2. Pāsādakampanavaggo
1-2.
Pubbasuttādivaṇṇanā
823-824.
Dutiyavaggassa paṭhame na ca atilīnotiādīni parato āvi bhavissanti .
Imasmiṃ sutte chaabhiññāpādakā iddhipādā kathitā , tathā dutiye ca .
3. Chandasamādhisuttavaṇṇanā
823-824.
Dutiyavaggassa paṭhame na ca atilīnotiādīni parato āvi bhavissanti .
Imasmiṃ sutte chaabhiññāpādakā iddhipādā kathitā , tathā dutiye ca .
3. Chandasamādhisuttavaṇṇanā
825. Tatiye chandan ti kattukamyatāchandaṃ .
Nissāyāti nissayaṃ katvā , adhipatiṃ katvāti attho .
Padhānasaṅkhārāti padhānabhūtā saṅkhārā , catukiccasādhakasammappadhānavīriyassetaṃ adhivacanaṃ .
Iti ayañca chandotiādīsu chando chandasamādhinā ceva padhānasaṅkhārehi ca , chandasamādhi chandena ceva padhānasaṅkhārehi ca , padhānasaṅkhārāpi chandena ceva chandasamādhinā ca samannāgatā
V3.285 .
Tasmā sabbe te dhamme ekato katvā ayaṃ vuccati , bhikkhave , chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādoti vuttaṃ .
Iddhipādavibhaṅge ( vibha .437) pana ‘‘ yo tathābhūtassa vedanākkhandhotiādinā nayenaM3.287 imehi dhammehi samannāgatā sesaarūpino dhammā iddhipādāti vuttā .
Apica imepi tayo dhammā iddhīpi honti iddhipādāpi .
Kathaṃ ?
Chandañhi bhāvayato chando iddhi nāma hoti , samādhippadhānasaṅkhārā chandiddhipādo nāma .
Samādhiṃ bhāventassa samādhi iddhi nāma hoti , chandappadhānasaṅkhārāP3.256 samādhiddhiyā pādo nāma .
Padhānasaṅkhāre bhāventassa padhānasaṅkhārā iddhi nāma hoti , chandasamādhi padhānasaṅkhāriddhiyā pādo nāma , sampayuttadhammesu hi ekasmiṃ ijjhamāne sesāpi ijjhantiyeva .
Apica tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ pubbabhāgavasenāpi etesaṃ iddhipādatā veditabbā .
Paṭhamajjhānañhi iddhi nāma , paṭhamajjhānassa pubbabhāgaparikammasampayuttā chandādayo iddhipādo nāma .
Etenupāyena yāva nevasaññānāsaññāyatanā , iddhividhaṃ ādiṃ katvā yāva dibbacakkhuabhiññā , sotāpattimaggaṃ ādiṃ katvā yāva arahattamaggā nayo netabbo .
Sesiddhipādesupi eseva nayo .
Keci pana ‘‘ anibbatto chando iddhipādo ’’ ti vadanti .
Idha tesaṃ vādamaddanatthāya abhidhamme uttaracūḷavāro nāma āgato –
‘‘ Cattāro iddhipādā – chandiddhipādo , vīriyiddhipādo , cittiddhipādo , vīmaṃsiddhipādo .
Tattha katamo chandiddhipādo ?
Idha , bhikkhu , yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhāpaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ , yo tasmiṃ samaye chando chandikatā kattukamyatā kusalo dhammacchando , ayaṃ vuccati chandiddhipādo .
Avasesā dhammā chandiddhipādasampayuttā ’’ ti ( vibha .457-458).
ImeV3.286 pana lokuttaravaseneva āgatā .
Tattha raṭṭhapālatthero chandaṃ dhuraṃ katvā lokuttaradhammaṃ nibbattesi .
Soṇatthero vīriyaṃ dhuraṃ katvā ;
sambhutatthero cittaṃ dhuraṃ katvā , āyasmā mogharājā vīmaṃsaṃ dhuraṃ katvāti .
Tattha yathā catūsu amaccaputtesuM3.288 ṭhānantaraṃ patthetvā rājānaṃ upanissāya viharantesu eko upaṭṭhāne chandajāto rañño ajjhāsayañca ruciñca ñatvā divā ca ratto ca upaṭṭhahanto rājānaṃ ārādhetvā ṭhānantaraṃ pāpuṇi .
Evaṃ chandadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabbo .
Eko pana –
‘‘ divase divase upaṭṭhātuṃ na sakkomi , uppanne kicce parakkamena ārādhessāmī ’’ ti kupite paccante raññāP3.257 pahito parakkamena sattumaddanaṃ katvā pāpuṇi .
Yathā so , evaṃ vīriyadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabbo .
Eko ‘‘ divase divase upaṭṭhānampi urena sattisarasampaṭicchanampi bhāroyeva , mantabalena ārādhessāmī ’’ ti khattavijjāya kataparicayattā mantasaṃvidhānena rājānaṃ ārādhetvā pāpuṇi .
Yathā so , evaṃ cittadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabbo .
Aparo –
‘‘ kiṃ imehi upaṭṭhānādīhi , rājāno nāma jātisampannassa ṭhānantaraṃ denti , tādisassa dento mayhaṃ dassatī ’’ ti jātisampattimeva nissāya ṭhānantaraṃ pāpuṇi .
Yathā so , evaṃ suparisuddhaṃ vīmaṃsaṃ nissāya vīmaṃsadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabboti .
Imasmiṃ sutte vivaṭṭapādakaiddhi kathitā .4. Moggallānasuttavaṇṇanā
826. Catutthe uddhatāti uddhaccapakatikā vipphandamānacittā .
Uddhaccena hi ekārammaṇe cittaṃ vipphandati dhajayaṭṭhiyaṃ vātena pahatadhajo viya .
Unnaḷāti uggatanaḷā , uṭṭhitatucchamānāti vuttaṃ hoti .
Capalāti pattacīvaramaṇḍanādicāpallena yuttā .
Mukharāti mukhakharā , kharavacanāti vuttaṃ hoti .
Vikiṇṇavācāti asaṃyatavacanā divasampi niratthakavacanappalāpino .
Muṭṭhassatīti naṭṭhassatino .
Asampajānāti paññārahitā .
Asamāhitāti upacārappanāsamādhivirahitā .
Bhantacittāti ubbhantacittā samādhivirahena laddhokāsena uddhaccena
V3.287 .
Pākatindriyāti asaṃvutindriyā .Iddhābhisaṅkhāran ti āpokasiṇaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya pāsādapatiṭṭhitaṃ pathavibhāgaṃ ‘‘ udakan ’’ ti adhiṭṭhāya , udakapiṭṭhe ṭhitapāsādaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā aṅguṭṭhakena pahari .
Gambhīranemoti
P3.258 gambhīraāvāṭo , gambhīrabhūmibhāgaṃ anupaviṭṭhoti atthoM3.289 .
Sunikhātoti suṭṭhu nikhāto , koṭṭetvā suṭṭhu ṭhapito .Idha abhiññāpādakiddhi kathitā .
5. Uṇṇābhabrāhmaṇasuttavaṇṇanā
827. Pañcame chandappahānatthan ti taṇhāchandassa pahānatthaṃ .
Idhāpi vivaṭṭapādakiddhi kathitā .
9. Iddhādidesanāsuttavaṇṇanā
831. Navame yo so bhikkhave maggoti abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ adhippetaṃ .
10. Vibhaṅgasuttavaṇṇanā
832. Dasame kosajjasahagatoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati .
Athassa citte līnākāro okkamati , so ‘‘ līnākāro me okkanto ’’ ti ñatvā apāyabhayena cittaṃ tajjetvā puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti .
Athassa puna līnākāro okkamati .
So puna apāyabhayena cittaṃ tajjetvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa kosajjena vokiṇṇattā chando kosajjasahagato nāma hoti .
Kosajjasampayuttoti tasseva vevacanaṃ .
Uddhaccasahagatoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati .
Athassa cittaṃ uddhacce patati .
So buddhadhammasaṅghaguṇe āvajjetvā cittaṃ hāsetvā tosetvā kammaniyaṃ katvā puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti .
Athassa puna cittaṃ uddhacce patati .
So puna buddhadhammasaṅghaguṇe āvajjetvā cittaṃ hāsetvā tosetvā kammaniyaṃ katvā chandaṃ
V3.288 uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa uddhaccena vokiṇṇattā chando uddhaccasahagato nāma hoti .Thinamiddhasahagatoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati .
Athassa thinamiddhaṃ uppajjati .
So ‘‘ uppannaṃ me thinamiddhan ’’ ti ñatvā udakena mukhaṃ puñchitvā , kaṇṇe ākaḍḍhitvā paguṇaṃ
P3.259 dhammaṃ sajjhāyitvā divā gahitaṃ vā ālokasaññaṃ manasikaritvā thinamiddhaṃ vinodetvāM3.290 puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti .
Athassa puna thinamiddhaṃ uppajjati .
So vuttanayeneva puna thinamiddhaṃ vinodetvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa thinamiddhena vokiṇṇattā chando thinamiddhasahagato nāma hoti .Anuvikkhittoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati .
Athassa kāmaguṇārammaṇe cittaṃ vikkhipati .
So ‘‘ bahiddhā vikkhittaṃ me cittan ’’ ti ñatvā anamatagga ( saṃ . ni .2.124-125) devadūta- ( ma . ni .3.261) celopama ( saṃ . ni .5.1104) anāgatabhayasuttādīni ( a . ni .5.77) āvajjento suttadaṇḍena cittaṃ tajjetvā kammaniyaṃ katvā puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti .
Athassa puna cittaṃ vikkhipati .
So puna suttadaṇḍena cittaṃ kammaniyaṃ katvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa kāmavitakkavokiṇṇattā chando bahiddhā pañca kāmaguṇe ārabbha anuvikkhitto anuvisaṭo hoti .
Yathā pure tathā pacchāti kammaṭṭhānavasenapi desanāvasenapi purimapacchimatā veditabbā .
Kathaṃ ?
Kammaṭṭhāne tāva kammaṭṭhānassa abhiniveso pure nāma , arahattaṃ pacchā nāma .
Tattha yo bhikkhu mūlakammaṭṭhāne abhinivisitvā atilīnādīsu catūsu ṭhānesu cittassa okkamanaṃ paṭisedhetvā , duṭṭhagoṇe yojetvā sārento viya caturassaghaṭikaṃ otārento viya catunnaṃ ṭhānānaṃ ekaṭṭhānepi asajjanto saṅkhāre sammasitvā arahattaṃ pāpuṇāti .
Ayampi yathā pure tathā pacchā viharati nāma .
Ayaṃ kammaṭṭhānavasena purimapacchimatā .
Desanāvasena pana kesā pure nāma , matthaluṅgaṃ pacchā nāma .
Tattha yo bhikkhu kesesu abhinivisitvā vaṇṇasaṇṭhānādivasena kesādayo pariggaṇhanto catūsu ṭhānesu asajjanto yāva matthaluṅgā bhāvanaṃ pāpeti , ayampi yathā
V3.289 pure tathāP3.260 pacchā viharati nāma .
Evaṃ desanāvasena purimapacchimatā veditabbā .
Yathā pacchā tathā pureti idaṃ purimasseva vevacanaṃ .Yathā adho tathā uddhan ti idaṃ sarīravasena veditabbaṃ .
Tenevāha ‘‘ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā ’’ ti .
Tattha yo bhikkhu pādatalato paṭṭhāya yāva kesamatthakā dvattiṃsākāravasena vā pādaṅguliaggapabbaṭṭhito yāva sīsakaṭāhaṃ , sīsakaṭāhato yāva pādaṅgulīnaṃ aggapabbaṭṭhīni
M3.291 , tāva aṭṭhivasena vā bhāvanaṃ pāpeti catūsu ṭhānesu ekaṭṭhānepi asajjanto .
Ayaṃ yathā uddhaṃ tathā adho , yathā adho tathā uddhaṃ viharati nāma .Yehi ākārehīti yehi koṭṭhāsehi .
Yehi liṅgehīti yehi saṇṭhānehi .
Yehi nimittehīti yehi upaṭṭhānehi .
Ālokasaññā suggahitā hotīti yo bhikkhu aṅgaṇe nisīditvā ālokasaññaṃ manasi karoti , kālena nimīleti , kālena ummīleti .
Athassa yadā nimīlentassāpi ummīletvā olokentassa viya ekasadisameva upaṭṭhāti , tadā ālokasaññā jātā nāma hoti .
‘‘ Divāsaññā ’’ tipi tasseva nāmaṃ .
Sā ca pana rattiṃ uppajjamānā suggahitā nāma hoti .
Svādhiṭṭhitā tipi tasseva vevacanaṃ .
Suṭṭhu adhiṭṭhitā suṭṭhu ṭhapitā svādhiṭṭhitā nāma vuccati .
Sā atthato suggahitāyeva .
Yo vā ālokena thinamiddhaṃ vinodetvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti , tassa divāpi ālokasaññā suggahitā svādhiṭṭhitā nāma .
Ratti vā hotu divā vā yena ālokena thinamiddhaṃ vinodetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti , tasmiṃ thinamiddhavinodane āloke uppannā saññā suggahitāyeva nāma .
Vīriyādīsupi eseva nayo .
Imasmiṃ sutte channaṃ abhiññānaṃ pādakiddhi kathitā .
Pāsādakampanavaggo dutiyo .