8. Aññatitthiyasuttavaṇṇanā
69. Aṭṭhame bhagavaṃmūlakāti bhagavā mūlaṃ etesanti bhagavaṃmūlakā .
Idaṃ vuttaṃ hoti – ime , bhante , amhākaṃ dhammā pubbe kassapasammāsambuddhena uppāditā , tasmiṃ parinibbute ekaṃ buddhantaraṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā ime dhamme uppādetuṃ samattho nāma nāhosi , bhagavato
V2.183 pana no ime dhammā uppāditā .
Bhagavantañhi nissāya mayaṃ ime dhamme ājānāma paṭivijjhāmāti evaṃ bhagavaṃmūlakā no , bhante , dhammāti .Bhagavantaṃyeva paṭibhātūti bhagavatova etassa bhāsitassa attho upaṭṭhātu , tumheyeva no kathetvā dethāti attho .
Rāgo
P2.315 khoti rajjanavasena pavattarāgo .
Appasāvajjoti lokavajjavasenapi vipākavajjavasenapīti dvīhipi vajjehi appasāvajjo , appadosoti attho .
Kathaṃ ?
Mātāpitaro hi bhātibhaginiādayo ca puttabhātikānaṃ āvāhavivāhamaṅgalaṃ nāma kārenti .
Evaṃ tāveso lokavajjavasena appasāvajjo .
Sadārasantosamūlikā pana apāye paṭisandhi nāma na hotīti evaṃ vipākavajjavasena appasāvajjo .
Dandhavirāgīti virajjamāno panesa saṇikaṃ virajjati , na sīghaṃ muccati .
Telamasirāgo viya ciraṃ anubandhati , dve tīṇi bhavantarāni gantvāpi nāpagacchatīti dandhavirāgī .
Tatridaṃ vatthu – eko kira puriso bhātu jāyāya micchācāraṃ carati .
Tassāpi itthiyā attano sāmikato soyeva piyataro ahosi .
Sā tamāha –
‘‘ imasmiṃ kāraṇe pākaṭe jāte mahatī garahā bhavissati , tava bhātikaṃ ghātehī ’’ ti .
So ‘‘ nassa , vasali , mā evaṃ puna avacā ’’ ti apasādesi .
Sā tuṇhī hutvā katipāhaccayena puna kathesi , tassa cittaṃ dvajjhabhāvaṃ agamāsi .
Tato tatiyavāraṃ kathito ‘‘ kinti katvā okāsaṃ labhissāmī ’’ ti āha .
Athassa sā upāyaṃ kathentī ‘‘ tvaṃ mayā vuttameva karohi , asukaṭṭhāne mahākakudhasamīpe titthaṃ atthi , tattha tikhiṇaṃ daṇḍakavāsiṃ gahetvā tiṭṭhāhī ’’ ti .
So tathā akāsi .
Jeṭṭhabhātāpissa araññe kammaṃ katvā gharaṃ āgato .
Sā tasmiṃ muducittā viya hutvā ‘‘ ehiM2.190 sāmiV2.184 , sīse te olikhissāmī ’’ ti olikhantī ‘‘ upakkiliṭṭhaṃ te sīsan ’’ ti āmalakapiṇḍaṃ datvā ‘‘ gaccha asukaṭṭhāne sīsaṃ dhovitvā āgacchāhī ’’ ti pesesi .
So tāya vuttatitthameva gantvā āmalakakakkena sīsaṃ makkhetvā udakaṃ oruyha onamitvā sīsaṃP2.316 dhovi .
Atha naṃ itaro rukkhantarato nikkhamitvā khandhaṭṭhike paharitvā jīvitā voropetvā gehaṃ agamāsi .
Itaro bhariyāya sinehaṃ pariccajitumasakkonto tasmiṃyeva gehe mahādhammani hutvā nibbatti .
So tassā ṭhitāyapi nisinnāyapi gantvā sarīre patati .
Atha naṃ sā ‘‘ soyeva ayaṃ bhavissatī ’’ ti ghātāpesi .
So puna tassā sinehena tasmiṃyeva gehe kukkuro hutvā nibbatti .
So padasā gamanakālato paṭṭhāya tassā pacchato pacchato carati .
Araññaṃ gacchantiyāpi saddhiṃyeva gacchati .
Taṃ disvā manussā ‘‘ nikkhanto sunakhaluddako , kataraṭṭhānaṃ gamissatī ’’ ti uppaṇḍenti .
Sā puna taṃ ghātāpesi .
Sopi puna tasmiṃyeva gehe vacchako hutvā nibbatti .
Tatheva tassā pacchato pacchato carati .
Tadāpi naṃ manussā disvā ‘‘ nikkhanto gopālako , kattha gāviyo carissantī ’’ ti uppaṇḍenti .
Sā tasmimpi ṭhāne taṃ ghātāpesi .
So tadāpi tassā upari sinehaṃ chindituṃ asakkonto catutthe vāre tassāyeva kucchiyaṃ jātissaro hutvā nibbatti .
So paṭipāṭiyā catūsu attabhāvesu tāya ghātitabhāvaṃ disvā ‘‘ evarūpāya nāma paccatthikāya kucchismiṃ nibbattosmī ’’ ti tato paṭṭhāya tassā hatthena attānaṃ phusituṃ na deti .
Sace naṃ sā phusati , kandati rodati .
Atha naṃ ayyakova paṭijaggati .
Taṃ aparabhāge vuddhippattaṃ ayyako āha –
‘‘ tāta , kasmā tvaṃ mātu hatthena attānaṃ phusituṃ na desi .
Sacepi taṃ phusati , mahāsaddena rodasi kandasī ’’ ti .
Ayyakena puṭṭho ‘‘ na esā mayhaṃ mātā , paccāmittā esā ’’ ti taṃ pavattiṃ sabbaṃ ārocesi .
So taṃ āliṅgitvā roditvā ‘‘ ehi , tāta , kiṃ amhākaṃP2.317 īdise ṭhāne nivāsakiccan ’’ ti taṃ ādāya nikkhamitvā ekaṃ vihāraṃ gantvā pabbajitvā ubhopi tattha vasantā arahattaṃ pāpuṇiṃsu .
MahāsāvajjotiM2.191 lokavajjavasenapi vipākavajjavasenapīti dvīhipi kāraṇehi mahāsāvajjo .
Kathaṃ ?
Dosena hi duṭṭho hutvā mātaripi aparajjhati , pitaripi bhātibhaginiādīsupiV2.185 pabbajitesupi .
So gatagataṭṭhānesu ‘‘ ayaṃ puggalo mātāpitūsupi aparajjhati , bhātibhaginiādīsupi , pabbajitesupī ’’ ti mahatiṃ garahaṃ labhati .
Evaṃ tāva lokavajjavasena mahāsāvajjo .
Dosavasena pana katena ānantariyakammena kappaṃ niraye paccati .
Evaṃ vipākavajjavasena mahāsāvajjo .
Khippavirāgīti khippaṃ virajjati .
Dosena hi duṭṭho mātāpitūsupi cetiyepi bodhimhipi pabbajitesupi aparajjhitvā ‘‘ mayhaṃ khamathā ’’ ti .
Accayaṃ deseti .
Tassa saha khamāpanena taṃ kammaṃ pākatikameva hoti .
Mohopi dvīheva kāraṇehi mahāsāvajjo .
Mohena hi mūḷho hutvā mātāpitūsupi cetiyepi bodhimhipi pabbajitesupi aparajjhitvā gatagataṭṭhāne garahaṃ labhati .
Evaṃ tāva lokavajjavasena mahāsāvajjo .
Mohavasena pana katena ānantariyakammena kappaṃ niraye paccati .
Evaṃ vipākavajjavasenapi mahāsāvajjo .
Dandhavirāgīti saṇikaṃ virajjati .
Mohena mūḷhena hi katakammaṃ saṇikaṃ muccati .
Yathā hi acchacammaṃ satakkhattumpi dhoviyamānaṃ na paṇḍaraṃ hoti , evameva mohena mūḷhena katakammaṃ sīghaṃ na muccati , saṇikameva muccatīti .
Sesamettha uttānamevāti .