5. Ayonisosuttavaṇṇanā
5. Pañcame
V2.74 ayoniso pañhaṃ kattā hotīti ‘‘ kati nu kho , udāyi , anussatiṭṭhānānī ’’ ti vutte ‘‘ pubbenivāso anussatiṭṭhānaṃ bhavissatī ’’ ti cintetvā lāḷudāyitthero viya anupāyacintāya apañhameva pañhanti kattā hoti .
Ayoniso pañhaṃ vissajjetā hotīti evaṃ cintitaṃ pana pañhaṃ vissajjentopi ‘‘ idha , bhante , bhikkhu anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati .
Seyyathidaṃ , ekampi jātin ’’ tiādinā nayena soyeva thero viya ayoniso vissajjetā hoti , apañhameva pañhanti katheti .
Parimaṇḍalehi padabyañjanehīti ettha padameva atthassa byañjanato padabyañjanaṃ .
Taṃ akkharapāripūriṃ katvā dasavidhaṃ byañjanabuddhiṃ aparihāpetvāM2.72 vuttaṃ parimaṇḍalaṃ nāma hoti , evarūpehi padabyañjanehīti attho .
Siliṭṭhehīti padasiliṭṭhatāya siliṭṭhehi .
Upagatehīti atthañca kāraṇañca upagatehi .
Nābbhanumoditāti evaṃ yoniso sabbaṃ kāraṇasampannaṃ katvāpi vissajjitaṃ parassa pañhaṃ nābhinumodati nābhinandati sāriputtattherassa pañhaṃ lāḷudāyitthero viya .
Yathāha –
‘‘ Aṭṭhānaṃ kho etaṃ , āvuso sāriputta , anavakāso , yaṃ so atikkammeva kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ aññataraṃP2.171 manomayaṃ kāyaṃ upapanno saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjeyyāpi vuṭṭhaheyyāpi , natthetaṃ ṭhānan ’’ ti ( a . ni .5.166).Yoniso pañhaṃ kattātiādīsu ānandatthero viya yonisova pañhaṃ cintetvā yoniso vissajjitā hoti .
Thero hi ‘‘ kati nu kho , ānanda , anussatiṭṭhānānī ’’ ti pucchito ‘‘ ayaṃ pañho bhavissatī ’’ ti yoniso cintetvā yoniso vissajjento āha –
‘‘ idha , bhante , bhikkhu vivicceva kāmehi … pe … catutthajjhānaṃ upasampajja viharati .
Idaṃ , bhante , anussatiṭṭhānaṃ evaṃbhāvitaṃ evaṃbahulīkataṃ diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattatī ’’ ti .
Abbhanumoditā hotīti tathāgato viya yoniso abbhanumoditā hoti .
Tathāgato hi ānandattherena pañhe vissajjite ‘‘ sādhu sādhu , ānanda , tena hi tvaṃ , ānanda , imampi chaṭṭhaṃ anussatiṭṭhānaṃ dhārehi .
Idhānanda , bhikkhu satova abhikkamati satova paṭikkamatī ’’ tiādimāha .
Chaṭṭhādīni uttānatthāneva .