1-2.
PaṭhamamārapāsasuttādivaṇṇanāPaṭhamamārapāsasuttādivaṇṇanā
114-115.
Āvasati ettha kilesamāroti āvāso .
Kāmaguṇaajjhattikabāhirāni āyatanāni .
Kilesamārassa āvāsaṃ gato
M2.306 vasaṃ gato .
Tividhassāti papañcasaññāsaṅkhātassa tividhassapi mārassa .
Tato eva devaputtamārassapi vasaṃ gatoti sakkā viññātuṃ .
Paṭhamamārapāsasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .3. Lokantagamanasuttavaṇṇanā
116. Lokiyanti ettha sattakāyabhūtagāmādīti loko , cakkavāḷo .
Saṅkhāro pana lujjanapalujjanaṭṭhena loko .
Antan ti osānaṃ .
Sabbaññutaññāṇena saṃsanditvāti sabbaññutaññāṇagatiyā samānetvā avirodhetvā .
Thomessāmīti pasaṃsissāmi .
Evaṃsampattikan ti evaṃsampajjanakaṃ evaṃpassitabbaṃ idaṃ mama ajjhesanaṃ .
Tenāha ‘‘ īdisanti attho ’’ ti .
Jānaṃ jānātīti sabbaññutaññāṇena jānitabbaṃ jānāti eva .
Na hi padesaññāṇe ṭhito jānitabbaṃ sabbaṃ jānāti .
Ukkaṭṭhaniddesena hi avisesaggahaṇena ca ‘‘ jānan ’’ ti iminā niravasesaṃ ñeyyajātaṃ pariggayhatīti tabbisayāya jānanakiriyāya sabbaññutaññāṇameva karaṇaṃ bhavituṃ yuttaṃ .
Pakaraṇavasena ‘‘ bhagavā ’’ ti padasannidhānena ca ayamattho vibhāvetabbo .
Passitabbameva passatīti dibbacakkhu-paññācakkhu-dhammacakkhu-buddhacakkhu-samantacakkhu-saṅkhātehi ñāṇacakkhūhi passitabbaṃ passati eva .
Atha vā jānaṃ jānātīti yathā aññe
V2.25 savipallāsā kāmarūpapariññāvādino jānantāpi vipallāsavasena jānanti , na evaṃ bhagavā .
Bhagavā pana pahīnavipallāsattā jānanto jānāti eva , diṭṭhidassanassa abhāvā passanto passati evāti attho .Dassanapariṇāyakaṭṭhenāti yathā cakkhu sattānaṃ dassanatthaṃ pariṇeti sādheti , evaṃ lokassa yāthāvadassanasādhanatopi dassanakiccapariṇāyakaṭṭhena cakkhubhūto , paññācakkhumayattā vā sayambhūñāṇena paññācakkhuṃ bhūto pattoti vā cakkhubhūto .
Ñāṇabhūtoti etassa ca evameva attho daṭṭhabbo .
Dhammā vā bodhipakkhiyā , tehi uppannattā lokassa ca taduppādanato anaññasādhāraṇaṃ vā dhammaṃ patto adhigatoti dhammabhūto .
‘‘ Brahmā ’’ vuccati seṭṭhaṭṭhena maggañāṇaṃ , tena uppannattā lokassa
M2.307 ca taduppādanato tañca sayambhūñāṇena pattoti brahmabhūto .Catusaccadhammaṃ vadatīti vattā .
Ciraṃ saccapaṭivedhaṃ pavattento vadatīti pavattā .
Atthaṃ nīharitvāti dukkhādiatthaṃ uddharitvā .
Paramatthaṃ vā nibbānaṃ pāpayitā .
Amatasacchikiriyaṃ sattesu uppādento amataṃ dadātīti amatassa dātā .
Bodhipakkhiyadhammānaṃ tadāyattabhāvato dhammassāmī .
Punappunaṃ yācāpento bhāriyaṃ karonto garuṃ karoti nāma , tathā duviññeyyaṃ katvā kathentopi .
Cakkhunā vijjamānena lokasaññī hoti , na tasmiṃ asati .
Na hi ajjhattikāyatanavirahena lokasamaññā atthi .
Tenāha ‘‘ cakkhuñhi loko ’’ tiādi .
Appahīnadiṭṭhīti asamūhatasakkāyadiṭṭhiko ghanavinibbhogaṃ kātuṃ asakkonto samudāyaṃ viya avayavaṃ ‘‘ loko ’’ ti sañjānāti ceva maññati ca .
Tathāti iminā ‘‘ lokoti sañjānāti ceva maññati cā ’’ ti padattayaṃ ākaḍḍhati .
Tassāti puthujjanassa , cakkavāḷalokassa vā .
Cakkhādimeva hi sahokāsena ‘‘ cakkavāḷo ’’ ti puthujjano sañjānāti .
Gamanenāti padasā gamanena .
Na sakkā tesaṃ anantattā .
Lujjanaṭṭhenāti abhisaṅkhāralokavasena lokassa antaṃ dassetuṃ vuttaṃ .
Tassa anto nāma nibbānaṃ .
Taṃ pattuṃ sakkā sammāpaṭipattiyā pattabbattā .
Cakkavāḷalokassa pana anto nāma , natthi tassa gamanena appattabbattā .
Imehi padehīti imehi vākyavibhāgehi padehi .
Tāni pana akkharasamudāyalakkhaṇānīti āha ‘‘ akkharasampiṇḍanehī ’’ ti .
Pāṭiyekkaakkharehīti tasmiṃ tasmiṃ pade paṭiniyatasannivesehi visuṃ visuṃ cittena gayhamānehi akkharehīti attho .
Gamanaṭṭhena ‘‘ paṇḍā ’’ vuccati paññā , tāya ito gato pattoti paṇḍito , paññavā .
Mahāpaññatā
V2.26 nāma paṭisambhidāvasena veditabbāti āha ‘‘ mahante atthe ’’ tiādi .Yathā tan ti ettha tan ti nipātamattaṃ paṭhamavikappe , dutiyavikappe pana paccāmasananti āha ‘‘ taṃ byākatan ’’ ti .
Lokantagamanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Kāmaguṇasuttavaṇṇanā
117. Cetasoti
M2.308 karaṇe sāmivacanaṃ .
Cittena saṃphusanaṃ nāma anubhavoti āha ‘‘ cittena anubhūtapubbā ’’ ti .Ututtayānurūpatāvasena pāsādattayaṃ , taṃ vasena tividhanāṭakabhedo .
Manorammatāmattena kāmaguṇaṃ katvā dassitaṃ , na kāmavasena .
Na hi abhinikkhamanato uddhaṃ bodhisattassa kāmavitakkā bhūtapubbā .
Tenāha māro pāpimā –
‘‘ Satta vassāni bhagavantaṃ , anubandhiṃ padāpadaṃ ;
Otāraṃ nādhigacchissaṃ , sambuddhassa satīmato ’’ ti .( su . ni .448);
Metteyyo nāmātiādi anāgatārammaṇadassanamattaṃ , na bodhisattassa evaṃ uppajjatīti .
Attā piyāyitabbarūpo etassāti attarūpo , uttarapade purimapadalopenāti ‘‘ attano hitakāmajātikenā ’’ ti attho vutto .
Attarūpenāti vā pītisomanassehi gahitasabhāvena tuṭṭhapahaṭṭhena udaggudaggena .
Appamādoti appamajjanaṃ kusaladhammesu akhaṇḍakāritāti āha ‘‘ sātaccakiriyā ’’ ti .
Avossaggoti cittassa kāmaguṇesu avossajjanaṃ pakkhandituṃ appadānaṃ .
Purimo vikappo kusalānaṃ dhammānaṃ karaṇavasena dassito , pacchimo akusalānaṃ akaraṇavasena .
Dve dhammāti appamādo satīti dve dhammā .
Appamādo sati ca tathā pavattā cattāro kusaladhammakkhandhā veditabbā .
Kattabbāti pavattetabbā .
Tasmiṃ āyataneti tasmiṃ nibbānasaññite kāraṇe paṭivedhe .
Taṃ kāraṇan ti channaṃ āyatanānaṃ kāraṇaṃ .
Saḷāyatanaṃ nirujjhati etthāti saḷāyatananirodho vuccati nibbānaṃ .
Tenāha ‘‘ nibbānaṃ .
Taṃ sandhāyā ’’ tiādi .
Nibbānasmin ti nibbānamhi .
Kāmaguṇasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5-6.
Sakkapañhasuttādivaṇṇanā
118-119.
Diṭṭheti
V2.27 paccakkhabhūte .
Dhammeti upādānakkhandhadhamme .
Tattha hi attāti bhavati saññā diṭṭhi cāti attabhāvasaññā .
Tenāha –
‘‘ diṭṭhevaM2.309 dhammeti imasmiṃyeva attabhāve ’’ ti .‘‘ Tannissitan ’’ ti ettha taṃ -saddena heṭṭhā abhinandanādipariyāyena vuttā taṇhā paccāmaṭṭhāti āha –
‘‘ taṇhānissitan ’’ ti .
Taṃ upādānaṃ etassāti tadupādānaṃ .
Tenāha –
‘‘ taṃgahaṇan ’’ tiādi .
Taṇhupādānasaṅkhātaṃ gahaṇaṃ etassāti taṃgahaṇaṃ .
Chaṭṭhaṃ uttānameva pañcame vuttanayattā .
Sakkapañhasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Sāriputtasaddhivihārikasuttavaṇṇanā
120. Ghaṭessatīti pubbenāparaṃ ghaṭitaṃ sambandhaṃ karissati .
Vicchedan ti brahmacariyassa virodhipaccayasamuppattiyā ucchedaṃ .
8. Rāhulovādasuttavaṇṇanā
121. Ye dhammā sammadeva bhāvitā bahulīkatā vimuttiyā arahattassa sacchikiriyāya saṃvattanti , te saddhādayo sambhārā vimuttiparipācaniyāti adhippetā .
Paripācentīti paripākaṃ pariṇāmaṃ gamenti .
Dhammāti kāraṇabhūtā dhammā .
Visuddhikāraṇavasenāti visuddhikāraṇatāvasena , sā pana saddhindriyādīnaṃ kāraṇato visuddhi .
Yathā nāma jātisampannassa khattiyakumārassa vipakkhavigamena pakkhasaṅgahena pavattiṭṭhānasampattiyā ca parisuddhi hoti , evamevaṃ daṭṭhabbāti dassento ‘‘ vuttaṃ hetan ’’ tiādimāha .
Assaddhādayopi puggalā saddhādīnaṃ yāvadeva parihānāya honti , saddhādayo pāripūriyāva , tathā pasādaniyasuttantādipaccavekkhaṇā , pasādaniyasuttantā nāma sampasādanīyasuttādayo .
Sammappadhāneti sammappadhānasuttante .
Satipaṭṭhāneti cattāro satipaṭṭhāne .
Jhānavimokkheti jhānāni ceva vimokkhe ca uddissa pavattasuttante .
Gambhīrañāṇacariyeti khandhāyatanadhātupaṭiccasamuppādapaṭisaṃyuttasuttante .
Kalyāṇamittatādayoti kalyāṇamittatā sīlasaṃvaro abhisallekhakathā vīriyārambho nibbedhikapaññāti
V2.28 ime kalyāṇamittādayo pañca dhammā , ye ‘‘ idha , meghiya , bhikkhu kalyāṇamitto hotī ’’ tiādinā udāneM2.310 ( udā .31) kathitā .Lokaṃ volokentassāti āyasmato rāhulassa tāsañca devatānaṃ indriyaparipākaṃ passantassa .
Tato yena andhavanaṃ , tattha divāvihārāya mahāsamāgamo bhavissatīti .
Tathā hi vakkhati ‘‘ ettakāti gaṇanāvasena paricchedo natthī ’’ ti .
Rukkhapabbatanissitā bhūmaṭṭhakā , ākāsacārivimānavāsino antalikkhaṭṭhakā .
Dhammacakkhunti veditabbāni catusaccadhammānaṃ dassanaṭṭhena .
Rāhulovādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .