Issues
Select Version
Tikanipātapāḷi
Tikanipātapāḷi

Hatthakasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

5. Hatthakasuttavaṇṇanā

35. Pañcame āḷaviyan ti āḷaviraṭṭhe . Gomaggeti gunnaṃ gamanamagge . Paṇṇasanthareti sayaṃ patitapaṇṇasanthare .
Athāti evaṃ gunnaṃ gamanamaggaṃ ujuṃ mahāpathaṃ nissāya siṃsapāvane sayaṃ patitapaṇṇāni saṅkaḍḍhitvā katasanthare sugatamahācīvaraṃ pattharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinne tathāgate . Hatthako āḷavakoti hatthato hatthaṃ gatattā evaṃladdhanāmo āḷavako rājaputto .
Etadavocāti etaṃ ‘‘ kacci , bhanteM2.116 , bhagavā ’’ tiādivacanaṃ avoca .
Kasmā pana sammāsambuddho taṃ ṭhānaṃ gantvā nisinno , kasmā rājakumāro tattha gatoti ? Sammāsambuddho tāva aṭṭhuppattikāya dhammadesanāya samuṭṭhānaṃ disvā tattha nisinno , rājakumāropi pātova uṭṭhāya pañcahi upāsakasatehi parivuto buddhupaṭṭhānaṃ gacchantoP2.225 mahāmaggā okkamma gopathaṃ gahetvā ‘‘ buddhānaṃV2.116 pūjanatthāya missakamālaṃ ocinissāmī ’’ ti gacchanto satthāraṃ disvā upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi , evaṃ so tattha gatoti . Sukhamasayitthāti sukhaṃ sayittha .
Antaraṭṭhakoti māghaphagguṇānaṃ antare aṭṭhadivasaparimāṇo kālo . Māghassa hi avasāne cattāro divasā , phagguṇassa ādimhi cattāroti ayaṃ ‘‘ antaraṭṭhako ’’ ti vuccati . Himapātasamayoti himassa patanasamayo . Kharāti pharusā kakkhaḷā vā . Gokaṇṭakahatāti navavuṭṭhe deve gāvīnaṃ akkantakkantaṭṭhāne khurantarehi kaddamo uggantvā tiṭṭhati , so vātātapena sukkho kakacadantasadiso hoti dukkhasamphasso . Taṃ sandhāyāha – ‘‘ gokaṇṭakahatā bhūmī ’’ ti . Gunnaṃ khurantarehi chinnātipi attho . Verambho vāto vāyatīti catūhi disāhi vāyanto vāto vāyati . Ekāya disāya vā dvīhi vā disāhi tīhi vā disāhi vāyanto vāto verambhoti na vuccati .
Tena hi rājakumārāti idaṃ satthā ‘‘ ayaṃ rājakumāro lokasmiṃ neva sukhavāsino , na dukkhavāsino jānāti , jānāpessāmi nan ’’ ti upari desanaṃ vaḍḍhento āha .
Tattha yathā te khameyyāti yathā tuyhaṃ rucceyya .
Idhassāti imasmiṃ loke assa . Gonakatthatoti caturaṅgulādhikalomena kāḷakojavena atthato . Paṭikatthatoti uṇṇāmayena setattharaṇena atthato . Paṭalikatthatoti ghanapupphena uṇṇāmayaattharaṇena atthato . KadalimigapavarapaccattharaṇotiP2.226 kadalimigacammamayena uttamapaccattharaṇena atthato . Taṃ kira paccattharaṇaṃ setavatthassa upari kadalimigacammaṃ attharitvā sibbitvā karonti . Sauttaracchadoti saha uttaracchadena , upari baddhena rattavitānena saddhinti attho . Ubhatolohitakūpadhānoti sīsūpadhānañca pādūpadhānañcāti pallaṅkassa ubhato ṭhapitalohitakūpadhāno .
Pajāpatiyoti bhariyāyo . ManāpenaM2.117 paccupaṭṭhitā assūti manāpena upaṭṭhānavidhānena paccupaṭṭhitā bhaveyyuṃ .
Kāyikāti pañcadvārakāyaṃ khobhayamānā . Cetasikāti manodvāraṃ khobhayamānā .
So rāgo tathāgatassa pahīnoti tathārūpo rāgo tathāgatassa pahīnoti attho . Yo pana tassa rāgo , na so tathāgatassa pahīno nāma .
Dosamohesu pi eseva nayo .
Brāhmaṇoti bāhitapāpo khīṇāsavabrāhmaṇo . Parinibbutoti kilesaparinibbānena parinibbutoV2.117 .
Na limpati kāmesūti vatthukāmesu ca kilesakāmesu ca taṇhādiṭṭhilepehi na limpati . Sītibhūtoti abbhantare tāpanakilesānaṃ abhāvena sītibhūto . Nirūpadhīti kilesūpadhīnaṃ abhāvena nirūpadhi .
Sabbā āsattiyo chetvāti āsattiyo vuccanti taṇhāyo , tā sabbāpi rūpādīsu ārammaṇesu āsattavisattā āsattiyo chinditvā . Vineyya hadaye daran ti hadayanissitaṃ darathaṃ vinayitvā vūpasametvā .
Santiṃ pappuyya cetasoti cittassa kilesanibbānaṃ pāpuṇitvā . Karaṇavacanaṃ vā etaṃ ‘‘ sabbacetaso samannāharitvā ’’ tiādīsu viya , cetasā nibbānaṃ pāpuṇitvāti attho .