Issues
Select Version
(SN)Mahāvaggo
(SN)Mahāvaggo

Paṭhamavihārasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

1. Paṭhamavihārasuttavaṇṇanā

11. DutiyavaggassaP3.128 paṭhame icchāmahaṃ , bhikkhave , aḍḍhamāsaṃ paṭisallīyitun ti ahaṃ , bhikkhave , ekaṃ aḍḍhamāsaṃ paṭisallīyituṃ nilīyituṃ ekova hutvā viharituṃ icchāmīti attho .
Namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenāti yo attanā payuttavācaṃ akatvā mamatthāyaM3.165 saddhesu kulesu paṭiyattaṃ piṇḍapātaṃ nīharitvā mayhaṃ upanāmeyya , taṃ piṇḍapātanīhārakaṃ ekaṃ bhikkhuṃ ṭhapetvā namhi aññena kenaci bhikkhunā vā gahaṭṭhena vā upasaṅkamitabboti . Kasmā pana evamāhāti ? Tasmiṃ kira aḍḍhamāse vinetabbo satto nāhosi . Atha satthā – ‘‘ imaṃ aḍḍhamāsaṃ phalasamāpattisukheneva vītināmessāmi , iti mayhañceva sukhavihāro bhavissati , anāgate ca pacchimā janatā ‘ satthāpi gaṇaṃ vihāya ekako vihāsi , kimaṅgaṃ pana mayan ’ ti diṭṭhānugatiṃ āpajjissati , tadassā bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā ’’ ti iminā kāraṇena evamāha . Bhikkhusaṅghopi satthu vacanaṃ sampaṭicchitvā ekaṃ bhikkhuṃ adāsi . So pātova gandhakuṭipariveṇasammajjanamukhodakadantakaṭṭhadānādīni sabbakiccāni tasmiṃ khaṇe katvā apagacchati .
Yena svāhan ti yena so ahaṃ . Paṭhamābhisambuddhoti abhisambuddho hutvā paṭhamaṃyeva ekūnapaññāsadivasabbhantare . Viharāmīti idaṃ atītatthe vattamānavacanaṃ . Tassa padesena vihāsin ti tassaV3.165 paṭhamābhisambuddhavihārassa padesena . Tattha padeso nāma khandhapadeso āyatanadhātusaccaindriyapaccayākārasatipaṭṭhānajhānanāmarūpapadeso dhammapadesoti nānāvidho . Taṃ sabbampi sandhāya – ‘‘ tassa padesena vihāsin ’’ ti āha . Bhagavā hi paṭhamabodhiyaṃ ekūnapaññāsadivasabbhantare yathā nāma pattarajjo rājā attano vibhavasāradassanatthaṃ taṃ taṃ gabbhaṃ vivarāpetvā suvaṇṇarajatamuttāmaṇiādīni ratanāni paccavekkhanto vihareyya , evameva pañcakkhandhe nippadese katvā sammasanto paccavekkhanto vihāsiP3.129 . Imasmiṃ pana aḍḍhamāse tesaṃ khandhānaṃ padesaṃ vedanākkhandhameva paccavekkhanto vihāsi . Tassa ‘‘ ime sattā evarūpaṃ nāma sukhaṃ paṭisaṃvedenti , evarūpaṃ dukkhan ’’ ti olokayato yāva bhavaggā pavattā sukhavedanā , yāva avīcito pavattā dukkhavedanā , sabbā sabbākārena upaṭṭhāsi . Atha naṃ ‘‘ micchādiṭṭhipaccayāpi vedayitan ’’ tiādinā nayena pariggaṇhanto vihāsi . Tathā paṭhamabodhiyaṃ dvādasāyatanāni nippadesāneva katvā vihāsi , imasmiṃ pana aḍḍhamāse tesaṃ āyatanānaṃ padesaṃ vedanāvasena dhammāyatanekadesaṃ , dhātūnaṃ padesaṃ vedanāvasena dhammadhātuekadesaṃ , saccānaṃ padesaṃ vedanākkhandhavaseneva dukkhasaccekadesaṃ , paccayānaṃ padesaṃ phassapaccayāM3.166 vedanāvasena paccayekadesaṃ jhānānaṃ padesaṃ vedanāvaseneva jhānaṅgekadesaṃ , nāmarūpānaṃ padesaṃ vedanāvaseneva nāmekadesaṃ paccavekkhanto vihāsi . Paṭhamabodhiyañhi ekūnapaññāsadivasabbhantare kusalādidhamme nippadese katvā anantanayāni satta pakaraṇāni paccavekkhanto vihāsi . Imasmiṃ pana aḍḍhamāse sabbadhammānaṃ padesaṃ vedanāttikameva paccavekkhanto vihāsi . Tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne sā sā ca vihārasamāpatti vedanānubhāvena jātā . Idāni yenākārena vihāsi , taṃ dassento micchādiṭṭhipaccayāpītiādimāha .
Tattha micchādiṭṭhipaccayāpīti diṭṭhisampayuttā vedanāpi vaṭṭati . Diṭṭhiṃ upanissayaṃ katvā uppannā kusalākusalavedanāpi vaṭṭati vipākavedanāpi . Tattha micchādiṭṭhisampayuttā akusalāva hoti , diṭṭhiṃ pana upanissāya kusalāpi uppajjanti akusalāpi . Micchādiṭṭhikā hi diṭṭhiṃ upanissāya pakkhadivasesu yāgubhattādīni denti , addhikādīnaṃ vaṭṭaṃ paṭṭhapenti , catumahāpathe sālaṃ karonti , pokkharaṇiñca khaṇāpenti , devakulādīsu mālāgacchaṃ ropenti , nadīviduggādīsu setuṃ attharanti , visamaṃ samaṃ karonti , iti nesaṃ kusalavedanā uppajjati . Micchādiṭṭhiṃ pana nissāya sammādiṭṭhike akkosanti paribhāsanti , vadhabandhanādīni karonti , pāṇaṃ vadhitvā devatānaṃV3.166 upahāraṃ upaharantiP3.130 , iti nesaṃ akusalavedanā uppajjati . Vipākavedanā pana bhavantaragatānaṃyeva hoti .
Sammādiṭṭhipaccayāti etthāpi sammādiṭṭhisampayuttā vedanāpi vaṭṭati , sammādiṭṭhiṃ upanissayaṃ katvā uppannā kusalākusalavedanāpi vipākavedanāpi . Tattha sammādiṭṭhisampayuttā kusalāva hoti , sammādiṭṭhiṃ pana upanissāya buddhapūjaṃ dīpamālaṃ mahādhammassavanaṃ appatiṭṭhite disābhāge cetiyapatiṭṭhāpananti evamādīni puññāni karonti , iti nesaṃ kusalā vedanā uppajjati . Sammādiṭṭhiṃyeva nissāya micchādiṭṭhike akkosanti paribhāsanti , attānaṃ ukkaṃsenti , paraṃ vambhenti , iti nesaṃ akusalavedanā uppajjati . Vipākavedanā pana bhavantaragatānaṃyeva hoti . Micchāsaṅkappapaccayātiādīsupi eseva nayo .
Micchāsaṅkappapaccayātiādīsupi eseva nayo .
Chandapaccayātiādīsu pana chandapaccayā aṭṭhalobhasahagatacittasampayuttā vedanā veditabbā , vitakkapaccayāM3.167 paṭhamajjhānavedanāva .
Chandapaccayātiādīsu pana chandapaccayā aṭṭhalobhasahagatacittasampayuttā vedanā veditabbā , vitakkapaccayāM3.167 paṭhamajjhānavedanāva .
Saññā paccayā ṭhapetvā paṭhamajjhānaṃ sesā cha saññāsamāpattivedanā .
Chando ca avūpasantotiādīsu tiṇṇaṃ avūpasame aṭṭhalobhasahagatacittasampayuttā vedanā hoti , chandamattassa vūpasame paṭhamajjhānavedanāva .
Chandavitakkānaṃ vūpasame dutiyajjhānādivedanā adhippetā , tiṇṇampi vūpasame nevasaññānāsaññāyatanavedanā .
Appattassa pattiyāti arahattaphalassa pattatthāya . Atthi āyāman ti atthi vīriyaṃ . Tasmimpi ṭhāne anuppatteti tassa vīriyārambhassa vasena tassa arahattaphalassa kāraṇe anuppatte . Tappaccayāpi vedayitan ti arahattassa ṭhānapaccayā vedayitaṃ . Etena catumaggasahajātā nibbattitalokuttaravedanāva gahitā .