1. Nibbānapañhasuttavaṇṇanā
314. Nibbānaṃ
M2.366V2.79 āgammāti ettha āgammāti sabbasaṅkhārehi nibbinnassa visaṅkhāraninnassa gotrabhunā vivaṭṭitamānasassa maggena sacchikaraṇenāti attho .
Sacchikiriyamānañhi taṃ adhigantvā ārammaṇapaccayabhūtañca paṭicca adhipatipaccayabhūte ca tasmiṃ paramassāsabhāvena vimuttasaṅkhārassa paramagatibhāvena ca patiṭṭhānabhūte patiṭṭhāya khayasaṅkhāto maggo rāgādike khepetīti taṃsacchikaraṇābhāve rāgādīnaṃ anuppattinirodhagamanābhāvato ‘‘ nibbānaṃ āgamma rāgo khīyatī ’’ ti vuttaṃ .Imināva suttenāti imināva jambukhādakasuttena .
Kilesakkhayamattaṃ nibbānanti vadeyya ‘‘ rāgakkhayo ’’ tiādinā sutte āgatattā .
‘‘ Kilesakkhayamattan ’’ ti avisesena vuttattā āha ‘‘ kassā ’’ tiādi .
Addhā attanoti vakkhati ‘‘ parassa kilesakkhayena parassa nibbānasampatti na yuttā ’’ ti .
Nibbānārammaṇakaraṇena gotrabhukkhaṇe kilesakkhayappattitā ca āpannāti āha –
‘‘ kiṃ pana tesu akhīṇesuyevā ’’ tiādi .
Nanu ārammaṇakaraṇamattena kilesakkhayo anuppattoti na sakkā vattuṃ .
Cittañhi atītānāgatādisabbaṃ ālambanaṃ karoti , na nipphannamevāti .
Gotrabhūpi maggena yā kilesānaṃ anuppattidhammatā kātabbā , taṃ ārabbha pavattissatīti ?
Na , appattanibbānassa nibbānārammaṇañāṇābhāvato .
Na hi aññe dhammā viya nibbānaṃ , taṃ pana atigambhīrattā appattena ālambituṃ na sakkā , tasmā tena gotrabhunā pattabbena tikālikasabhāvātikkantagambhīrabhāvena bhavitabbaṃ , kilesakkhayamattataṃ vā icchato gotrabhuto puretaraṃ nipphannena kilesakkhayena bhavitabbaṃ .
Appattakilesakkhayārammaṇakaraṇe hi sati gotrabhuto puretaracittānipi ālambeyyunti .
Tasmātiādi vuttasseva atthassa nigamanaṃ .
Taṃ panetaṃ nibbānaṃ .
Rūpino dhammā arūpino dhammātiādīsūti ādi saddena lokuttaraanāsavādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Arūpadhammādibhāvaggahaṇena cassa
V2.80 parinipphannatā dīpitā .
Tenāha ‘‘ na kilesakkhayamattamevā ’’ ti .
KilesakkhayamattatāyaM2.367 hi sati nibbānassa bahutā āpajjati ‘‘ yattakā kilesā khīyanti , tattakāni nibbānānī ’’ ti .
Abhāvassabhāvato gambhīrādibhāvo asaṅkhatādibhāvo ca na siyā , vutto ca so nibbānassa , tasmāssa paccetabbo parinipphannabhāvo .
Yasmā ca sammutisaccārammaṇaṃ saṅkhatadhammārammaṇaṃ vā samucchedavasena kilese pajahituṃ na sakkoti , yato mahaggatañāṇaṃ vipassanāñāṇaṃ vā kilesavikkhambhanavasena tadaṅgavasena vā pajahati , tasmā ariyamaggañāṇassa sammutisaccasaṅkhatadhammārammaṇehi viparītasabhāvena ārammaṇena bhavitabbaṃ .
Tathā hi taṃ samucchedavasena kilese pajahīti evaṃ parinipphannāsaṅkhatasabhāvaṃ nibbānanti niṭṭhamettha gantabbanti .
Nibbānapañhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
3-15.
Dhammavādīpañhasuttādivaṇṇanā