Issues
ເລືອກເວີຊັນ
Tikanipātapāḷi
Tikanipātapāḷi

Venāgapurasuttavaṇṇanā

ຜູ້ຂຽນ: _System_commentary_ @ Administrator

3. Venāgapurasuttavaṇṇanā

64. Tatiye kosalesūti evaṃnāmake janapade . Cārikaṃ caramānoti addhānagamanaṃ gacchanto . Cārikā ca nāmesā bhagavato duvidhā hoti turitacārikā ca aturitacārikā cāti . Tattha dūrepi bodhaneyyapuggalaṃ disvā tassa bodhanatthāya sahasā gamanaṃ turitacārikā nāmaV2.162 . Sā mahākassapapaccuggamanādīsu daṭṭhabbā . Yaṃ pana gāmanigamapaṭipāṭiyā devasikaṃ yojanaaddhayojanavasena piṇḍapātacariyādīhi lokaṃ anuggaṇhantassa gamanaṃ , ayaṃ aturitacārikā nāma . Imaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ – ‘‘ cārikaṃ caramāno ’’ ti . Vitthārena pana cārikākathā sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya ambaṭṭhasuttavaṇṇanāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .1.254) vuttā . Brāhmaṇagāmoti brāhmaṇānaṃ samosaraṇagāmopi brāhmaṇagāmoti vuccati , brāhmaṇānaṃ bhogagāmopi . Idha samosaraṇagāmo brāhmaṇavasanagāmoti adhippeto . Tadavasarīti tattha avasari , sampattoti attho . Vihāro panetthaP2.286 aniyāmito . Tasmā tassa avidūre buddhānaṃM2.166 anucchaviko eko vanasaṇḍo atthi , satthā taṃ vanasaṇḍaṃ gatoti veditabbo .
Assosun ti suṇiṃsu upalabhiṃsu , sotadvārasampattavacananigghosānusārena jāniṃsu . Khoti avadhāraṇatthe , padapūraṇamatte vā nipāto . Tattha avadhāraṇatthena ‘‘ assosuṃ eva , na tesaṃ koci savanantarāyo ahosī ’’ ti ayamattho veditabbo . Padapūraṇena byañjanasiliṭṭhatāmattameva .
Idāni yamatthaṃ assosuṃ , taṃ pakāsetuṃ samaṇo khalu , bho , gotamotiādi vuttaṃ . Tattha samitapāpattā samaṇoti veditabbo . Khalūti anussavatthe nipāto . Bhoti tesaṃ aññamaññaṃ ālapanamattaṃ . Gotamoti bhagavato gottavasena paridīpanaṃ , tasmā ‘‘ samaṇo khalu , bho , gotamo ’’ ti ettha samaṇo kira , bho , gotamagottoti evamattho daṭṭhabbo . Sakyaputtoti idaṃ pana bhagavato uccākulaparidīpanaṃ . Sakyakulā pabbajitoti saddhāpabbajitabhāvaparidīpanaṃ , kenaci pārijuññena anabhibhūto aparikkhīṇaṃyeva taṃ kulaṃ pahāya saddhāya pabbajitoti vuttaṃ hoti .
Taṃ kho panāti itthambhūtākhyānatthe upayogavacanaṃ , tassa kho pana bhoto gotamassāti attho . Kalyāṇoti kalyāṇaguṇasamannāgato , seṭṭhoti vuttaṃ hoti . Kittisaddoti kittiyeva , thutighoso vā . Abbhuggatoti sadevakaṃ lokaṃ ajjhottharitvā uggato . Kinti ? Itipi so bhagavā … pe … buddho bhagavāti . Tatrāyaṃ padasambandho – so bhagavā itipi arahaṃ , itipi sammāsambuddho … pe … itipi bhagavāti . Iminā ca iminā ca kāraṇenāti vuttaṃ hoti . Tattha ‘‘ ārakattā , arīnaṃ arānañca hatattā , paccayādīnaṃ arahattā , pāpakaraṇe rahābhāvāti imehi kāraṇehi so bhagavā arahantiP2.287 veditabbo ’’ tiādinā nayena mātikaṃ nikkhipitvāV2.163 sabbāneva etāni padāni visuddhimagge ( visuddhi .1.125-127) buddhānussatiniddese vitthāritānīti tato nesaṃ vitthāro gahetabbo .
SoM2.167 imaṃ lokan ti so bhavaṃ gotamo imaṃ lokaṃ , idāni vattabbaṃ nidasseti . Sadevakan ti saha devehi sadevakaṃ . Evaṃ saha mārena samārakaṃ . Saha brahmunā sabrahmakaṃ . Saha samaṇabrāhmaṇehi sassamaṇabrāhmaṇiṃ . Pajātattā pajā , taṃ pajaṃ . Saha devamanussehi sadevamanussaṃ . Tattha sadevakavacanena pañcakāmāvacaradevaggahaṇaṃ veditabbaṃ , samārakavacanena chaṭṭhakāmāvacaradevaggahaṇaṃ , sabrahmakavacanena brahmakāyikādibrahmaggahaṇaṃ , sassamaṇabrāhmaṇivacanena sāsanassa paccatthikapaccāmittasamaṇabrāhmaṇaggahaṇaṃ , samitapāpabāhitapāpasamaṇabrāhmaṇaggahaṇañca , pajāvacanena sattalokaggahaṇaṃ , sadevamanussavacanena sammutidevaavasesamanussaggahaṇaṃ . Evamettha tīhi padehi okāsalokena saddhiṃ sattaloko , dvīhi pajāvasena sattalokova gahitoti veditabbo . Aparo nayo – sadevakaggahaṇena arūpāvacaraloko gahito , samārakaggahaṇena chakāmāvacaradevaloko , sabrahmakaggahaṇena rūpībrahmaloko , sassamaṇabrāhmaṇādiggahaṇena catuparisavasena , sammutidevehi vā saha manussaloko , avasesasabbasattaloko vā . Porāṇā panāhu – sadevakan ti devatāhi saddhiṃ avasesalokaṃ . Samārakan ti mārena saddhiṃ avasesalokaṃ . Sabrahmakan ti brahmehi saddhiṃ avasesalokaṃ . Evaṃ sabbepi tibhavūpage satte tīhākārehi tīsu padesu pakkhipitvā puna dvīhi padehi pariyādātuṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussan ti vuttaṃ . Evaṃ pañcahi padehi tena tenākārena tedhātukameva pariyādinnanti .
Sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedetīti sayan ti sāmaṃ , aparaneyyo hutvā . Abhiññāti abhiññāya , adhikena ñāṇena ñatvāti attho . Sacchikatvāti paccakkhaṃ katvāP2.288 , etena anumānādipaṭikkhepo kato . Pavedetīti bodheti ñāpeti pakāseti .
So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ … pe … pariyosānakalyāṇan ti so bhagavā sattesu kāruññataṃ paṭicca hitvāpi anuttaraṃ vivekasukhaṃ dhammaṃM2.168 deseti . Tañca kho appaṃ vā bahuṃ vā desento ādikalyāṇādippakārameva deseti , ādimhipi kalyāṇaṃ bhaddakaṃ anavajjameva katvāV2.164 deseti , majjhepi , pariyosānepi kalyāṇaṃ bhaddakaṃ anavajjameva katvā desetīti vuttaṃ hoti . Tattha atthi desanāya ādimajjhapariyosānaṃ , atthi sāsanassa . Desanāya tāva catuppadikāyapi gāthāya paṭhamapādo ādi nāma , tato dve majjhaṃ nāma , ante eko pariyosānaṃ nāma . Ekānusandhikassa suttassa nidānaṃ ādi , idamavocāti pariyosānaṃ , ubhinnaṃ antarā majjhaṃ . Anekānusandhikassa suttassa paṭhamānusandhi ādi , ante anusandhi pariyosānaṃ , majjhe eko vā dve vā bahū vā majjhameva . Sāsanassa sīlasamādhivipassanā ādi nāma . Vuttampi cetaṃ – ‘‘ ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ , sīlañca suvisuddhaṃ diṭṭhi ca ujukā ’’ ti ( saṃ . ni .5.369). ‘‘ Atthi , bhikkhave , majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā ’’ ti evaṃ vutto pana ariyamaggo majjhaṃ nāma . Phalañceva nibbānañca pariyosānaṃ nāma . ‘‘ Tasmātiha tvaṃ , brāhmaṇa , brahmacariyaṃ etaṃpāraṃ etaṃpariyosānan ’’ ti ettha phalaṃ pariyosananti vuttaṃ . ‘‘ Nibbānogadhañhi , āvuso visākha , brahmacariyaṃ vussati nibbānaparāyaṇaṃ nibbānapariyosānan ’’ ti ( ma . ni .1.466) ettha nibbānaṃ pariyosānanti vuttaṃ . IdhaP2.289 pana desanāya ādimajjhapariyosānaṃ adhippetaṃ . Bhagavā hi dhammaṃ desento ādimhi sīlaṃ dassetvā majjhe maggaṃ pariyosāne nibbānaṃ dasseti . Tena vuttaṃ – ‘‘ so dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇan ’’ ti . Tasmā aññopi dhammakathiko dhammaṃ kathento – ‘‘ Ādimhi sīlaṃ dasseyya , majjhe maggaṃ vibhāvaye ; Pariyosānamhi nibbānaṃ , esā kathikasaṇṭhitī ’’ ti . Sātthaṃ sabyañjanan ti yassa hi yāgubhattaitthipurisādivaṇṇanānissitā desanā hoti , na so sātthaṃ deseti . Bhagavā pana tathārūpaṃ desanaṃ pahāya catusatipaṭṭhānādinissitaṃ desanaṃ deseti . Tasmā ‘‘ sātthaṃ desetī ’’ tiM2.169 vuccati . Yassa pana desanā ekabyañjanādiyuttā vā sabbaniroṭṭhabyañjanā vā sabbavissaṭṭhabyañjanā vā sabbaniggahitabyañjanā vā , tassa damiḷakirātayavanādimilakkhānaṃV2.165 bhāsā viya byañjanapāripūriyā abhāvato abyañjanā nāma desanā hoti . Bhagavā pana – ‘‘ Sithilaṃ dhanitañca dīgharassaṃ , lahukaṃ garukañca niggahītaṃ ; Sambandhaṃ vavatthitaṃ vimuttaṃ , dasadhā byañjanabuddhiyā pabhedo ’’ ti . – Evaṃ vuttaṃ dasavidhaṃ byañjanaṃ amakkhetvā paripuṇṇabyañjanameva katvā dhammaṃ deseti . Tasmā ‘‘ sabyañjanaṃ katvā desetī ’’ ti vuccati . Kevalaparipuṇṇan ti ettha kevalan ti sakalādhivacanaṃ . Paripuṇṇan ti anūnādhikavacanaṃ . Idaṃ vuttaṃ hoti – sakalaparipuṇṇameva deseti , ekadesanāpi aparipuṇṇā natthīti . Parisuddhan ti nirupakkilesaṃ . Yo hi ‘‘ imaṃ dhammadesanaṃ nissāya lābhaṃ vā sakkāraṃ vā labhissāmī ’’ ti deseti , tassa aparisuddhā desanā nāma hoti . Bhagavā pana lokāmisanirapekkhoP2.290 hitapharaṇeneva mettābhāvanāya muduhadayo ullumpanasabhāvasaṇṭhitena cittena deseti . Tasmā parisuddhaṃ desetīti vuccati . Brahmacariyaṃ pakāsetīti ettha brahmacariyanti sikkhattayasaṅgahitaṃ sakalaṃ sāsanaṃ . Tasmā brahmacariyaṃ pakāsetīti so dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ … pe … parisuddhaṃ , evaṃ desento ca sikkhattayasaṅgahitaṃ sakalasāsanabrahmacariyaṃ pakāsetīti evamettha attho daṭṭhabbo . Brahmacariyan ti seṭṭhaṭṭhena brahmabhūtaṃ cariyaṃ , brahmabhūtānaṃ vā buddhādīnaṃ cariyanti vuttaṃ hoti .
Sādhu kho panāti sundaraṃ kho pana , atthāvahaṃ sukhāvahanti vuttaṃ hoti . Tathārūpānaṃ arahatan ti yathārūpo so bhavaṃ gotamo , evarūpānaṃ anekehipi kappakoṭisatasahassehi dullabhadassanānaṃ byāmappabhāparikkhittehi asītianubyañjanapaṭimaṇḍitehi dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇavarehi samākiṇṇamanoramasarīrānaṃ anappakadassanānaṃ atimadhuradhammanigghosānaṃ yathābhūtaguṇādhigamena loke arahantoti laddhasaddānaṃ arahataṃ . Dassanaṃ hotīti pasādasommāni akkhīni ummīletvā dassanamattampi sādhu hoti . Sace pana aṭṭhaṅgasamannāgatena brahmassarena dhammaṃ desentassa ekapadampi sotuṃ labhissāma , sādhutaraṃyeva bhavissatītiM2.170 evaṃ ajjhāsayaṃ katvā .
Yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsūti sabbakiccāni pahāya tuṭṭhamānasā agamaṃsu .
Añjaliṃ paṇāmetvāti ete ubhatopakkhikā , te evaṃ cintesuṃ – ‘‘ sace no micchādiṭṭhikā codessanti ‘ kasmā tumhe samaṇaṃ gotamaṃ vanditthā ’ ti , tesaṃ ‘ kiṃ añjalikaraṇamattenāpi vanditaṃ hotī ’ ti vakkhāmaV2.166 . Sace no sammādiṭṭhikā codessanti ‘ kasmā bhagavantaṃ na vanditthā ’ ti ,‘ kiṃ sīsena bhūmiṃ paharanteneva vanditaṃ hoti . Nanu añjalikammampi vandanā evā ’ ti vakkhāmā ’’ ti . Nāmagottan tiP2.291 ,‘‘ bho gotama , ahaṃ asukassa putto datto nāma mitto nāma idhāgato ’’ ti vadantā nāmaṃ sāventi nāma . ‘‘ Bho gotama , ahaṃ vāseṭṭho nāma kaccāno nāma idhāgato ’’ ti vadantā gottaṃ sāventi nāma . Ete kira daliddā jiṇṇakulaputtā ‘‘ parisamajjhe nāmagottavasena pākaṭā bhavissāmā ’’ ti evaṃ akaṃsu . Ye pana tuṇhībhūtā nisīdiṃsu , te kerāṭikā ceva andhabālā ca . Tattha kerāṭikā ‘‘ ekaṃ dve kathāsallāpe karonte vissāsiko hoti , atha vissāse sati ekaṃ dve bhikkhā adātuṃ na yuttan ’’ ti tato attānaṃ mocentā tuṇhībhūtā nisīdanti . Andhabālā aññāṇatāyeva avakkhittamattikāpiṇḍā viya yattha katthaci tuṇhībhūtā nisīdanti .
Venāgapurikoti venāgapuravāsī . Etadavocāti pādantato paṭṭhāya yāva kesaggā tathāgatassa sarīraṃ olokento asītianubyañjanasamujjalehi dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi paṭimaṇḍitaṃ sarīrā nikkhamitvā samantato asītihatthappadesaṃ ajjhottharitvā ṭhitāhi chabbaṇṇāhi ghanabuddharaṃsīhi samparivāritaṃ tathāgatassa sarīraṃ disvā sañjātavimhayo vaṇṇaṃ bhaṇanto etaṃ ‘‘ acchariyaṃ , bho gotamā ’’ tiādivacanaṃ avoca .
Tattha yāvañcidan ti adhimattappamāṇaparicchedavacanametaṃ . Tassa vippasannapadena saddhiṃ sambandho . Yāvañca vippasannāni adhimattavippasannānīti attho . Indriyānīti cakkhādīni cha indriyāni . Tassa hi pañcannaṃ indriyānaṃ patiṭṭhitokāsassa vippasannataṃ disvā tesaṃ vippasannatā pākaṭā ahosi . Yasmā pana sā mane vippasanneyeva hoti , avippasannacittānañhi indriyappasādo nāma natthi , tasmāssa manindriyappasādopi pākaṭo ahosi . Taṃ esa vippasannataṃM2.171 gahetvā ‘‘ vippasannāni indriyānī ’’ ti āha .
Parisuddhoti nimmalo . Pariyodātoti pabhassaro .
SāradaṃP2.292 badarapaṇḍun ti saradakāle jātaṃ nātisuparipakkaṃ badaraṃ . Tañhi parisuddhañceva hoti pariyodātañca .
Tālapakkan ti suparipakkatālaphalaṃ . Sampati bandhanā pamuttan ti taṃkhaṇaññeva bandhanā pamuttaṃ . Tassa hi bandhanamūlaṃ apanetvā paramukhaṃ katvā phalake ṭhapitassa caturaṅgulamattaṃ ṭhānaṃ olokentānaṃ parisuddhaṃ pariyodātaṃ hutvā khāyati . Taṃ sandhāyevamāhaV2.167 .
Nekkhaṃ jambonadan ti surattavaṇṇassa jambonadasuvaṇṇassa ghaṭikā . Dakkhakammāraputtasuparikammakatan ti dakkhena suvaṇṇakāraputtena suṭṭhu kataparikammaṃ . Ukkāmukhe sukusalasampahaṭṭhan ti suvaṇṇakārauddhane pacitvā sukusalena suvaṇṇakārena ghaṭṭanaparimajjanahaṃsanena suṭṭhu pahaṭṭhaṃ suparimadditanti attho . Paṇḍukambale nikkhittan ti agginā pacitvā dīpidāṭhāya ghaṃsitvā gerukaparikammaṃ katvā rattakambale ṭhapitaṃ . Bhāsateti sañjātaobhāsatāya bhāsate . Tapateti andhakāraviddhaṃsanatāya tapate . Virocatīti vijjotamānaṃ hutvā virocati , sobhatīti attho .
Uccāsayanamahāsayanānīti ettha atikkantappamāṇaṃ uccāsayanaṃ nāma , āyatavitthataṃ akappiyabhaṇḍaṃ mahāsayanaṃ nāma . Idāni tāni dassento seyyathidaṃ , āsandītiādimāha . Tattha āsandīti atikkantappamāṇaṃ āsanaṃ . Pallaṅkoti pādesu vāḷarūpāni ṭhapetvā kato . Gonakoti dīghalomako mahākojavo . Caturaṅgulādhikāni kira tassa lomāni . Cittakoti vānacittaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ . Paṭikāti uṇṇāmayo setattharako . PaṭalikātiP2.293 ghanapuppho uṇṇāmayattharako , yo āmalakapaṭṭotipi vuccati . Tūlikāti tiṇṇaṃ tūlānaṃ aññatarapuṇṇā tūlikā . Vikatikāti sīhabyagghādirūpavicitro uṇṇāmayattharako . Uddalomīti ubhatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ . Keci ekato uggatapupphanti vadanti . Ekantalomīti ekatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ . Keci ubhato uggatapupphanti vadanti . Kaṭṭissan ti ratanaparisibbitaṃ koseyyakaṭṭissamayaṃ paccattharaṇaṃ . Koseyyan ti ratanaparisibbitameva kosiyasuttamayaṃ paccattharaṇaṃ . Kuttakan ti soḷasannaṃ nāṭakitthīnaṃ ṭhatvā naccanayoggaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ . Hatthattharā dayo hatthipiṭṭhādīsu attharaṇakaattharakā cevaM2.172 hatthirūpādīni dassetvā kataattharakā ca . Ajinappaveṇīti ajinacammehi mañcappamāṇena sibbitvā katappaveṇī . Sesaṃ heṭṭhā vuttatthameva . Nikāmalābhīti atikāmalābhī icchiticchitalābhī . Akicchalābhīti adukkhalābhī . Akasiralābhīti vipulalābhī mahantalābhī , uḷāruḷārāneva labhati maññeti sandhāya vadati . Ayaṃ kira brāhmaṇo sayanagaruko , so bhagavato vippasannindriyāditaṃ disvā ‘‘ addhā esa evarūpesu uccāsayanamahāsayanesu nisīdati ceva nipajjati ca . Tenassa vippasannāni indriyāni , parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto ’’ ti maññamāno imaṃ senāsanavaṇṇaṃ kathesi .
LaddhāV2.168 ca pana na kappantīti ettha kiñci kiñci kappati . Suddhakoseyyañhi mañcepi attharituṃ vaṭṭati , gonakādayo ca bhūmattharaṇaparibhogena , āsandiyā pāde chinditvā , pallaṅkassaP2.294 vāḷe bhinditvā , tūlikaṃ vijaṭetvā ‘‘ bimbohanañca kātun ’’ ti ( cūḷava .297) vacanato imānipi ekena vidhānena kappanti . Akappiyaṃ pana upādāya sabbāneva na kappantīti vuttāni .
Vanantaññeva pavisāmīti araññaṃyeva pavisāmi .
Yadevāti yāniyeva . Pallaṅkaṃ ābhujitvāti samantato ūrubaddhāsanaṃ bandhitvā . Ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyāti aṭṭhārasa piṭṭhikaṇṭake koṭiyā koṭiṃ paṭipādento ujuṃ kāyaṃ ṭhapetvā . Parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvāti kammaṭṭhānābhimukhaṃ satiṃ ṭhapetvā , pariggahitaniyyānaṃ vā katvāti attho . Vuttañhetaṃ – ‘‘ parīti pariggahaṭṭho . Mukhanti niyyānaṭṭho . Satīti upaṭṭhānaṭṭho . Tena vuccati parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā ’’ ti ( paṭi . ma .1.164).
Upasampajja viharāmīti paṭilabhitvā paccakkhaṃ katvā viharāmi . Evaṃbhūtoti evaṃ paṭhamajjhānādīsu aññatarasamaṅgī hutvā .
Dibbo me eso tasmiṃ samaye caṅkamo hotīti cattāri hi rūpajjhānāni samāpajjitvā caṅkamantassa caṅkamo dibbacaṅkamo nāma hoti , samāpattito vuṭṭhāya caṅkamantassāpi caṅkamo dibbacaṅkamoyeva . Ṭhānādīsupi eseva nayo .
SoM2.173 evaṃ pajānāmi ‘‘ rāgo me pahīno ’’ ti mahābodhipallaṅke arahattamaggena pahīnarāgameva dassento ‘‘ so evaṃ pajānāmi rāgo me pahīno ’’ ti āha . Sesapadesupi eseva nayo . Iminā pana kiṃ kathitaṃ hotīti ? Paccavekkhaṇā kathitā , paccavekkhaṇāya phalasamāpatti kathitā . Phalasamāpattiñhi samāpannassapi samāpattito vuṭṭhitassāpi caṅkamādayo ariyacaṅkamādayo honti .