3. Lokantagamanasuttavaṇṇanā
116. Lokiyanti ettha sattakāyabhūtagāmādīti loko , cakkavāḷo .
Saṅkhāro pana lujjanapalujjanaṭṭhena loko .
Antan ti osānaṃ .
Sabbaññutaññāṇena saṃsanditvāti sabbaññutaññāṇagatiyā samānetvā avirodhetvā .
Thomessāmīti pasaṃsissāmi .
Evaṃsampattikan ti evaṃsampajjanakaṃ evaṃpassitabbaṃ idaṃ mama ajjhesanaṃ .
Tenāha ‘‘ īdisanti attho ’’ ti .
Jānaṃ jānātīti sabbaññutaññāṇena jānitabbaṃ jānāti eva .
Na hi padesaññāṇe ṭhito jānitabbaṃ sabbaṃ jānāti .
Ukkaṭṭhaniddesena hi avisesaggahaṇena ca ‘‘ jānan ’’ ti iminā niravasesaṃ ñeyyajātaṃ pariggayhatīti tabbisayāya jānanakiriyāya sabbaññutaññāṇameva karaṇaṃ bhavituṃ yuttaṃ .
Pakaraṇavasena ‘‘ bhagavā ’’ ti padasannidhānena ca ayamattho vibhāvetabbo .
Passitabbameva passatīti dibbacakkhu-paññācakkhu-dhammacakkhu-buddhacakkhu-samantacakkhu-saṅkhātehi ñāṇacakkhūhi passitabbaṃ passati eva .
Atha vā jānaṃ jānātīti yathā aññe
V2.25 savipallāsā kāmarūpapariññāvādino jānantāpi vipallāsavasena jānanti , na evaṃ bhagavā .
Bhagavā pana pahīnavipallāsattā jānanto jānāti eva , diṭṭhidassanassa abhāvā passanto passati evāti attho .Dassanapariṇāyakaṭṭhenāti yathā cakkhu sattānaṃ dassanatthaṃ pariṇeti sādheti , evaṃ lokassa yāthāvadassanasādhanatopi dassanakiccapariṇāyakaṭṭhena cakkhubhūto , paññācakkhumayattā vā sayambhūñāṇena paññācakkhuṃ bhūto pattoti vā cakkhubhūto .
Ñāṇabhūtoti etassa ca evameva attho daṭṭhabbo .
Dhammā vā bodhipakkhiyā , tehi uppannattā lokassa ca taduppādanato anaññasādhāraṇaṃ vā dhammaṃ patto adhigatoti dhammabhūto .
‘‘ Brahmā ’’ vuccati seṭṭhaṭṭhena maggañāṇaṃ , tena uppannattā lokassa
M2.307 ca taduppādanato tañca sayambhūñāṇena pattoti brahmabhūto .Catusaccadhammaṃ vadatīti vattā .
Ciraṃ saccapaṭivedhaṃ pavattento vadatīti pavattā .
Atthaṃ nīharitvāti dukkhādiatthaṃ uddharitvā .
Paramatthaṃ vā nibbānaṃ pāpayitā .
Amatasacchikiriyaṃ sattesu uppādento amataṃ dadātīti amatassa dātā .
Bodhipakkhiyadhammānaṃ tadāyattabhāvato dhammassāmī .
Punappunaṃ yācāpento bhāriyaṃ karonto garuṃ karoti nāma , tathā duviññeyyaṃ katvā kathentopi .
Cakkhunā vijjamānena lokasaññī hoti , na tasmiṃ asati .
Na hi ajjhattikāyatanavirahena lokasamaññā atthi .
Tenāha ‘‘ cakkhuñhi loko ’’ tiādi .
Appahīnadiṭṭhīti asamūhatasakkāyadiṭṭhiko ghanavinibbhogaṃ kātuṃ asakkonto samudāyaṃ viya avayavaṃ ‘‘ loko ’’ ti sañjānāti ceva maññati ca .
Tathāti iminā ‘‘ lokoti sañjānāti ceva maññati cā ’’ ti padattayaṃ ākaḍḍhati .
Tassāti puthujjanassa , cakkavāḷalokassa vā .
Cakkhādimeva hi sahokāsena ‘‘ cakkavāḷo ’’ ti puthujjano sañjānāti .
Gamanenāti padasā gamanena .
Na sakkā tesaṃ anantattā .
Lujjanaṭṭhenāti abhisaṅkhāralokavasena lokassa antaṃ dassetuṃ vuttaṃ .
Tassa anto nāma nibbānaṃ .
Taṃ pattuṃ sakkā sammāpaṭipattiyā pattabbattā .
Cakkavāḷalokassa pana anto nāma , natthi tassa gamanena appattabbattā .
Imehi padehīti imehi vākyavibhāgehi padehi .
Tāni pana akkharasamudāyalakkhaṇānīti āha ‘‘ akkharasampiṇḍanehī ’’ ti .
Pāṭiyekkaakkharehīti tasmiṃ tasmiṃ pade paṭiniyatasannivesehi visuṃ visuṃ cittena gayhamānehi akkharehīti attho .
Gamanaṭṭhena ‘‘ paṇḍā ’’ vuccati paññā , tāya ito gato pattoti paṇḍito , paññavā .
Mahāpaññatā
V2.26 nāma paṭisambhidāvasena veditabbāti āha ‘‘ mahante atthe ’’ tiādi .Yathā tan ti ettha tan ti nipātamattaṃ paṭhamavikappe , dutiyavikappe pana paccāmasananti āha ‘‘ taṃ byākatan ’’ ti .