10. Saḷavaggo
1. Adantaaguttasuttavaṇṇanā
94. Adamitāti
V2.19 damaṃ nibbisevanabhāvaṃ anītā .
Catūhipi padehi indriyānaṃ anāvaraṇamevāha .Agopitāti satisaṅkhātāya vatiyā na rakkhitā .
Catūhipi padehi indriyānaṃ anāvaraṇamevāha .
Apihitāti satikavāṭena na pihitā .
Catūhipi padehi indriyānaṃ anāvaraṇamevāha .
Adhikaṃ vahantīti adhivāhā , dukkhassa adhivāhā dukkhādhivāhā .
Nirayesu uppajjanakaṃ nerayikaṃ .
Ādi -saddena sesapāḷiṃ saṅgaṇhāti .
Saḷevāti cha-kārassa sa-kāro , ḷa-kāro padasandhikaro .
Yatthāti nimittatthe bhummaṃ .
Anavassutā atintāti rāgena atemitā .
Assāditan ti assādaṃ itaṃ upagataṃ .
Tenāha ‘‘ assādavantan ’’ ti .
Sukhadukkhan ti iṭṭhāniṭṭhaṃ .
Anvayatīti anvayo , hetu .
Phassoti anvayo etassāti phassanvayan ti āha –
‘‘ phassahetukan ’’ ti .
‘‘ Aviruddha ’’ iti vibhattilopena niddeso .
Papañcasaññāti
M2.301 taṇhādisamadhūpasaṃhatasaññā .
Tenāha ‘‘ kilesasaññāya papañcasaññā nāma hutvā ’’ ti .Papañcasaññā etesaṃ atthīti papañcasaññā , itarītarā narā .
Papañcayantāti saṃsāre papañcaṃ cirāyanaṃ karontā .
Saññinoti gehassitasaññāya saññāvanto .
Manomayaṃ vitakkan ti kevalaṃ manasā sambhāvitaṃ micchāvitakkaṃ .
Irīyatīti iriyaṃ paṭipattiṃ irīyati paṭipajjati .
Suṭṭhu bhāvitoti suṭṭhubhāvaṃ subhāvanaṃ ito bhāvitabhāvito .
Phuṭṭhassa cittan ti tena yathāvuttaphassena phuṭṭhaṃ assa cittaṃ .
Na vikampate kvacīti kismiñci iṭṭhāniṭṭhārammaṇe na kampati .
Pāragāti pāragāmino bhavatha .
Adantaaguttasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Mālukyaputtasuttavaṇṇanā
95. Apasādetīti
V2.20 tajjeti .
Ussādetīti ukkaṃseti .
Ayaṃ kira thero mālukyaputto .
Pamajjitvāti yonisomanasikārassa ananuyujjanena pamajjitvā .Yatrāti paccattaṃ vacanālaṅkāre .
Nāmāti asambhāvane apasādanapakkhe , ussādanapakkhe pana sambhāvane .
Kiṃ jātan ti kiṃ tena mahallakabhāvena jātanti mahallakabhāvaṃ tiṇāyapi amaññamāno vadati .
Tenāha ‘‘ yadi … pe … anuggaṇhanto ’’ ti .
Anuggaṇhantoti acintento .
Mādisānaṃ bhagavato ovādo upakārāvahoti etarahi ovādañca pasaṃsanto .
‘‘ Adiṭṭhā adiṭṭhapubbā ’’ tiādinā parikappavasena vuttanidassanaṃ ‘‘ yathā etesu chandādayo na honti , evamitaresupi pariññātesū ’’ ti nayapaṭipajjanatthaṃ , tesampi imehi samānetabbattā .
Tena vuttaṃ ‘‘ supinakūpamā kāmā ’’ ti ( ma . ni .1.234;2.46; pāci .417; cūḷava .65).
Cakkhuviññāṇena diṭṭhe diṭṭhamattan ti cakkhuviññāṇassa rūpāyatanaṃ yattako gahaṇākāro , tattakaṃ .
Kittakaṃ pamāṇanti attasaṃvediyaṃ parassa na
M2.302 disitabbaṃ , kappanāmattaṃ rūpaṃ .
Tenāha ‘‘ cakkhuviññāṇaṃ hī ’’ tiādi .
Rūpeti rūpāyatane .
Rūpamattamevāti nīlādibhedaṃ rūpāyatanamattaṃ , na nīlādi .
Visesanivattanattho hi ayaṃ matta-saddo .
Yadi evaṃ , eva -kāro kimatthiyo ?
Cakkhuviññāṇañhi rūpāyatane labbhamānampi nīlādivisesaṃ ‘‘ idaṃ nīlaṃ nāma , idaṃ pītaṃ nāmā ’’ ti na gaṇhāti .
Kuto niccāniccādisabhāvatthanti saṃhitassapi nivattanatthaṃ evakāraggahaṇaṃ .
Tenāha ‘‘ na niccādisabhāvan ’’ ti .
Sesaviññāṇehipīti javanaviññāṇehipi .
Diṭṭhaṃ nāma cakkhuviññāṇaṃ rūpāyatanassa dassananti katvā .
Tenāha ‘‘ rūpe rūpavijānanan ’’ ti .
Cakkhuviññāṇamattamevāti yattakaṃ cakkhuviññāṇaṃ rūpāyatane gahaṇamattaṃ , taṃmattameva me sabbaṃ cittaṃ bhavissatīti attho .
‘‘ Rāgādirahenā ’’ ti vā pāṭho .
Diṭṭhaṃ nāma padatthato cakkhuviññāṇena diṭṭhaṃ rūpaṃ .
Tatthevāti cakkhuviññāṇena diṭṭhamatte rūpe .
Cittattayaṃ diṭṭhamattaṃ nāma cakkhuviññāṇaṃ viya rāgādivirahena pavattanato .
Tenāha ‘‘ yathā tan ’’ ti ādi .
ManodvārāvajjanenaV2.21 viññātārammaṇaṃ viññātanti adhippetaṃ rāgādivirahena viññeyyato .
Tenāha ‘‘ yathā āvajjanenā ’’ tiādi .Tadāti tasmiṃ kāle , na tato paṭṭhāyāti ayamettha atthoti dasseti .
‘‘ Diṭṭhamattan ’’ tiādinā yesaṃ rāgādīnaṃ nivattanaṃ adhippetaṃ , te ‘‘ tenā ’’ ti ettha ta-saddena paccāmasīyantīti ‘‘ tena rāgena vā ratto ’’ tiādi vuttaṃ .
Tatthāti visaye bhummaṃ , visayabhāvo ca visayinā sambandhavasena icchitabboti vuttaṃ ‘‘ paṭibaddho ’’ tiādi .
Satīti rūpassa yathāsabhāvasallakkhaṇā sati muṭṭhā piyanimittamanasikārena anuppajjanato na dissati nappavattati .
Ajjhosāti ajjhosāya .
Gilitvā pariniṭṭhapetvā attaniyakaraṇena .
Abhijjhā ca vihesā cāti karaṇatthe paccattavacananti āha –
‘‘ abhijjhāya ca vihesāya cā ’’ ti .
Atthavasena vibhattipariṇāmoti āha –
‘‘ abhijjhāvihesāhī ’’ ti .
Ācinantassāti vaḍḍhentassa .
Paṭissatoti patissato sabbattha satiyā yutto .
Sevato cāpīti ettha ca -saddo api -saddo ca nipātamattanti ‘‘ sevantassa ’’ icceva attho vutto .
Mālukyaputtasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Parihānasuttavaṇṇanā
96. Parihānasabhāvan ti
M2.303 anavajjadhammehi parihāyanasabhāvaṃ .Abhibhavitānīti abhibhūtāni nibbisevanabhāvākārena .
Sarasaṅkappāti tasmiṃ tasmiṃ visaye anavaṭṭhitabhāvena saṅkappā .
Saṃyojaniyāti saṃyojetabbā .
Saṃyojanānañhi punappunaṃ uppattiyā okāsaṃ dento kilesajātaṃ adhivāseti nāma .
Kileso eva kilesajātaṃ .
Ārammaṇaṃ pana citte karonto adhivāseti nāma .
Chandarāgappahānena na pajahati ārammaṇaṃ , kilesaṃ pana anuppattidhammatāpādanena eva .
Abhibhavitaṃ āyatananti kathitaṃ adhivāsanādinā .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , parihānadhammo hotī ’’ ti dhammaṃ pucchitvā taṃ vibhajantena bhagavatā ‘‘ tañce bhikkhu adhivāsetī ’’ tiādinā puggalena puggalādhiṭṭhānena dhammo dassito .
Parihānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Pamādavihārīsuttavaṇṇanā
97. Na
V2.22 pidahitvā cakkhundriyaṃ na pidahitvā sañchāditvā ṭhitassa .Byāsiñcatīti kilesehi visesena āsiñcati .
Kilesatintan ti kilesehi avassutaṃ .
Dubbalapīti taruṇā na balappattā .
Balavapīti ubbegā pharaṇappattā ca pīti .
Darathappassaddhīti kāyacittadarathavūpasamalakkhaṇā passaddhi .
Na uppajjanti paccayaparamparāya asiddhattā .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , pamādavihārī hotī ’’ tiādinā puggalaṃ pucchitvā ‘‘ pāmojjaṃ na hoti , pāmojjaṃ jāyatī ’’ tiādinā ca , dhammena ‘‘ pamādavihārī appamādavihārī ’’ ti ca puggalo dassito .
Pamādavihārīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Saṃvarasuttavaṇṇanā
98. Idan ti ‘‘ kathañca , bhikkhave , asaṃvaro ’’ ti ?
Idaṃ vacanaṃ .
Pahātabbadhammakkhānavasenāti pahātabbadhammasseva kathanaṃ vuttaṃ .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , asaṃvaro
M2.304 hotī ’’ ti dhammaṃ pucchitvā ‘‘ santi , bhikkhave , cakkhuviññeyyā rūpā ’’ tiādinā dhammova vibhatto .Saṃvarasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Samādhisuttavaṇṇanā
99. Cittekaggatāyāti samathavasena cittekaggatāya .
Parihāyamāneti tassa alābhena parihāyamāne .
Kammaṭṭhānan ti vipassanākammaṭṭhānaṃ , samathameva vā .
7. Paṭisallānasuttavaṇṇanā
100. Kammaṭṭhānan ti samathavipassanākammaṭṭhānaṃ .
8-9.Paṭhamanatumhākaṃsuttādivaṇṇanā
101-102.
Upamaṃ parivāretvāti upamaṃ pariharitvā .
Suddhikavasenāti upamāya vinā kevalameva .
10. Udakasuttavaṇṇanā
103. Udakoti
V2.23 tassa nāmaṃ .Vedaṃ ñāṇaṃ .
Sabbaṃ jitavāti sabbaji .
Avakhatan ti nikhataṃ .
Ucchādanadhammoti ucchādetabbasabhāvo .
Parimaddanadhammoti parimadditabbasabhāvo .
Parihatoti pariharito .
Odanakummāsūpacayucchādanaparimaddanapadehīti vattabbaṃ .
Ucchādanaṃ vā parimaddanamattamevāti katvā na gahitaṃ .
Udakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Saḷavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Dutiyo paṇṇāsako .