4. Cakkavattisuttavaṇṇanā
14. Catutthe catūhi saṅgahavatthūhi janaṃ rañjetīti rājā .
Cakkaṃ vattetīti cakkavattī .
Vattitaṃ vā anena cakkanti cakkavattī .
Dhammo assa
M2.78 atthīti dhammiko .
Dhammeneva dasavidhena cakkavattivattena rājā jātoti dhammarājā .
Sopi na arājakan ti sopi aññaṃ nissayarājānaṃ alabhitvā cakkaṃ nāma vattetuṃ na sakkotīti attho .
Iti satthā desanaṃ paṭṭhapetvā yathānusandhiṃ apāpetvāva tuṇhī ahosi .
Kasmā ?
Anusandhikusalā uṭṭhahitvā anusandhiṃ pucchissanti , bahū hi imasmiṃ ṭhāne tathārūpā bhikkhū , athāhaṃ tehi puṭṭho desanaṃ vaḍḍhessāmīti .Atheko anusandhikusalo bhikkhu bhagavantaṃ pucchanto ko pana , bhantetiādimāha .
Bhagavāpissa byākaronto dhammo bhikkhūtiādimāha .
Tattha dhammoti dasakusalakammapathadhammo .
Dhamman ti tameva vuttappakāraṃ dhammaṃ .
Nissāyāti tadadhiṭṭhānena cetasā tameva nissayaṃ katvā .
Dhammaṃ sakkarontoti yathā kato so dhammo suṭṭhu kato hoti , evametaṃ karonto .
Dhammaṃ garuṃ karontoti tasmiṃ gāravuppattiyā taṃ garukaronto .
Dhammaṃ apacāyamānoti tasseva dhammassa añjalikaraṇādīhi nīcavuttitaṃ karonto .
Dhammaddhajo dhammaketūti taṃ dhammaṃ dhajamiva purakkhatvā ketumiva ukkhipitvā pavattiyā dhammaddhajo dhammaketu ca hutvāti attho .
Dhammādhipateyyoti dhammādhipatibhūtāgatabhāvena dhammavaseneva ca sabbakiriyānaṃ karaṇena dhammādhipateyyo hutvā .
Dhammikaṃ rakkhāvaraṇaguttiṃ saṃvidahatīti dhammo assā
P2.179 atthīti dhammikā , rakkhā ca āvaraṇañca gutti ca rakkhāvaraṇagutti .
Tattha ‘‘ paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhatī ’’ ti vacanato khantiādayo rakkhā .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ kathañca , bhikkhave , paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati .
Khantiyā avihiṃsāya mettacittatāya anuddayāyā ’’ ti ( saṃ . ni .5.385).
Nivāsanapārupanagehādīni āvaraṇaṃ .
Corādiupaddavanivāraṇatthaṃ gopāyanā gutti .
Taṃ sabbampi suṭṭhu vidahati pavatteti ṭhapetīti attho .
IdāniV2.81 yattha sā saṃvidahitabbā , taṃ dassento antojanasmin tiādimāha .
Tatrāyaṃ saṅkhepattho – antojanasaṅkhātaṃ puttadāraṃ sīlasaṃvare patiṭṭhāpento vatthagandhamālādīni cassa dadamāno sabbopaddave cassa nivārayamāno dhammikaṃ rakkhāvaraṇaguttiṃ saṃvidahati nāma .
Khattiyādīsupi eseva nayo .
Ayaṃ pana viseso – abhisittakhattiyā bhadraassājānīyādiratanasampadānenapiM2.79 upagaṇhitabbā , anuyantā khattiyā tesaṃ anurūpayānavāhanasampadānenapi paritosetabbā , balakāyo kālaṃ anatikkametvā bhattavetanasampadānenapi anuggahetabbo , brāhmaṇā annapānavatthādinā deyyadhammena , gahapatikā bhattabījanaṅgalabalibaddādisampadānena , tathā nigamavāsino negamā janapadavāsino ca jānapadā .
Samitapāpabāhitapāpā pana samaṇabrāhmaṇā samaṇaparikkhārasampadānena sakkātabbā , migapakkhino abhayadānena samassāsetabbā .Dhammeneva cakkaṃ vattetīti dasakusalakammapathadhammeneva cakkaṃ pavatteti .
Taṃ hoti cakkaṃ appaṭivattiyan ti taṃ tena evaṃ pavattitaṃ āṇācakkaṃ appaṭivattiyaṃ hoti .
Kenaci
P2.180 manussabhūtenāti devatā nāma attanā icchiticchitameva karonti , tasmā tā aggaṇhitvā ‘‘ manussabhūtenā ’’ ti vuttaṃ .
Paccatthikenāti paṭiatthikena , paṭisattunāti attho .Dhammikoti cakkavattī dasakusalakammapathavasena dhammiko , tathāgato pana navalokuttaradhammavasena .
Dhammarājāti navahi lokuttaradhammehi mahājanaṃ rañjetīti dhammarājā .
Dhammaṃyevāti navalokuttaradhammameva nissāya tameva sakkaronto taṃ garukaronto taṃ apacāyamāno .
Sovassa dhammo abbhuggataṭṭhena dhajoti dhammaddhajo .
Sovassa ketūti dhammaketu .
Tameva adhipatiṃ jeṭṭhakaṃ katvā viharatīti dhammādhipateyyo .
Dhammikaṃ rakkhāvaraṇaguttin ti lokiyalokuttaradhammadāyikarakkhañca āvaraṇañca guttiñca .
Saṃvidahatīti ṭhapeti paññapeti .
Evarūpan ti tividhaṃ kāyaduccaritaṃ na sevitabbaṃ , sucaritaṃ sevitabbanti evaṃ sabbattha attho veditabbo .
Saṃvidahitvāti ṭhapetvā kathetvā .
Dhammeneva anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattetīti navalokuttaradhammeneva asadisaṃ dhammacakkaṃ pavatteti .
Taṃ hoti cakkaṃ appaṭivattiyan ti taṃ evaṃ pavattitaṃ dhammacakkaṃ etesu samaṇādīsu ekenapi paṭivattetuṃ paṭibāhituṃ na sakkā .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
5. Sacetanasuttavaṇṇanā