Issues
Select Version
(SN)Mahāvaggo
(SN)Mahāvaggo

Chaḷindriyavaggo

Author: _System_commentary_ @ Administrator

3. Chaḷindriyavaggo

2. Jīvitindriyasuttavaṇṇanā

492. Tatiyavaggassa dutiye itthindriyan tiādīsu itthibhāve indaṭṭhaṃ karotīti itthindriyaṃ . Purisabhāve indaṭṭhaṃ karotīti purisindriyaṃ . Jīvite indaṭṭhaṃ karotīti jīvitindriyaṃ . Atthuppattikaṃ kiretaṃ suttaṃ . Saṅghamajjhasmiñhi ‘‘ kati nu kho vaṭṭindriyānī ’’ ti kathā udapādi , atha bhagavā vaṭṭindriyāni dassento tīṇimāni bhikkhavetiādimāha .

3. Aññindriyasuttavaṇṇanā

493. Tatiye anaññātaññassāmītindriyan ti ‘‘ anamatagge saṃsāre ajānitapubbaṃ dhammaṃ jānissāmī ’’ ti paṭipannassa sotāpattimaggakkhaṇe uppannaṃ indriyaṃ . Aññindriyan ti tesaṃyeva ñātadhammānaṃ ājānanākārena sotāpattiphalādīsu chasu ṭhānesu uppannaṃ indriyaṃ . Aññātāvindriyan tiV3.266 aññātāvīsu arahattaphaladhammesu uppannaṃ indriyaṃ . Tattha tattha tena tenākārena uppannassa ñāṇassevetaṃ adhivacanaṃ . Idampi suttaṃ atthuppattikameva . Saṅghamajjhasmiñhi ‘‘ kati nu kho lokuttarindriyānī ’’ ti kathā udapādi , atha bhagavā tāni dassento tīṇimāni , bhikkhave , indriyānītiādimāha .
494. Catutthe tato mudutarehīti vipassanato nissakkaṃ veditabbaṃ . Samattāni hi pañcindriyāni arahattamaggassa vipassanindriyāni nāma honti , tato mudutarāniM3.270 antarāparinibbāyissaP3.238 vipassanindriyāni , tato mudutarāni upahaccaparinibbāyissa , tato mudutarāni asaṅkhāraparinibbāyissa , tato mudutarāni sasaṅkhāraparinibbāyissa , tato mudutarāni uddhaṃsotaakaniṭṭhagāmissa vipassanindriyāni nāma . Idhāpi purimanayeneva arahattamagge ṭhatvā pañca nissakkāni nīharitabbāni . Yathā pana purimanaye sakadāgāmimagge ṭhatvā tīṇi nissakkāni , evamidha pañca nīharitabbāni . Sakadāgāmimaggassa hi vipassanindriyehi mudutarāni sotāpattimaggassa vipassanindriyāni , sotāpattimaggassa ca tehi vipassanindriyehi mudutarāni ekabījiādīnaṃ maggassa vipassanindriyāni .

Ettha ca ekabījītiādīsu yo sotāpanno hutvā ekameva attabhāvaṃ janetvā arahattaṃ pāpuṇāti , ayaṃ ekabījī nāma . Yathāha ‘‘ katamo ca puggalo ekabījī , idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo , so ekaññeva mānusakaṃ bhavaṃ sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti . Ayaṃ vuccati puggalo ekabījī ’’ ti ( pu . pa .33). Yo pana dve tayo bhave saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti , ayaṃ kolaṃkolo nāma . Yathāha ‘‘ katamo ca puggalo kolaṃkolo . Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo , so dve vā tīṇi vā kulāniV3.267 sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti . Ayaṃ vuccati puggalo kolaṃkolo ’’ ti ( pu . pa .32). Tattha kulānīti bhavā veditabbā . ‘‘ Dve vā tīṇi vā ’’ ti idaṃ desanāmattameva , yāva chaṭṭhabhavā saṃsaranto pana kolaṃkolova hoti . Yassa sattakkhattuṃ paramā upapatti , aṭṭhamaṃ bhavaṃ nādiyati , ayaṃ sattakkhattuparamo nāma . Yathāha ‘‘ katamo ca puggalo sattakkhattuparamo . Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo , so sattakkhattuṃ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti , ayaṃ vuccati puggalo sattakkhattuparamo ’’ ti ( pu . pa .31). BhagavatāM3.271 gahitanāmavaseneva cetāni tesaṃ nāmāni . ‘‘ Ettakañhi ṭhānaṃ gato ekabījī nāma hoti , ettakaṃ kolaṃkolo , ettakaṃ sattakkhattuparamo ’’ ti bhagavatā etesaṃ nāmaṃ gahitaṃ . Niyamato pana ‘‘ ayaṃ ekabījī , ayaṃ kolaṃkolo , ayaṃ sattakkhattuparamo ’’ ti natthi . Ko pana nesaṃ etaṃ pabhedaṃ niyametīti ? Keci pana therā ‘‘ pubbahetu niyametī ’’ ti vadanti , keci ‘‘ paṭhamamaggo ’’, keci ‘‘ uparima tayo maggā ’’, keci ‘‘ tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā ’’ ti . Tattha ‘‘ pubbahetu niyametī ’’ ti vāde paṭhamamaggassa upanissayoP3.239 kato nāma hoti , upari tayo maggā anupanissayā uppannāti vacanaṃ āpajjati . ‘‘ Paṭhamamaggo niyametī ’’ ti vāde upari tiṇṇaṃ maggānaṃ niratthakatā āpajjati . ‘‘ Upari tayo maggā niyamentī ’’ ti vāde paṭhamamagge anuppanneva upari tayo maggā uppannāti āpajjati . ‘‘ Tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā niyametī ’’ ti vādo pana yujjati . Sace hi upari tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā balavatī hoti , ekabījī nāma hoti , tato mandatarāya kolaṃkolo , tato mandatarāya sattakkhattuparamoti . Ekacco hi sotāpanno vaṭṭajjhāsayo hoti vaṭṭābhirato punappunaṃ vaṭṭasmiṃyeva vicarati sandissati . Anāthapiṇḍiko seṭṭhi , visākhā upāsikā , cūḷarathamahārathā devaputtā , anekavaṇṇo devaputto , sakko devarājā , nāgadatto devaputtoti ime hi ettakā janā vaṭṭajjhāsayā vaṭṭābhiratā ādito paṭṭhāya cha devaloke sodhetvā akaniṭṭhe ṭhatvā parinibbāyissantiV3.268 , ime idha na gahitā . Na kevalañcime , yopi manussesuyeva sattakkhattuṃ saṃsaritvā arahattaṃ pāpuṇāti , yopi devaloke nibbatto devesuyeva sattakkhattuṃ aparāparaṃ saṃsaritvā arahattaṃ pāpuṇāti , imepi idha na gahitā . Kālena deve , kālena manusse saṃsaritvā pana arahattaṃ pāpuṇantova idha gahito . Tasmā sattakkhattuparamoti idaṃ idhaṭṭhakavokiṇṇasukkhavipassakassa nāmaṃ kathitanti veditabbaṃ . Dhammānusārī saddhānusārīti ettha pana imasmiṃ sāsane lokuttaradhammaṃ nibbattentassa dve dhurāni , dve sīsāni , dve abhinivesā – saddhādhuraṃ , paññādhuraṃM3.272 , saddhāsīsaṃ , paññāsīsaṃ , saddhābhiniveso , paññābhinivesoti . Tattha yo bhikkhu ‘‘ sace saddhāya sakkā nibbattetuṃ , nibbattessāmi lokuttaramaggan ’’ ti saddhaṃ dhuraṃ katvā sotāpattimaggaṃ nibbatteti , so maggakkhaṇe saddhānusārī nāma hoti . Phalakkhaṇe pana saddhāvimutto nāma hutvā ekabījī kolaṃkolo sattakkhattuparamoti tividho hoti . TatthaP3.240 ekeko dukkhāpaṭipadādivasena catubbidhabhāvaṃ āpajjatīti saddhādhurena dvādasa janā honti . Yo pana ‘‘ sace paññāya sakkā nibbattetuṃ , nibbattessāmi lokuttaramaggan ’’ ti paññaṃ dhuraṃ katvā sotāpattimaggaṃ nibbatteti , so maggakkhaṇe dhammānusārī nāma hoti . Phalakkhaṇe pana paññāvimutto nāma hutvā ekabījiādibhedena dvādasabhedova hoti . Evaṃ dve maggaṭṭhā phalakkhaṇe catuvīsati sotāpannā hontīti . Tipiṭakatissatthero kira ‘‘ tīṇi piṭakāni sodhessāmī ’’ ti paratīraṃ gato . Taṃ eko kuṭumbiko catūhi paccayehi upaṭṭhāsi , thero āgamanakāle ‘‘ gacchāmi upāsakā ’’ ti āha . ‘‘ Kahaṃ bhante ’’ ti ? ‘‘ Amhākaṃ ācariyupajjhāyānaṃ santikan ’’ ti . ‘‘ Na sakkā , bhante , mayā gantuṃ , bhaddantaṃ pana nissāya mayā sāsanassa guṇo ñāto , tumhākaṃ parammukhā kīdisaṃ bhikkhuṃ upasaṅkamāmī ’’ ti ? Atha naṃ thero āha – ‘‘ yo bhikkhu catuvīsati sotāpanne dvādasa sakadāgāmī aṭṭhacattālīsa anāgāmī dvādasa arahante dassetvā dhammakathaṃ kathetuṃ sakkoti , evarūpaṃ bhikkhuṃ upaṭṭhātuṃ vaṭṭatī ’’ ti . Imasmiṃ sutte vipassanā kathitāti . 5-10. Suddhakasuttādivaṇṇanā

495-500.
PañcameV3.269 cakkhu ca taṃ cakkhudvāre nibbattānaṃ dhammānaṃ ādhipateyyasaṅkhātena indaṭṭhena indriyañcāti cakkhundriyaṃ . Sotindriyā dīsupi eseva nayo . Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Imasmiṃ vagge paṭhamasuttañceva chaṭṭhādīni ca pañcāti cha suttāni catusaccavasena kathitānīti . Chaḷindriyavaggo tatiyo .

4. Sukhindriyavaggo 1-5. Suddhikasuttādivaṇṇanā

495-500.
PañcameV3.269 cakkhu ca taṃ cakkhudvāre nibbattānaṃ dhammānaṃ ādhipateyyasaṅkhātena indaṭṭhena indriyañcāti cakkhundriyaṃ . Sotindriyā dīsupi eseva nayo .
Sesaṃ sabbattha uttānameva . Imasmiṃ vagge paṭhamasuttañceva chaṭṭhādīni ca pañcāti cha suttāni catusaccavasena kathitānīti .
Chaḷindriyavaggo tatiyo .

4. Sukhindriyavaggo 1-5. Suddhikasuttādivaṇṇanā

495-500.
PañcameV3.269 cakkhu ca taṃ cakkhudvāre nibbattānaṃ dhammānaṃ ādhipateyyasaṅkhātena indaṭṭhena indriyañcāti cakkhundriyaṃ . Sotindriyā dīsupi eseva nayo .
Sesaṃ sabbattha uttānameva . Imasmiṃ vagge paṭhamasuttañceva chaṭṭhādīni ca pañcāti cha suttāni catusaccavasena kathitānīti . Chaḷindriyavaggo tatiyo .

4. Sukhindriyavaggo 1-5. Suddhikasuttādivaṇṇanā

495-500.
PañcameV3.269 cakkhu ca taṃ cakkhudvāre nibbattānaṃ dhammānaṃ ādhipateyyasaṅkhātena indaṭṭhena indriyañcāti cakkhundriyaṃ . Sotindriyā dīsupi eseva nayo .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Imasmiṃ vagge paṭhamasuttañceva chaṭṭhādīni ca pañcāti cha suttāni catusaccavasena kathitānīti .
Chaḷindriyavaggo tatiyo .
4. Sukhindriyavaggo
1-5.

Suddhikasuttādivaṇṇanā

495-500.
PañcameV3.269 cakkhu ca taṃ cakkhudvāre nibbattānaṃ dhammānaṃ ādhipateyyasaṅkhātena indaṭṭhena indriyañcāti cakkhundriyaṃ . Sotindriyā dīsupi eseva nayo .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Imasmiṃ vagge paṭhamasuttañceva chaṭṭhādīni ca pañcāti cha suttāni catusaccavasena kathitānīti .
Chaḷindriyavaggo tatiyo .

4. Sukhindriyavaggo 1-5. Suddhikasuttādivaṇṇanā

495-500. PañcameV3.269 cakkhu ca taṃ cakkhudvāre nibbattānaṃ dhammānaṃ ādhipateyyasaṅkhātena indaṭṭhena indriyañcāti cakkhundriyaṃ .
Sotindriyā dīsupi eseva nayo .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Imasmiṃ vagge paṭhamasuttañceva chaṭṭhādīni ca pañcāti cha suttāni catusaccavasena kathitānīti .
Chaḷindriyavaggo tatiyo .