Issues
Select Version
(SN)Mahāvaggo
(SN)Mahāvaggo

Jarāvaggo

Author: _System_commentary_ @ Administrator

5. Jarāvaggo

1. Jarādhammasuttavaṇṇanā

511. Pañcamavaggassa paṭhame pacchātapeti pāsādacchāyāya puratthimadisaṃ paṭicchannattā pāsādassa pacchimadisābhāge ātapo hoti , tasmiṃ ṭhāne paññattavarabuddhāsane nisinnoti atthoV3.272 .
Piṭṭhiṃ otāpayamānoti yasmā sammāsambuddhassapi upādinnakasarīre uṇhakāle uṇhaṃ hoti , sītakāle sītaṃ , ayañca himapātasītasamayo . Tasmā mahācīvaraṃ otāretvā sūriyarasmīhi piṭṭhiṃ otāpayamāno nisīdi . Kiṃ pana buddharasmiyo madditvā sūriyarasmi anto pavisituṃ sakkotīti ? Na sakkoti . Evaṃ sante kiṃ tāpetīti ? Rasmitejaṃ . Yatheva hi ṭhitamajjhanhike parimaṇḍalāyaP3.244 chāyāya rukkhamūle nisinnassa kiñcāpi sūriyarasmiyo sarīraṃ na phusanti , sabbadisāsu pana tejo pharati , aggijālāhi parikkhitto viya hoti , evaṃ sūriyarasmīsu buddharasmiyo madditvā anto pavisituṃ asakkuṇantīsupi satthā tejaṃ tāpento nisinnoti veditabbo .
Anomajjantoti piṭṭhiparikammakaraṇavasena anumajjanto .
Acchariyaṃ bhanteti thero bhagavato piṭṭhito mahācīvaraṃ otāretvā nisinnassa dvinnaṃM3.276 aṃsakūṭānaṃ antare suvaṇṇāvaṭṭaṃ viya kesaggappamāṇaṃ valiyāvaṭṭaṃ disvā – ‘‘ evarūpepi nāma sarīre jarā paññāyatī ’’ ti sañjātasaṃvego jaraṃ garahanto evamāha . Garahanacchariyaṃ nāma kiretaṃ .
Na cevaṃ dāni , bhante , bhagavato tāva parisuddhoti yathā pakatiyā chavivaṇṇo parisuddho , na evametarahīti dīpento evamāha .
Tathāgatassa hi daharakāle saṅkusatasamabbhāhataṃ usabhacammaṃ viya vihatavaliko kāyo hoti , tasmiṃ ṭhapito hattho bhassateva , na santiṭṭhati , telapuñchanākārappatto viya hoti . Mahallakakāle pana sirājālā milāyanti , sandhipabbāni sithilāni honti , maṃsaṃ aṭṭhito muccitvā sithilabhāvaṃ āpajjitvā tattha tattha olambati . Buddhānaṃ pana evarūpaṃ na hoti . Aññesaṃ apākaṭaṃ , santikāvacarattā ānandattherasseva pākaṭaṃ hoti , tasmā evamāha . Sithilāni ca gattānīti aññesaṃ mukhe aṃsakūṭantarehi tesu tesu ṭhānesu valiyo santiṭṭhanti , satthu panetaṃ natthi , thero ca dvinnaṃ aṃsakūṭānaṃ antare valiyāvaṭṭakaṃ disvā evamāha . Sabbāni valiyajātānīti idampi attano pākaṭavasena evamāha – satthu pana aññesaṃ viya valiyo nāma natthi . Purato pabbhāro ca kāyoti satthā brahmujugatto , devanagare samussitasuvaṇṇatoraṇaṃ viyassa kāyo ujukameva uggato . Mahallakakāle pana kāyo purato vaṅkoV3.273 hoti , svāyaṃ aññesaṃ apākaṭo , santikāvacarattā pana therasseva pākaṭo , tasmā evamāha . Dissati ca indriyānaṃ aññathattan ti indriyāni nāma na cakkhuviññeyyāni . Yato pana pakatiyā parisuddho chavivaṇṇo , idāni na tathā parisuddho , aṃsakūṭantare vali paññāyatiP3.245 , brahmujukāyo purato vaṅko , imināva kāraṇena cakkhādīnañca indriyānaṃ aññathattena bhavitabbanti nayaggāhato evamāha .
Dhī taṃ jammi jare atthūti lāmake jare dhī taṃ tuyhaṃ hotu , dhikkāro taṃ phusatu .
Bimban ti attabhāvo .

2. Uṇṇābhabrāhmaṇasuttavaṇṇanā

512. DutiyeM3.277 gocaravisayan ti gocarabhūtaṃ visayaṃ . Aññamaññassāti cakkhu sotassa , sotaṃ vā cakkhussāti evaṃ ekaṃ ekassa gocaravisayaṃ na paccanubhoti . Sace hi nīlādibhedaṃ rūpārammaṇaṃ samodhānetvā sotindriyassa upaneyya – ‘‘ iṅgha tvaṃ tāva naṃ vavatthapehi vibhāvehi ‘ kinnāmetaṃ ārammaṇan ’’’ ti . Cakkhuviññāṇaṃ vināpi mukhena attano dhammatāya evaṃ vadeyya – ‘‘ are , andhabāla , vassasatampi vassasahassampi vassasatasahassampi paridhāvamāno aññatra mayā kuhiṃ etassa jānanakaṃ labhissasi , taṃ āhara , cakkhupasāde upanehi , ahametaṃ ārammaṇaṃ jānissāmi – yadi vā nīlaṃ , yadi vā pītakaṃ . Na hi eso aññassa visayo , mayhameveso visayo ’’ ti . Sesadvāresupi eseva nayo . Evametāni aññamaññassa gocaravisayaṃ na paccanubhonti nāma .
Kiṃ paṭisaraṇan ti etesaṃ kiṃ paṭisaraṇaṃ , kiṃ etāni paṭisarantīti pucchati .
Mano paṭisaraṇan ti javanamano paṭisaraṇaṃ . Manova nesan ti manodvārikajavanamanova etesaṃ gocaravisayaṃ rajjanādivasena anubhoti . Cakkhuviññāṇañhi rūpadassanamattameva , ettha rajjanaṃ vā dussanaṃ vā muyhanaṃ vā natthi . Ekasmiṃ pana dvāre javanaṃ rajjati vā dussati vā muyhati vā . Sotaviññāṇādīsupi eseva nayo . Tatrāyaṃ upamā – pañca kira dubbalabhojakā rājānaṃ sevitvā kicchena kasirena ekasmiṃ pañcakulike gāme parittakaṃ āyaṃ labhiṃsu . Tesaṃ tattha macchabhāgo maṃsabhāgo , addukahāpaṇo vā yottakahāpaṇo vā māsakahāpaṇoP3.246 vā aṭṭhakahāpaṇo vā soḷasakahāpaṇo vāV3.274 catusaṭṭhikahāpaṇo vā daṇḍoti ettakamattameva pāpuṇāti , satavatthukaṃ pañcasatavatthukaṃ sahassavatthukaṃ mahābaliṃ rājāva gaṇhāti . Tattha pañcakulikagāmā viya pañcapasādā daṭṭhabbā , pañca dubbalabhojakā viya pañcaviññāṇāni ; rājā viya javanaṃ , dubbalabhojakānaṃ parittakaāyapāpuṇanaṃ viya cakkhuviññāṇādīnaṃ rūpadassanādimattaṃ , rajjanādi pana etesu natthiM3.278 . Rañño mahābaliggahaṇaṃ viya tesu dvāresu javanassa rajjanādīni veditabbāni . Evamettha manoti kusalākusalajavanaṃ vuttaṃ .
Sati paṭisaraṇan ti maggasati paṭisaraṇaṃ . Javanamano hi maggasatiṃ paṭisarati .
Vimuttīti phalavimutti .
Paṭisaraṇan ti phalavimuttiyā nibbānaṃ paṭisaraṇaṃ . Tañhi sā paṭisarati .
Nāsakkhi pañhassa pariyantaṃ gahetun ti pañhassa paricchedaṃ pamāṇaṃ gahetuṃ nāsakkhi , appaṭisaraṇaṃ dhammaṃ ‘‘ sappaṭisaraṇan ’’ ti pucchi . Nibbānaṃ nāmetaṃ appaṭisaraṇaṃ , na kiñci paṭisarati .
Nibbānogadhan ti nibbānabbhantaraṃ nibbānaṃ anupaviṭṭhaṃ . Brahmacariyan ti maggabrahmacariyaṃ . Nibbānaparāyaṇan ti nibbānaṃ paraṃ ayanamassa parā gati , na tato paraṃ gacchatīti attho . Nibbānaṃ pariyosānaṃ avasānaṃ assāti nibbānapariyosānaṃ .
Mūlajātā patiṭṭhitāti maggena āgatasaddhā vuccati .
Imamhi ce , bhikkhave , samayeti kiṃ sandhāyāha ? Jhānaanāgāmitaṃ . Tasmiñhi samaye brāhmaṇassa paṭhamamaggena pañca akusalacittāni pahīnāni , paṭhamajjhānena pañca nīvaraṇānīti jhānaanāgāmiṭṭhāne ṭhito . So aparihīnajjhāno kālaṃ katvā tattheva parinibbāyeyya . Sace panassa puttadāraṃ anusāsantassa kammante vicārentassa jhānaṃ nassati , naṭṭhe jhāne gati anibaddhā hoti , anaṭṭhe pana nibaddhāti imaṃ jhānaanāgāmitaṃ sandhāya evamāha .

3. Sāketasuttavaṇṇanā

513. TatiyeP3.247 añjanavaneti añjanavaṇṇapupphānaṃ rukkhānaṃ ropitavane .
Yaṃ , bhikkhave , saddhindriyaṃ , taṃ saddhābalan ti tañhi adhimokkhalakkhaṇe indaṭṭhena saddhindriyaṃ , assaddhiye akampanenaV3.275 saddhābalaṃ . Itaresaṃ paggahaupaṭṭhānaavikkhepapajānanalakkhaṇesu indaṭṭhena indriyabhāvo , kosajjamuṭṭhasaccavikkhepāvijjāsu akampanena balabhāvo veditabbo .
Yaṃ , bhikkhave , saddhindriyaṃ , taṃ saddhābalan ti tañhi adhimokkhalakkhaṇe indaṭṭhena saddhindriyaṃ , assaddhiye akampanenaV3.275 saddhābalaṃ . Itaresaṃ paggahaupaṭṭhānaavikkhepapajānanalakkhaṇesu indaṭṭhena indriyabhāvo , kosajjamuṭṭhasaccavikkhepāvijjāsu akampanena balabhāvo veditabbo .
Yaṃ , bhikkhave , saddhindriyaṃ , taṃ saddhābalan ti tañhi adhimokkhalakkhaṇe indaṭṭhena saddhindriyaṃ , assaddhiye akampanenaV3.275 saddhābalaṃ . Itaresaṃ paggahaupaṭṭhānaavikkhepapajānanalakkhaṇesu indaṭṭhena indriyabhāvo , kosajjamuṭṭhasaccavikkhepāvijjāsu akampanena balabhāvo veditabbo .
Yaṃ , bhikkhave , saddhindriyaṃ , taṃ saddhābalan ti tañhi adhimokkhalakkhaṇe indaṭṭhena saddhindriyaṃ , assaddhiye akampanenaV3.275 saddhābalaṃ . Itaresaṃ paggahaupaṭṭhānaavikkhepapajānanalakkhaṇesu indaṭṭhena indriyabhāvo , kosajjamuṭṭhasaccavikkhepāvijjāsu akampanena balabhāvo veditabbo .
Yaṃ , bhikkhave , saddhindriyaṃ , taṃ saddhābalan ti tañhi adhimokkhalakkhaṇe indaṭṭhena saddhindriyaṃ , assaddhiye akampanenaV3.275 saddhābalaṃ . Itaresaṃ paggahaupaṭṭhānaavikkhepapajānanalakkhaṇesu indaṭṭhena indriyabhāvo , kosajjamuṭṭhasaccavikkhepāvijjāsu akampanena balabhāvo veditabbo .
Evameva khoti tassā nadiyā ekasotaṃ viya saddhāvīriyasatisamādhipaññāvasena etesaṃ ninnānākaraṇaṃ veditabbaṃ , dve sotāni viya indaṭṭhaakampanaṭṭhehi indriyabalavasena nānākaraṇaṃ veditabbaṃ .
Evameva khoti tassā nadiyā ekasotaṃ viya saddhāvīriyasatisamādhipaññāvasena etesaṃ ninnānākaraṇaṃ veditabbaṃ , dve sotāni viya indaṭṭhaakampanaṭṭhehi indriyabalavasena nānākaraṇaṃ veditabbaṃ .
Evameva khoti tassā nadiyā ekasotaṃ viya saddhāvīriyasatisamādhipaññāvasena etesaṃ ninnānākaraṇaṃ veditabbaṃ , dve sotāni viya indaṭṭhaakampanaṭṭhehi indriyabalavasena nānākaraṇaṃ veditabbaṃ .
Evameva khoti tassā nadiyā ekasotaṃ viya saddhāvīriyasatisamādhipaññāvasena etesaṃ ninnānākaraṇaṃ veditabbaṃ , dve sotāni viya indaṭṭhaakampanaṭṭhehi indriyabalavasena nānākaraṇaṃ veditabbaṃ .
Evameva khoti tassā nadiyā ekasotaṃ viya saddhāvīriyasatisamādhipaññāvasena etesaṃ ninnānākaraṇaṃ veditabbaṃ , dve sotāni viya indaṭṭhaakampanaṭṭhehi indriyabalavasena nānākaraṇaṃ veditabbaṃ .

4. Pubbakoṭṭhakasuttavaṇṇanā

514. CatuttheM3.279 amatogadhan ti amatabbhantaraṃ . Amataparāyaṇan ti amatanibbattikaṃ . Amatapariyosānan ti amataniṭṭhaṃ .
Sādhu sādhūti therassa byākaraṇaṃ pasaṃsanto sādhukāraṃ deti .

5. Paṭhamapubbārāmasuttavaṇṇanā

515. Pañcame tadanvayāti taṃ anugacchamānā , anuvattamānāti attho . Pubbakoṭṭhakaṃ ādiṃ katvā paṭipāṭiyā chasu suttesu phalindriyāneva kathitāni .

10. Āpaṇasuttavaṇṇanā

520. Dasame ime kho te dhammāti upari saha vipassanāya tayo maggā .
Ye me pubbe sutāva ahesun ti ye dhammā mayā pubbe ‘‘ arahattaphalindriyaṃ nāma atthī ’’ ti kathentānaṃyeva sutā ahesuṃ . Kāyena ca phusitvāti nāmakāyena ca phusitvā paṭilabhitvā . Paññāya ca ativijjha passāmīti paccavekkhaṇapaññāya ca ativijjhitvā passāmi .
Yā hissa , bhante , saddhāti ayaṃ katarasaddhā ? Catūhi indriyehi sampayuttāP3.248 saddhā heṭṭhā kathitāva , ayaṃ pana paccavekkhaṇasaddhā . Sampayuttasaddhā hi missakā , paccavekkhaṇasaddhā lokiyāva .
Jarāvaggo pañcamo .