Chappāṇakopamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
11. Yavakalāpisuttavaṇṇanā
248. Yavapuñjo suparipakkayavasamudāyo .
Kājahatthāti daṇḍahatthā .
Potheyyun ti yathā yavasaṅkhātaṃ dhaññaṃ vaṇṭato muccati , evaṃ potheyyuṃ .
Yave sāvetvāti yavasīsato yave pothanena mocetvā vivecetvā .
Catumahāpatho viya cha āyatanāni ārammaṇadaṇḍakehi hananaṭṭhānattā .
Yavakalāpī viya satto tehi haññamānattā .
Cha byābhaṅgiyo viya sabhāvato chadhāpi paccekaṃ iṭṭhāniṭṭhamajjhattavasena aṭṭhārasa ārammaṇāni yavakalāpaṭṭhāniyassa sattassa hananato .
Bhavapatthanāya aparāparuppattiṃ sandhāya ‘‘ bhavapatthanā kilesā ’’ ti bahuvacananiddeso .
Bhavapatthanā ca tassa paccayabhūtā kilesā cāti bhavapatthanākilesāti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo .
Yasmā sattānaṃ vaṭṭadukkhaṃ nāma sabbampi taṃ bhavapatthanāmūlakaṃ , tasmā vuttaṃ ‘‘ evaṃ sattā ’’ tiādi .
Bhavapatthanakilesāti ca bhavapatthanāmūlakaṃ kilesaṃ .
Bhumman ti samīpatthe bhummaṃ .
Tenāha ‘‘ sudhammāya dvāre ’’ ti .
Na katan ti dukkhuppādanaṃ na kataṃ .
Navagūthasūkaraṃ viyāti navagūthabhakkhasūkaraṃ viya .
Cittenevāti yo bajjhati , tassa citteneva
V2.65 .
Tasmāti yasmā vepacittibandhanassa bandhanamuccanaṃ viya , tasmā ‘‘ vepacittibandhanan ’’ ti vuttaṃ .Ñāṇamokkhaṃ bandhanan ti ñāṇena muccanaṃ bandhanaṃ .
Maññamānoti parikappitataṇhāvasena ‘‘ etaṃ mamā ’’ ti , diṭṭhivasena ‘‘ eso me attā ’’ ti , mānavasena ‘‘ esohamasmī ’’ ti maññanto .
Khandhavinimuttassa maññamānavatthuno abhāvā ‘‘ khandhe maññanto ’’ ti vuttaṃ .
Muttoti etthāpi eseva nayo .
Taṇhāmaññanāya sati diṭṭhimānamaññanānaṃ pasaṅgo eva natthīti yathā ‘‘ asmī ’’ ti padena diṭṭhimānamaññanā vuttā honti , evaṃ taṇhāmaññitāpīti vuttaṃ ‘‘ asmīti padena taṇhāmaññitaṃ vuttan ’’ ti .
Ayamahamasmīti padena diṭṭhimaññitan ti etarahi labbhamānadiṭṭhivatthuvaseneva .
Bhavissan ti anāgatadiṭṭhivatthuparikappanavaseneva diṭṭhimaññitaṃ .
Yebhuyyena hi anāgatāliṅganā sassatadiṭṭhi .
Ucchedavasena diṭṭhimaññitamevāti ānetvā sambandho .
Rūpītiādīni padāni .
Sassatassevāti sassatagāhasseva pabhedadīpanāni .
Yasmā maññitaṃ ābādhavasena rogo , antodosavasena gaṇḍo , aṅganikantavasena sallaṃ , tasmā imehi taṇhādīhi kilesehi pākaṭacalanavasena iñjanti ceva , apākaṭasañcalanavasena phandanti ca .
Papañcitaṃ saṃsāre cirāyanaṃ daṭṭhabbaṃ , khandhasantānassa vā vitthāraṇaṃ .
Pamattākārappattā mucchanākārappattā .
Tesan ti taṇhādiṭṭhikilesānaṃ .
Ākāradassanatthan ti pavattiākāradassanatthaṃ .
Māno nāma ‘‘ seyyohamasmī ’’ tiādinā majjanākārappavatti .
Taṇhāya sampayuttamānavasenāti kasmā vuttaṃ ?
Nanu sabbo māno taṇhāsampayutto ?
Sati hi byabhicāre visesanaṃ icchitabbanti .
Saccametaṃ , taṇhā pana atthi mānassa paccayabhūtā , atthi mānassa appaccayabhūtā , yato māno aniyato vuccati .
Tathā hi paṭṭhāne ‘‘ saṃyojanaṃ dhammaṃ paṭicca saṃyojano dhammo uppajjati hetupaccayā ’’ ti ettha saṃyojanāni saṃyojanehi yathālābhaṃ yojetvā dassitayojanāya ‘‘ kāmarāgasaṃyojanaṃ paṭicca mānasaṃyojanaṃ avijjāsaṃyojanan ’’ ti vatvā ‘‘ kāmarāgasaṃyojanaṃ paṭicca avijjāsaṃyojanan ’’ ti ,‘‘ mānasaṃyojanaṃ paṭicca bhavarāgasaṃyojanaṃ avijjāsaṃyojanan ’’ ti ca vatvā ‘‘ bhavarāgasaṃyojanaṃ paṭicca avijjāsaṃyojanan ’’ ti vuttaṃ .
Ettha ca kāmarāgabhavarāgasaṃyojanehi mānassa aniyatabhāvo pakāsito .
Tattha yā taṇhā balavatī , taṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ ‘‘ taṇhāya sampayuttamānavasenā ’’ ti .
Balavataṇhāsampayutto hi māno sayampi balavā hutvā asmīti savisesaṃ majjanavasena pavattatīti .
Diṭṭhivasenāti
M2.352V2.66 mānamūlakadiṭṭhivasena .
‘‘ Seyyohamasmī ’’ tiādinā hi bahulamānupetassa puggalassa rūpādīsu ekaṃ uddissa ayamahamasmīti diṭṭhiyā uppannāya mānassa appahīnattā mānopi tattha tattheva uppajjati .
Iti mānamūlakaṃ diṭṭhiṃ sandhāyāha ‘‘ ayamahamasmīti diṭṭhivasena vuttan ’’ ti .Codako pana imamatthaṃ ajānanto anupalabbhamānameva sampayogatthaṃ gahetvā ‘‘ nanu cā ’’ tiādinā codeti .
Itaro ‘‘ āma natthī ’’ ti tamatthaṃ sampaṭicchitvā ‘‘ mānassa panā ’’ tiādinā parihāramāha .
Tassattho vutto eva .
Yavakalāpisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Āsīvisavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Catuttho paṇṇāsako .
Saḷāyatanasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā .