Issues
Select Version
(SN)Mahāvaggo
(SN)Mahāvaggo

1. Ambapālisuttaṃ

Author: _System_commentary_ @ Administrator

367. SatipaṭṭhānasaṃyuttassaV3.211P3.177M3.213 paṭhame ambapālivaneti ambapāliyā nāma rūpūpajīviniyā ropite ambavane . Taṃ kira tassā uyyānaṃ ahosi . Sā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannacittā tattha vihāraṃ kāretvā tathāgatassa niyyātesi . Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Ekāyanvāyan ti ekāyano ayaṃ . Tattha ekāyanoti ekamaggo . Maggassa hi – ‘‘ Maggo pantho patho pajjo , añjasaṃ vaṭumāyanaṃ ; Nāvā uttarasetū ca , kullo ca bhisi saṅkamo ’’ ti .( cūḷani . pārāyanatthutigāthāniddeso 101)– Bahūni nāmāni . Svāyaṃ idha ayananāmena vutto . Tasmā ekāyanvāyaṃ , bhikkhave , maggoti ettha ekamaggo . Ayaṃ , bhikkhave , maggo , na dvedhāpathabhūtoti evamattho daṭṭhabbo . Maggoti kenaṭṭhena maggo ? Nibbānagamanaṭṭhena , nibbānatthikehi magganīyaṭṭhena ca . Sattānaṃ visuddhiyāti rāgādīhi malehi abhijjhāvisamalobhādīhi ca upakkilesehi saṃkiliṭṭhacittānaṃ sattānaṃ visuddhatthāya . Sokaparidevānaṃ samatikkamāyāti sokassa ca paridevassa ca samatikkamāya , pahānāyāti attho . Dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāyāti kāyikadukkhassa ca cetasikadomanassassa cāti imesaṃ dvinnaṃ atthaṅgamāya , nirodhāyāti attho . Ñāyassa adhigamāyāti ñāyo vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo , tassa adhigamāya pattiyāti vuttaṃV3.212 hoti . Ayañhi pubbabhāge lokiyo satipaṭṭhānamaggo bhāvito lokuttaramaggassa adhigamāya saṃvattatiP3.178 . Tenāha ‘‘ ñāyassa adhigamāyā ’’ ti . Nibbānassa sacchikiriyāyāti taṇhāvānavirahitattā nibbānanti laddhanāmassa amatassa sacchikiriyāya , attapaccakkhāyāti vuttaṃ hoti . Ayañhi maggo bhāvito anupubbena nibbānasacchikiriyaṃ sādheti . Tenāha ‘‘ nibbānassa sacchikiriyāyā ’’ ti . EvaṃM3.214 bhagavatā sattahi padehi ekāyanamaggassa vaṇṇo bhāsito , so kasmāti ce ? Bhikkhūnaṃ ussāhajananatthaṃ . Vaṇṇabhāsanañhi sutvā te bhikkhū – ‘‘ ayaṃ kira maggo hadayasantāpabhūtaṃ sokaṃ , vācāvippalāpabhūtaṃ paridevaṃ , kāyikaasātabhūtaṃ dukkhaṃ , cetasikaasātabhūtaṃ domanassanti cattāro upaddave harati . Visuddhiṃ , ñāyaṃ , nibbānanti tayo visese āvahatī ’’ ti ussāhajātā imaṃ desanaṃ uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ , dhāretabbaṃ , imañca maggaṃ bhāvetabbaṃ maññissanti . Iti tesaṃ bhikkhūnaṃ ussāhajananatthaṃ vaṇṇaṃ abhāsi kambalavāṇijādayo kambalādīnaṃ vaṇṇaṃ viya . Yadidan ti nipāto , ye imeti ayamassa attho . Cattāroti gaṇanaparicchedo . Tena ‘‘ na tato heṭṭhā , na uddhan ’’ ti satipaṭṭhānaparicchedaṃ dīpeti . Satipaṭṭhānāti tayo satipaṭṭhānā satigocaropi , tidhā paṭipannesu sāvakesu satthuno paṭighānunayavītivattatāpi , satipi . ‘‘ Catunnaṃ , bhikkhave , satipaṭṭhānānaṃ samudayañca atthaṅgamañca desessāmi taṃ suṇātha . Ko ca , bhikkhave , kāyassa samudayo ? Āharasamudayā kāyasamudayo ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .5.408) hi satigocaro satipaṭṭhānanti vutto . Tathā ‘‘ kāyo upaṭṭhānaṃ , no sati , sati upaṭṭhānañceva sati cā ’’ tiādīsupi ( paṭi . ma .2.35). Tassa attho – patiṭṭhāti asminti paṭṭhānaṃ . Kā patiṭṭhāti ? Sati . Satiyā paṭṭhānaṃ satipaṭṭhānaṃ . Padhānaṃ ṭhānanti vā paṭṭhānaṃ . Satiyā paṭṭhānaṃ satipaṭṭhānaṃ hatthiṭṭhānaassaṭṭhānādīni viya . ‘‘ Tayo satipaṭṭhānā , yadariyo sevati , yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsitumarahatī ’’ ti ( ma . ni .3.311) ettha tidhā paṭipannesu sāvakesu satthuno paṭighānunayavītivattatā satipaṭṭhānanti vuttā . Tassattho – paṭṭhapetabbatoP3.179 paṭṭhānaṃ , pavattayitabbatoti attho . Kena paṭṭhapetabboti ? Satiyā . Satiyā paṭṭhānaṃ satipaṭṭhānanti . ‘‘ CattāroV3.213 satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrentī ’’ tiādīsu ( ma . ni .3.147; saṃ . ni .5.989) pana satiyeva satipaṭṭhānanti vuttā . Tassattho – patiṭṭhātīti paṭṭhānaṃ , upaṭṭhāti okkanditvā pakkhanditvā pavattatīti attho . SatiyevaM3.215 paṭṭhānaṃ satipaṭṭhānaṃ . Atha vā saraṇaṭṭhena sati , upaṭṭhānaṭṭhena paṭṭhānaṃ , iti sati ca sā paṭṭhānañcātipi satipaṭṭhānaṃ . Idamidha adhippetaṃ . Yadi evaṃ kasmā ‘‘ satipaṭṭhānā ’’ ti bahuvacanaṃ katanti ? Satīnaṃ bahuttā . Ārammaṇabhedena hi bahukā satiyo . Atha ‘‘ maggo ’’ ti kasmā ekavacananti ? Magganaṭṭhena ekattā . Catassopi hi etā satiyo magganaṭṭhena ekattaṃ gacchanti . Vutañhetaṃ ‘‘ maggoti kenaṭṭhena maggo ? Nibbānamagganaṭṭhena , nibbānatthikehi magganīyaṭṭhena cā ’’ ti . Catassopi cetā aparabhāge kāyādīsu ārammaṇesu kiccaṃ sādhayamānā nibbānaṃ gacchanti , ādito paṭṭhāya ca nibbānatthikehi maggiyantīti tasmā catassopi eko maggoti vuttā . Evañca sati vacanānusandhinā sānusandhikāva desanā hoti .
Katame cattāroti kathetukamyatāpucchā .
Kāyeti rūpakāye . Kāyānupassīti kāyaṃ anupassanasīlo , kāyaṃ vā anupassamāno . Ayañhi bhikkhu imaṃ kāyaṃ aniccānupassanādīnaṃ sattannaṃ anupassanānaṃ vasena aniccato anupassati , no niccato , dukkhato anupassati , no sukhato , anattato anupassati , no attato , nibbindati , no nandati , virajjati , no rajjati , nirodheti , no samudeti , paṭinissajjati , no ādiyati . So taṃ aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati , dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ pajahatiP3.180 , anattato anupassanto attasaññaṃ pajahati , nibbindanto nandiṃ pajahati , virajjanto rāgaṃ pajahati , nirodhento samudayaṃ pajahati , paṭinissajjanto ādānaṃ pajahatīti veditabbo . Viharatīti irīyati . Ātāpīti tīsu bhavesu kilese ātapatīti ātāpo , vīriyassetaṃ nāmaṃ . Ātāpo assa atthīti ātāpī . Sampajānoti sampajaññasaṅkhātena ñāṇena samannāgato . Satimāti kāyapariggāhikāya satiyā samannāgato . Ayaṃ pana yasmā satiyā ārammaṇaṃ pariggahetvā paññāya anupassati . Na hi sativirahitassa anupassanā nāmaV3.214 atthi , tenevāha ‘‘ satiñca khvāhaṃ , bhikkhave , sabbatthikaṃ vadāmī ’’ ti ( saṃ . ni .5.234). Tasmā ettha ‘‘ kāye kāyānupassī viharatī ’’ ti ettāvatā kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ vuttaṃ hoti . Atha vā yasmā anātāpinoM3.216 antosaṅkhepo antarāyakaro hoti , asampajāno upāyapariggahe anupāyaparivajjane ca sammuyhati , muṭṭhassati upāyāpariccāge anupāyāpariggahe ca asamattho hoti , tenassa taṃ kammaṭṭhānaṃ na sampajjati . Tasmā yesaṃ dhammānaṃ ānubhāvena taṃ sampajjati , tesaṃ dassanatthaṃ ‘‘ ātāpī sampajāno satimā ’’ ti idaṃ vuttanti veditabbaṃ . Iti kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ sampayogaṅgañjassa dassetvā idāni pahānaṅgaṃ dassetuṃ vineyya loke abhijjhādomanassan ti vuttaṃ . Tattha vineyyāti tadaṅgavinayena vā vikkhambhanavinayena vā vinayitvā . Loketi tasmiṃyeva kāye . Kāyo hi idha lujjanapalujjanaṭṭhena lokoti adhippeto . Yasmā panassa na kāyamatteyeva abhijjhādomanassaṃ pahīyati , vedanādīsupi pahīyati eva . Tasmā ‘‘ pañcapi upādānakkhandhā loko ’’ ti vibhaṅge ( vibha .362) vuttaṃ . Lokasaṅkhātattā vā tesaṃ dhammānaṃ atthuddhāranayenetaṃ vuttaṃ . Yaṃ panāha ‘‘ tattha katamo loko , sveva kāyo loko ’’ ti , ayamevettha attho . Tasmiṃ loke abhijjhādomanassaṃ vineyyāti evaṃ sambandho daṭṭhabbo .
Vedanāsūti ettha tisso vedanā , tā ca lokiyā eva , cittampi lokiyaṃ , tathā dhammā . Yathā pana vedanāP3.181 anupassitabbā , tathā anupassanto esa vedanānupassīti veditabbo . Esa nayo cittadhammesu . Kathañca vedanā anupassitabbāti ? Sukhā tāva vedanā dukkhato , dukkhā sallato , adukkhamasukhā aniccato . Yathāha – ‘‘ Yo sukhaṃ dukkhato adda , dukkhamaddakkhi sallato ; Adukkhamasukhaṃ santaṃ , addakkhi naṃ aniccato ; Sa ve sammaddaso bhikkhu , upasanto carissatī ’’ ti . Sabbā eva cetā dukkhātipi anupassitabbā . Vuttañhetaṃ ‘‘ yaṃkiñci vedayitaṃ , sabbaṃ taṃ dukkhasminti vadāmī ’’ ti ( saṃ . ni .4.259). Sukhadukkhatopi ca anupassitabbā , yathāhaV3.215M3.217 – ‘‘ sukhā kho , āvuso visākha , vedanā ṭhitisukhā vipariṇāmadukkhā ’’ ti ( ma . ni .1.465) sabbaṃ vitthāretabbaṃ . Apica aniccādisattaanupassanāvasenapi anupassitabbā .
Cittadhammesupi cittaṃ tāva ārammaṇādhipatisahajātabhūmikammavipākakiriyādinānattabhedānaṃ aniccādianupassanānaṃ sarāgādīnañca bhedānaṃ vasena anupassitabbaṃ .
Dhammā salakkhaṇasāmaññalakkhaṇānaṃ suññatadhammassa aniccādisattaanupassanānaṃ ‘‘ santaṃ vā ajjhattaṃ kāmacchandan ’’ tiādīnañca pabhedānaṃ vasena anupassitabbā . Sesaṃ vuttanayameva . Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana dīghamajjhimaṭṭhakathāsu ( dī . ni . aṭṭha .2.373 ādayo ; ma . ni . aṭṭha .1.105 ādayo ) satipaṭṭhānavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbo .