6. Devadūtasuttavaṇṇanā
36. Chaṭṭhe
P2.227 devadūtānīti devadūtā .
Ayaṃ panettha vacanattho – devoti maccu , tassa dūtāti devadūtā .
Jiṇṇabyādhimatā hi saṃvegajananaṭṭhena ‘‘ idāni te maccusamīpaṃ gantabban ’’ ti codenti viya , tasmā devadūtāti vuccanti .
Devā viya dūtātipi devadūtā .
Yathā hi alaṅkatapaṭiyattāya devatāya ākāse ṭhatvā ‘‘ tvaṃ asukadivase marissasī ’’ ti vutte tassā vacanaṃ saddhātabbaṃ hoti ;
evamevaṃ jiṇṇabyādhimatāpi dissamānā ‘‘ tvampi evaṃdhammo ’’ ti codenti viya , tesañca taṃ vacanaṃ anaññathābhāvitāya devatāya byākaraṇasadisameva hotīti devā viya dūtāti devadūtā .
Visuddhidevānaṃ dūtātipi devadūtā .
Sabbabodhisattā hi jiṇṇabyādhimatapabbajite disvāva saṃvegaṃ āpajjitvā nikkhamma pabbajiṃsu .
Evaṃ visuddhidevānaṃ dūtātipi devadūtā .
Idha pana liṅgavipallāsena ‘‘ devadūtānī ’’ ti vuttaṃ .Kāyena
M2.118 duccaritan tiādi kasmā āraddhaṃ ?
Devadūtānuyuñjanaṭṭhānupakkamakammadassanatthaṃ .
Iminā hi kammena ayaṃ satto niraye nibbattati , atha naṃ tattha yamo rājā devadūte samanuyuñjati .Tattha kāyena duccaritaṃ caratīti kāyadvārena tividhaṃ duccaritaṃ carati .
Vācāyāti vacīdvārena catubbidhaṃ duccaritaṃ carati .
Manasāti manodvārena tividhaṃ duccaritaṃ carati .
Tamenaṃ , bhikkhave , nirayapālāti ettha ekacce therā ‘‘ nirayapālā nāma natthi , yantarūpaṃ viya kammameva kāraṇaṃ kāretī ’’ ti vadanti .
Taṃ ‘‘ atthi niraye nirayapālāti , āmantā .
Atthi
V2.118 ca kāraṇikā ’’ tiādinā nayena abhidhamme ( kathā .866) paṭisedhitameva .
Yathā hi manussaloke kammakāraṇakārakā atthi , evameva niraye nirayapālā atthīti .
YamassaP2.228 raññoti yamarājā nāma vemānikapetarājā .
Ekasmiṃ kāle dibbavimāne dibbakapparukkhadibbauyyānadibbanāṭakādisabbasampattiṃ anubhavati , ekasmiṃ kāle kammavipākaṃ , dhammiko rājā , na cesa ekova hoti , catūsu pana dvāresu cattāro janā honti .Amatteyyoti mātu hito matteyyo , mātari sammā paṭipannoti attho .
Na matteyyoti amatteyyo , mātari micchā paṭipannoti attho .
Sesapadesupi eseva nayo .
Abrahmaññoti ettha ca khīṇāsavā brāhmaṇā nāma , tesu micchā paṭipanno abrahmañño nāma .
Samanuyuñjatīti anuyogavattaṃ āropento pucchati , laddhiṃ patiṭṭhāpento pana samanuggāhati nāma , kāraṇaṃ pucchanto samanubhāsati nāma .
Nāddasan ti attano santike pahitassa kassaci devadūtassa abhāvaṃ sandhāya evaṃ vadati .
Atha naṃ yamo ‘‘ nāyaṃ bhāsitassa atthaṃ sallakkhetī ’’ ti ñatvā atthaṃ sallakkhāpetukāmo ambhotiādimāha .
Tattha jiṇṇan ti jarājiṇṇaṃ .
Gopānasivaṅkan ti gopānasī viya vaṅkaṃ .
Bhoggan ti bhaggaṃ .
Imināpissa vaṅkabhāvameva dīpeti .
Daṇḍaparāyaṇan ti daṇḍapaṭisaraṇaṃ daṇḍadutiyaṃ .
Pavedhamānan ti kampamānaṃ .
Āturan ti jarāturaṃ .
Khaṇḍadantan ti jarānubhāvena khaṇḍitadantaṃ .
Palitakesan ti paṇḍarakesaṃ .
Vilūnan ti luñcitvā gahitakesaṃ viya
M2.119 khallāṭaṃ .
Khalitasiran ti mahākhallāṭasīsaṃ .
Valitan ti sañjātavaliṃ .
Tilakāhatagattan tiP2.229 setatilakakāḷatilakehi vikiṇṇasarīraṃ .Jarādhammoti jarāsabhāvo , aparimutto jarāya , jarā nāma mayhaṃ abbhantareyeva pavattatīti .
Paṭhamaṃ devadūtaṃ samanuyuñjitvāti ettha jarājiṇṇasatto atthato evaṃ vadati nāma –
‘‘ passatha , bho , ahampi tumhe viya taruṇo ahosiṃ ūrubalī bāhubalī javasampanno , tassa me tā balajavasampattiyo antarahitā , vijjamānāpi me hatthapādā hatthapādakiccaṃ na karonti , jarāyamhi aparimuttatāya ediso jāto .
Na kho panāhameva , tumhepi jarāya aparimuttāva .
Yatheva hi mayhaṃ , evaṃ tumhākampi jarā āgamissati .
Iti tassā pure āgamanāva kalyāṇaṃ karothā ’’ ti
V2.119 .
Tenevesa devadūto nāma jāto .Ābādhikan ti bādhikaṃ .
Dukkhitan ti dukkhappattaṃ .
Bāḷhagilānan ti adhimattagilānaṃ .
Parato byādhidhammo maraṇadhammoti padadvayepi eseva nayo .
Dutiyaṃ devadūtan ti etthapi gilānasatto atthato evaṃ vadati nāma –
‘‘ passatha , bho , ahampi tumhe viya nirogo ahosiṃ , somhi etarahi byādhinā abhihato , sake muttakarīse palipanno , uṭṭhātumpi na sakkomi .
Vijjamānāpi me hatthapādā hatthapādakiccaṃ na karonti , byādhitomhi aparimuttatāya ediso jāto .
Na kho panāhameva , tumhepi byādhito aparimuttāva .
Yatheva hi mayhaṃ , evaṃ tumhākampi byādhi āgamissati .
Iti tassa pure āgamanāva kalyāṇaṃ karothā ’’ ti .
Tenevesa devadūto nāma jāto .
Ekāhamatan tiādīsu ekāhaṃ matassa assāti ekāhamato , taṃ ekāhamataṃ .
Parato
P2.230 padadvayepi eseva nayo .
Bhastā viya vāyunā uddhaṃ jīvitapariyādānā yathākkamaṃ samuggatena sūnabhāvena uddhumātattā uddhumātakaṃ .
Vinīlo vuccati viparibhinnavaṇṇo , vinīlova vinīlako , taṃ vinīlakaṃ .
Paṭikūlattā vā kucchitaṃ vinīlanti vinīlakaṃ .
Vipubbakan ti vissandamānapubbakaṃ , paribhinnaṭṭhāne hi paggharitena pubbena palimakkhitanti attho .Parato byādhidhammo maraṇadhammoti padadvayepi eseva nayo .
Tatiyaṃ
M2.120 devadūtan ti ettha matakasatto atthato evaṃ vadati nāma –
‘‘ passatha , bho , maṃ āmakasusāne chaḍḍitaṃ uddhumātakādibhāvappattaṃ , maraṇatomhi aparimuttatāya ediso jāto .
Na kho panāhameva , tumhepi maraṇato aparimuttā .
Yatheva hi mayhaṃ , evaṃ tumhākampi maraṇaṃ āgamissati .
Iti tassa pure āgamanāva kalyāṇaṃ karothā ’’ ti .
Tenevassa devadūto nāma jāto .
Imaṃ pana devadūtānuyogaṃ ko labhati , ko na labhati ?
Yena tāva bahuṃ pāpaṃ kataṃ , so gantvā niraye nibbattatiyeva .
Yena pana parittaṃ pāpaṃ kataṃ , so labhati .
Yathā hi sabhaṇḍaṃ coraṃ gahetvā kattabbameva karonti na vinicchinanti .
Anuvijjitvā gahitaṃ pana vinicchayaṭṭhānaṃ nayanti , so vinicchayaṃ labhati .
Evaṃsampadametaṃ .
Parittapāpakammā hi attano dhammatāyapi saranti , sārīyamānāpi saranti .
TatthaV2.120 dīghajayantadamiḷo nāma attano dhammatāya sari .
So kira damiḷo sumanagirimahāvihāre ākāsacetiyaṃ rattapaṭena pūjesi , atha niraye ussadasāmante nibbatto aggijālasaddaṃ sutvāva attanā pūjitapaṭaṃ anussari , so gantvā sagge nibbatto .
Aparopi puttassa daharabhikkhuno khalisāṭakaṃ dento pādamūle ṭhapesi , maraṇakālamhi paṭapaṭāti sadde nimittaṃ gaṇhiP2.231 , sopi ussadasāmante nibbatto jālasaddena taṃ sāṭakaṃ anussaritvā sagge nibbatto .
Evaṃ tāva attano dhammatāya kusalaṃ kammaṃ saritvā sagge nibbattatīti .
Attano dhammatāya asarante pana tayo devadūte pucchati .
Tattha koci paṭhamena devadūtena sarati , koci dutiyatatiyehi , koci tīhipi nassarati .
Taṃ yamo rājā disvā sayaṃ sāreti .
Eko kira amacco sumanapupphakumbhena mahācetiyaṃ pūjetvā yamassa pattiṃ adāsi , taṃ akusalakammena niraye nibbattaṃ yamassa santikaṃ nayiṃsu .
Tasmiṃ tīhipi devadūtehi kusalaṃ asarante yamo sayaṃ olokento disvā –
‘‘ nanu tvaṃ mahācetiyaṃ sumanapupphakumbhena pūjetvā mayhaṃ pattiṃ adāsī ’’ ti sāresi , so tasmiṃ kāle saritvā devalokaṃ gatoM2.121 .
Yamo pana sayaṃ oloketvāpi apassanto –
‘‘ mahādukkhaṃ nāma anubhavissati ayaṃ satto ’’ ti tuṇhī ahosi .Tattaṃ ayokhilan ti tigāvutaṃ attabhāvaṃ sampajjalitāya lohapathaviyā uttānakaṃ nipajjāpetvā dakkhiṇahatthe tālappamāṇaṃ ayasūlaṃ pavesenti , tathā vāmahatthādīsu .
Saṃvesetvāti jalitāya lohapathaviyā tigāvutaṃ attabhāvaṃ nipajjāpetvā .
Kuṭhārīhīti mahatīhi gehassa ekapakkhacchadanamattāhi kuṭhārīhi tacchanti , lohitaṃ nadī hutvā sandati , lohapathavito jālā uṭṭhahitvā tacchitaṭṭhānaṃ gaṇhāti , mahādukkhaṃ uppajjati .
Tacchantā pana suttāhataṃ karitvā dāruṃ viya aṭṭhaṃsampi chaḷaṃsampi karonti .
Vāsīhīti mahāsuppappamāṇāhi vāsīhi .
Rathe yojetvāti saddhiṃ yugayottapakkharathacakkakubbarapājanehi sabbato pajjalite rathe yojetvā .
Mahantan ti
P2.232 mahākūṭāgārappamāṇaṃ .
Āropentīti sampajjalitehi ayamuggarehi pothentā āropenti .Sakimpi uddhan ti supakkuthitāya ukkhaliyā pakkhittataṇḍulā viya uddhamadhotiriyañca gacchati .
Mahānirayeti avīcimahānirayamhi .
Bhāgaso
V2.121 mitoti bhāge ṭhapetvā vibhatto .
Pariyantoti parikkhitto .
Ayasāti upari ayapaṭṭena chādito .Samantā yojanasataṃ , pharitvā tiṭṭhatīti evaṃ pharitvā tiṭṭhati , yathā taṃ samantā yojanasate ṭhatvā olokentassa akkhīni yamakagoḷakā viya nikkhamanti .
Hīnakāyūpagāti hīnaṃ kāyaṃ upagatā hutvā .
Upādāneti taṇhādiṭṭhiggahaṇe .
Jātimaraṇasambhaveti jātiyā ca maraṇassa ca kāraṇabhūte .
Anupādāti catūhi upādānehi anupādiyitvā .
Jātimaraṇasaṅkhayeti jātimaraṇasaṅkhayasaṅkhāte nibbāne vimuccanti .
Diṭṭhadhammābhinibbutāti diṭṭhadhamme imasmiṃyeva attabhāve sabbakilesanibbānena nibbutā .
Sabbadukkhaṃ upaccagun ti sakalavaṭṭadukkhaṃ atikkantā .