Issues
Select Version
(SN)Mahāvaggo
(SN)Mahāvaggo

Himavantasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

1. Himavantasuttavaṇṇanā

182. BojjhaṅgasaṃyuttassaV3.175P3.138M3.176 paṭhame nāgāti imepi mahāsamuddapiṭṭhe ūmiantaravāsinova , na vimānaṭṭhakanāgā . Tesaṃ himavantaṃ nissāya kāyavaḍḍhanādisabbaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ .
Bojjhaṅgeti ettha bodhiyā , bodhissa vā aṅgāti bojjhaṅgā . Kiṃ vuttaṃ hoti ? Yā hi ayaṃ dhammasāmaggī , yāya lokiyalokuttaramaggakkhaṇe uppajjamānāya līnuddhaccapatiṭṭhānāyūhana kāmasukhattakilamathānuyogaucchedasassatābhinivesādīnaṃ anekesaṃ upaddavānaṃ paṭipakkhabhūtāya satidhammavicayavīriyapītipassaddhisamādhiupekkhāsaṅkhātāya dhammasāmaggiyā ariyasāvako bujjhatīti katvā bodhīti vuccati . Bujjhatīti kilesasantānaniddāya uṭṭhahati , cattāri vā ariyasaccāni paṭivijjhati , nibbānameva vā sacchikarotīti vuttaṃ hoti . Yathāha ‘‘ satta bojjhaṅge bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho ’’ ti ( saṃ . ni .5.378; dī . ni .3.143). Tassā dhammasāmaggisaṅkhātāya bodhiyā aṅgāti bojjhaṅgā jhānaṅgamaggaṅgādayo viya . Yopesa yathāvuttappakārāya etāya dhammasāmaggiyā bujjhatīti katvā ariyasāvako bodhīti vuccati , tassa bodhissa aṅgātipi bojjhaṅgā senaṅgarathaṅgādayo viya . Tenāhu aṭṭhakathācariyā – ‘‘ bujjhanakassa puggalassa aṅgāti vā bojjhaṅgā ’’ ti . Apica ‘‘ bojjhaṅgāti kenaṭṭhena bojjhaṅgā ? Bodhāya saṃvattantīti bojjhaṅgā , bujjhantīti bojjhaṅgā , anubujjhantīti bojjhaṅgā , paṭibujjhantīti bojjhaṅgā , sambujjhantīti bojjhaṅgā ’’ iccādinā ( paṭi . ma .2.17) paṭisambhidānayenāpi bojjhaṅgattho veditabbo .
Satisambojjhaṅgan tiādīsuV3.176P3.139 pana pasattho sundaro ca bojjhaṅgoti sambojjhaṅgo . Satiyeva sambojjhaṅgoti satisambojjhaṅgo , taṃ satisambojjhaṅganti evaṃ sabbattha attho veditabbo . Bhāvetīti vaḍḍheti , attanoM3.177 cittasantāne punappunaṃ janeti , abhinibbattetīti attho . Vivekanissitan tiādīni kosalasaṃyutte ‘‘ sammādiṭṭhiṃ bhāveti vivekanissitan ’’ ti ettha vuttanayeneva veditabbāni . Ayaṃ pana viseso – tattha tadaṅgavivekanissitaṃ , samucchedavivekanissitaṃ , nissaraṇavivekanissitanti , vivekattayameva vuttaṃ , bojjhaṅgabhāvanaṃ patvā pana pañcavidhavivekanissitampi eke vaṇṇayanti . Te hi na kevalaṃ balavavipassanāmaggaphalakkhaṇesu eva bojjhaṅge uddharanti vipassanāpādaka-kasiṇajjhāna-ānāpānāsubha-brahmavihārajjhānesupi uddharanti , na ca paṭisiddhā aṭṭhakathācariyehi . Tasmā tesaṃ matena etesaṃ jhānānaṃ pavattikkhaṇe kiccato eva vikkhambhanavivekanissitaṃ . Yathā ca vipassanākkhaṇe ‘‘ ajjhāsayato nissaraṇavivekanissitan ’’ ti vuttaṃ , evaṃ paṭipassaddhivivekanissitampi bhāvetīti vattuṃ vaṭṭati . Sesamettha heṭṭhā vuttanayameva .