Issues
Select Version
(SN) Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā
(SN) Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā

Samuddavaggo

Author: _System_commentary_ @ Administrator

18. Samuddavaggo

1. Paṭhamasamuddasuttavaṇṇanā

228. Yadi ‘‘ duppūraṇaṭṭhena samuddanaṭṭhenā ’’ ti iminā atthadvayena sāgaro ‘‘ samuddo ’’ ti vuccati , cakkhussevetaṃ nippariyāyato yujjatīti dassetuṃ ‘‘ yadī ’’ tiādi vuttaṃ . Tattha duppūraṇaṭṭhenāti pūretuṃ asakkuṇeyyabhāvena . Samuddanaṭṭhenāti sabbaso uparūparipakkhittagamanena . Mahāgaṅgādimahānadīnaṃ mahatā udakoghena anusaṃvaccharaṃ anupakkhandamānopi hi samuddo pāripūriṃ na gacchati , yañca bhūmipadesaṃ ottharati , taṃ samuddabhāvaṃ neti , abhāvaṃ vā pāpuṇāti apayāte samuddodake , taṃ vā anudakabhāvapattiyā atathameva hoti . Kāmañcesa duppūraṇaṭṭho samuddanaṭṭhoV2.38 sāgare labbhati , tathāpi taṃ dvayaṃ cakkhusmiṃyeva visesato labbhatīti dassento ‘‘ tassa hī ’’ tiādimāha . Samosarantan ti sabbaso nīlādibhāgehi osarantaṃ , āpāthaṃ āgacchantanti attho . Kātuṃ na sakkoti duppūraṇīyattā . Sadosagamanena gacchati sattasantānassa dussanato . Dussanaṭṭhatā cassa cakkhudvārikataṇhāvasena veditabbā .
Yathā samudde aparāparaṃ parivattamāno ūmiyā vego samuddassāti vuccati , evaṃ cakkhusamuddassa purato aparāparaṃ parivattamānaṃ nīlādibhedaṃ rūpārammaṇaṃ cakkhussāti vattabbataṃ arahati anaññasādhāraṇattāti vuttaṃ ‘‘ rūpamayo vego ’’ ti . Asamapekkhiteti sammādassane rūpe manāpabhāvaṃ amanāpabhāvañca gahetvā ,‘‘ idaṃ nāma mayā diṭṭhan ’’ ti anupadhārentassa kevalaṃ samūhaghanavasena gaṇhantassa gahaṇaṃ asamapekkhanaṃ . Sahatīti adhibhavati , taṃnimittaṃ kañci vikāraṃ nāpajjati .
ŪmītiM2.321 vīciyo . Āvaṭṭo āvaṭṭanavasena pavattaṃ udakaṃ . Gāharakkhasamakarādayo gāharakkhaso . Yathā samudde ūmiyo uparūpari vattamānā attani patitapuggalaṃ ajjhottharitvā anayabyasanaṃ āpādenti , tathā āvaṭṭagāharakkhasā . Evamete rāgādayo kilesā sayaṃ uppannakasatte ajjhottharitvā anayabyasanaṃ āpādenti , kilesuppattinimittatāya sattānaṃ anayabyasanāpattihetubhūtassa ūmibhayassa ārammaṇavasena cakkhusamuddo ‘‘ saūmisāvaṭṭo sagāho sarakkhaso ’’ ti vutto .
Ūmibhayan ti ettha bhāyati etasmāti bhayaṃ , ūmīva bhayaṃ ūmibhayaṃ . Kujjhanaṭṭhena kodho . Sveva cittassa ca abhimaddanavasenuppādanatthena daḷhaṃ āyāsanaṭṭhena upāyāso . Ettha ca anekavāraṃ pavattitvā satte ajjhottharitvā sīsaṃ ukkhipituṃ adatvā anayabyasananipphādanena kodhūpāyāsassa ūmisadisatā daṭṭhabbā . Tathā kāmaguṇā kilesābhibhūte satte māne viya rūpādivisayasaṅkhāte attani saṃsāretvā yathā tato bahibhūte nekkhamme cittampi na uppajjati , evaṃ āvaṭṭetvā byasanāpādanena āvaṭṭasadisatā daṭṭhabbā . Yadā pana gāharakkhaso ārakkharahitaṃ attano gocarabhūmigataṃ purisaṃ abhibhuyya gahetvā agocare ṭhitampi gocaraṃ netvā bheravarūpadassanādinā attano upakkamaṃ kātuṃ asamatthaṃ katvā anvāvisitvā vaṇṇabalabhogaāyusukhehi viyojetvā mahantaṃ anayabyasanaṃ āpādeti , evaṃ mātugāmopi yonisomanasikārarahitaṃ avīrapurisaṃ attano rūpādīhi palobhanavasena abhibhuyya gahetvā vā vīrajātiyampi itthikuttabhūtehi attano hāvabhāvavilāsehi itthimāyāya anvāvisitvā vā avasaṃ attano upakāradhamme sīlādayo sampādetuṃ asamatthaṃ karonto guṇavaṇṇādīhi viyojetvā mahantaṃ anayabyasanaṃ āpādeti , evaṃ mātugāmassa gāharakkhasasadisatā daṭṭhabbā . Ūmibhayan ti lakkhaṇavacanaṃV2.39 . Yathā hi ūmi bhāyitabbaṭṭhena bhayaṃ , evaṃ āvaṭṭagāharakkhasāpīti ūmiādibhayena sabhayanti attho veditabbo .
Antaṃ avasānaṃ gato , evaṃ pāraṃ nibbānaṃ gatoti vuccati .

2-3.
Dutiyasamuddasuttādivaṇṇanā

229-230.
KilesānaṃM2.322 allabhāvūpanayananti āha ‘‘ temanaṭṭhenā ’’ ti . Ariyasāvaketi anāgāmino . Te hi kāmabhavavasena atintatāya na samunnā .
Tayo maccūti kilesābhisaṅkhāradevaputtamāre .
Tīhi upadhīhīti kilesābhisaṅkhārakāmaguṇānaṃ vasena tīhi upadhīhi . Khandhupadhinā pana so na nirūpadhi saupādisesasseva nibbānassa adhigatattā .
Gatoti paṭipattigamanena gato .
Gatoti paṭipattigamanena gato .
Dutiyasamuddasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Dutiyasamuddasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .

4-6.
Khīrarukkhopamasuttādivaṇṇanā

231-233.
Appahīnaṭṭhenāti maggena asamugghāṭitabhāvena . Atthīti vijjati .
Sati paccaye vijjamānakiccakaraṇato pariyuṭṭhānaṃ appakaṃ mūsikāvisaṃ viya parittaṃ nāma hoti appānubhāvattā . Evarūpāpīti appakāpi . Assāti appahīnakilesassa .
Adhimattānan ti iṭṭhānaṃ rajanīyānaṃ , vatthuvasena parittakampi iṭṭhārammaṇaṃ adhimattameva . Tenāha ‘‘ nakhapiṭṭhippamāṇampī ’’ tiādi .
Daharotiādīni tīṇipi padāni .
Ābhindeyyāti bhindeyya .
Taṃ ubhayan ti taṃ cakkhurūpanti ubhayampi āyatanaṃ .
Khīrarukkhopamasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Udāyīsuttavaṇṇanā

234. Itipīti imināpi kāraṇena .
Aniccenāti aniccabhāvena anattalakkhaṇaṃ kathitaṃ . Yasmā hetupaccayā viññāṇassa uppatti sati ca uppāde nirodhena bhavitabbaṃ , uppādavayavantatāya aniccaṃ viññāṇaṃ , yadi ca attā siyā paccayehi vinā sijjheyya , na ca tathāssa siddhi , tasmā ‘‘ viññāṇaṃ anattā ’’ ti aniccatāya anattatā kathitā .
Udāyīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Ādittapariyāyasuttavaṇṇanā

235. KilesānaṃV2.40M2.323 anu anu byañjanato paribyattiyā uppattipaccayabhāvato anubyañjanaṃ , hatthapādādiavayavāti āha – ‘‘ hatthā sobhanā ’’ tiādi . Nimittaggāhoti kilesuppattiyā nimittabhūto gāho . Saṃsandetvā gahaṇan ti avayave samodhānetvā ‘‘ itthipuriso ’’ tiādinā ekajjhaṃ gahaṇaṃ . Vibhattigahaṇan ti vibhāgena anavasesaggahaṇaṃ . Kumbhīlasadisoti kumbhīlagāhasadiso . Tenāha – ‘‘ sabbameva gaṇhātī ’’ ti hatthapādādīsu taṃ taṃ koṭṭhāsaṃ vibhajitvā gahaṇaṃ rattapāsadiso jalūkagāhasadiso . Ekajavanavārepi labbhantīti idaṃ cakkhudvārānusārena uppannamanodvārikajavanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Nimittassādena ganthitan ti yathāvutte nimitte assādagāhena ganthitaṃ sambaddhaṃ .
Bhavaṅgenevāti mūlabhavaṅgeneva . Kilesabhayaṃ dassentoti tathā kilesuppattiyā sati akusalacittena antaritaṃ ce maraṇacittaṃ bhaveyya , ekantato niraye vā tiracchānayoniyā vā uppatti siyāti kilesānaṃ bhāyitabbaṃ dassento . ‘‘ Samayavasena vā evaṃ vuttan ’’ ti vatvā tamatthaṃ vivaranto ‘‘ cakkhudvārasmiñhī ’’ tiādimāha . Rattacittaṃ vāti rāgavasena rattacittaṃ vā . Duṭṭhacittena kathaṃ ārammaṇarasānubhavananti ? Domanassavedanuppatti eva tassa ārammaṇarasānubhavanaṃ daṭṭhabbaṃ . Imassa samayassāti maraṇasamayassa .
Ubhinnaṃ nāsacchiddānaṃ majjhe ṭhita-aṭṭhitudanaṃ saha khuraṭṭhena chindanaṃ .
Daṇḍakavāsīti dīghadaṇḍakā mahāvāsi .
Nipajjitvā niddokkamanan ti iminā pacalāyikaniddaṃ paṭikkhipati . Tattha hi kadāci antarā micchāvitakkānaṃ sallakānaṃ avasaro siyā , nattheva nipajjitvā mahāniddaṃ okkantakāle .
Vitakkānan ti micchāvitakkānaṃ .
Ādittapariyāyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

9-10.
Paṭhamahatthapādopamasuttādivaṇṇanā

236-237.
NavamaṃM2.324 ‘‘ paññāyatī ’’ ti vuccamāne bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttanti āha – ‘‘ dasame na hotīti vuccamāne ’’ tiādi . Ettakameva hi dvinnaṃ suttānaṃ visesoti .
Paṭhamahatthapādopamasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā . Samuddavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .