṃ pavattaṭṭhānanti vipassanāpaññāya passitabbaṃ .
Kammassa nirodhenāti kilesānaṃ anuppādanirodhasiddhena kammassa nirodhena .
Vimuttiṃ phusatīti arahattaphalavimuttiṃ pāpuṇāti .
Ārammaṇabhūto nirodho nibbānaṃ ‘‘ kammanirodho ’’ ti
V2.34 vuccati ,‘‘ kammaṃ nirujjhati etthā ’’ ti katvā .‘‘ Jhāyatha , bhikkhave , mā pamādatthā ’’ ti vuttattā ‘‘ pubbabhāgavipassanā kathitā ’’ ti vuttaṃ .
Kammanirodhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
2-5.Aniccanibbānasappāyasuttādivaṇṇanā
147-150.
Nibbānassāti nibbānādhigamassa , kilesanibbānasseva vā .
Upakārapaṭipadan ti upakārāvahaṃ paṭipadaṃ .
Catūsūti dutiyādīsu catūsu .
Nibbānasappāyā paṭipadā desitāti katvā ‘‘ saha vipassanāya cattāro maggā kathitā ’’ ti vuttaṃ .
Aniccanibbānasappāyasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
6-7.Antevāsikasuttādivaṇṇanā
151-152.
Anta-saddo samīpatthe vattati ‘‘ udakantaṃ vanantan ’’ tiādīsu , kileso pana atiāsanne vasati abbhantaravuttitāyāti ‘‘ antevāsikan ’’ ti vutto vibhattialopena yathā ‘‘ vanekusalo , kūlerukkhā ’’ ti .
Tenāha –
‘‘ anantevāsikanti antovasanakilesavirahitan ’’ ti .
Ācaraṇakakilesavirahitan ti samudācaraṇakilesarahitaṃ .
Anto
M2.317 assa vasantīti assa puggalassa anto abbhantare citte vasanti pavattanti .Te etaṃ adhibhavantīti te kilesā etaṃ puggalaṃ abhibhavitvā attano vase vattenti .
Tenāha –
‘‘ ajjhottharanti sikkhāpenti vā ’’ ti .
Tehi ācariyehīti tehi kilesasaṅkhātehi satte attano gatiyaṃ ṭhapentehi ācariyehi .
Sattamaṃ heṭṭhā kathitanayamevāti yasmā heṭṭhā khandhavasena desanā āgatā , idha āyatanavasenāti ayameva viseso .
Antevāsikasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Atthinukhopariyāyasuttavaṇṇanā
153. Pariyāyati parigacchati phalaṃ etassāti pariyāyo hetūti āha –
‘‘ yaṃ pariyāyanti yaṃ kāraṇan ’’ ti .
Paccakkhadiṭṭhe aviparīte atthe pavattasaddhā paccakkhasaddhā yathā ‘‘ sammāsambuddho bhagavā , svākhāto dhammo ’’ ti ( ma . ni .1.288) ca .
Evaṃ kirāti iti kirāya uppanno saddahanākāro saddhāpatirūpako .
Etan ti ‘‘ aññatreva saddhāyā ’’ ti etaṃ vacanaṃ
V2.35 .Rucāpetvāti kiñci atthaṃ attano matiyā rocetvā .
Khamāpetvāti tasseva vevacanaṃ , cittaṃ tathā khamāpetvā .
Tenāha –
‘‘ atthetanti gahaṇākāro ’’ ti .
Paramparāgatassa atthassa evaṃ kirassāti anussavanaṃ .
Kāraṇaṃ cintentassāti yuttiṃ cintentassa .
Kāraṇaṃ upaṭṭhātīti ‘‘ sādhū ’’ ti attano cittassa upatiṭṭhati .
Atthetan ti ‘‘ etaṃ kāraṇaṃ evamayamattho yujjatī ’’ ti cittena gahaṇaṃ .
Ākāraparivitakkoti yuttiparikappanā .
Laddhīti nicchayena gahaṇaṃ , sā ca kho diṭṭhi ayāthāvaggahaṇena aññāṇamevāti daṭṭhabbaṃ .
Tan ti laddhiṃ .
Atthesāti esā laddhi mama uppannā atthi yuttarūpā hutvā upalabbhati .
Evaṃ gahaṇākāro diṭṭhinijjhānakkhanti nāma , paṭhamuppannaladdhisaṅkhātāya diṭṭhiyā nijjhānaṃ khamanākāro diṭṭhinijjhānakkhanti nāma .
Pañca ṭhānānīti yathāvuttāni saddhādīni pañca kāraṇāni .
Muñcitvā aggahetvā .
Heṭṭhimamaggavajjhānaṃ rāgādīnaṃ abhāvaṃ sandhāya ‘‘ natthi me ajjhattaṃ rāgadosamoho ’’ ti ayaṃ sekkhānaṃ paccavekkhaṇā , sabbaso abhāvaṃ sandhāya asekkhānanti āha –
‘‘ sekkhāsekkhānaṃ paccavekkhaṇā kathitā ’’ ti .
‘‘ Santaṃ
M2.318 vā ajjhattan ’’ tiādinā sekkhānaṃ ,‘‘ asantaṃ vā ajjhattan ’’ tiādinā asekkhānaṃ paccavekkhaṇā kathitāti daṭṭhabbaṃ .Atthinukhopariyāyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
9-10.Indriyasampannasuttādivaṇṇanā
154-155.
‘‘ Sampannasīlā , bhikkhave , viharathā ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.64) viya paripuṇṇattho idha sampanna -saddoti āha ‘‘ paripuṇṇindriyo ’’ ti .
Indriyehi samannāgatattā paripuṇṇindriyo nāma hotīti sambandho .
Evaṃ sati samannāgamasampatti vuttā hotīti āsaṅkanto ‘‘ cakkhādīni vā ’’ tiādimāha .
Taṃ sandhāyāti dutiyavikappena vuttamatthaṃ sandhāya .
Heṭṭhā khandhiyavagge khandhavasena desanā āgatā , idha āyatanavasenāti āha ‘‘ vuttanayamevā ’’ ti .
Indriyasampannasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Navapurāṇavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Tatiyo paṇṇāsako .