问题
选择版本
(SN)Mahāvaggo
(SN)Mahāvaggo

Cakkavattisuttavaṇṇanā

作者: _System_commentary_ @ Administrator

2. Cakkavattisuttavaṇṇanā

223. DutiyeM3.190 rañño , bhikkhave , cakkavattissāti ettha attano sirisampattiyā rājati , catūhi vā saṅgahavatthūhi lokaṃ rañjetīti rājā , tassa rañño . ‘‘ Pavattatu bhavaṃ cakkaratanan ’’ ti puññānubhāvena abbhuggatāya vācāya codento cakkaṃ vattetīti cakkavattī , tassa cakkavattissa . Pātubhāvāti pātubhāvena . Sattannan ti gaṇanaparicchedo . Ratanānan ti paricchinnaatthadassanaṃ . Vacanattho panettha ratijananaṭṭhena ratanaṃ . Apica – ‘‘ Cittīkataṃ mahagghañca , atulaṃ dullabhadassanaṃ ; Anomasattaparibhogaṃ , ratanaṃ tena vuccatī ’’ ti . Cakkaratanassa ca nibbattakālato paṭṭhāya aññaṃ devaṭṭhānaṃ nāma na hoti , sabbeva gandhapupphādīhi tasseva pūjañca abhivādanādīni ca karontīti cittīkataṭṭhena ratanaṃ . Cakkaratanassa ca ‘‘ ettakaṃ nāma dhanaṃ agghatī ’’ ti aggho natthi , iti mahagghaṭṭhenāpi ratanaṃ . Cakkaratanañca aññehi loke vijjamānaratanehi asadisanti atulaṭṭhena ratanaṃ . Yasmā pana yasmiṃ kappe buddhā uppajjantiP3.153 , tasmiṃyeva cakkavattino , buddhā ca kadāci karahaci uppajjanti , tasmā dullabhadassanaṭṭhena ratanaṃ . Tadetaṃ jātirūpakulaissariyādīhi anomassa uḷārasattasseva uppajjati , na aññassāti anomasattaparibhogaṭṭhenāpi ratanaṃ . Yathā ca cakkaratanaṃ , evaṃ sesānipīti . Tena vuttaṃ – ‘‘ CittīkataṃV3.190 mahagghañca , atulaṃ dullabhadassanaṃ ; Anomasattaparibhogaṃ , ratanaṃ tena vuccatī ’’ ti . Pātubhāvo hotīti nibbatti hoti . Tatrāyaṃ yojanā – cakkavattissa pātubhāvā sattannaṃ ratanānaṃ pātubhāvoti ayuttaṃ . Uppannañhi cakkaṃ vattetvā so cakkavattī nāma hotīti nāyuttaṃ . Kasmā ? Cakkavattananiyamāpekkhatāya . Yo hi niyamena cakkaṃ vattessati , so paṭisandhito pabhuti ‘‘ cakkavatti pātubhūto ’’ ti vattabbataṃ āpajjati . Laddhanāmassa ca purisassa mūluppattivacanatopi yuttamevetaṃ . Yo hi esa cakkavattītiM3.191 laddhanāmo sattaviseso , tassa paṭisandhisaṅkhāto pātubhāvoti ayamettha attho . Tassa hi pātubhāvā ratanāni pātubhavanti . Pātubhūtehi pana tehi saddhiṃ paripakke puññasambhāre so saṃyujjati , tadā lokassa tesu pātubhāvacittaṃ uppajjati . Bahulavacanato cāpi yuttamevetaṃ . Yadā hi lokassa tesu pātubhāvasaññā uppajjati , tadā ekameva paṭhamaṃ , pacchā itarāni cha pātubhavantīti bahulavacanato cāpi etaṃ yuttaṃ . Pātubhāvassa ca atthabhedatopi yuttamevetaṃ . Na kevalañhi pātubhūtameva pātubhāvo , pātubhāvayatīti pātubhāvo . Ayaṃ pātubhāvassa atthabhedo . Yasmā yo so puññasambhāro rājānaṃ cakkavattiṃ paṭisandhivasena pātubhāvayati , tasmā rañño cakkavattissa pātubhāvā . Na kevalañhi cakkavattiyeva , imāni pana satta ratanānipi pātubhavantīti ayamettha attho . Yatheva hi so puññasambhāro rañño janakahetu , evaṃ ratanānampi pariyāyena upanissayahetūti yuttamevetaṃ ‘‘ rañño , bhikkhave , cakkavattissa pātubhāvā sattannaṃ ratanānaṃ pātubhāvo hotī ’’ ti .
IdāniP3.154 tesaṃ ratanānaṃ sarūpavasena dassanatthaṃ katamesaṃ sattannaṃ cakkaratanassātiādimāha .
Tattha cakkaratanassātiādīsu ayaṃ saṅkhepādhippāyo – dvisahassadīpaparivārānaṃ catunnaṃ mahādīpānaṃ sirivibhavaṃ gahetvā dātuṃ samatthassa cakkaratanassa pātubhāvo hoti , tathā purebhattameva sāgarapariyantaṃ pathaviṃ anupariyāyanasamatthassa vehāsaṅgamassa hatthiratanassa , tādisasseva assaratanassa , caturaṅgasamannāgatepi andhakāre yojanappamāṇaṃ andhakāraṃ vidhamitvā ālokadassanasamatthassa maṇiratanassa , chabbidhaṃ dosaṃ vivajjetvā manāpacārino itthiratanassa , yojanappamāṇe padese antopathavigatānaṃ nidhīnaṃ dassanasamatthassa gahapatiratanassa , aggamahesiyā kucchimhi nibbattitvā sakalarajjānusāsanasamatthassa jeṭṭhaputtasaṅkhātassa pariṇāyakaratanassa ca pātubhāvo hotītiV3.191 . Ayamettha saṅkhepo . Vitthārato pana tesaṃ cakkaratanādīnaṃ pātubhāvavidhānaṃ mahāsudassanādīsu suttesu āgatameva . Atthopissa tesaṃ vaṇṇanāya saṃvaṇṇitoyeva .
SatisambojjhaṅgaratanassātiādīsuM3.192 sarikkhakatā evaṃ veditabbā – yatheva hi cakkavattino cakkaratanaṃ sabbaratanānaṃ purecaraṃ , evaṃ satisambojjhaṅgaratanaṃ sabbesaṃ catubhūmakadhammānaṃ purecaranti , purecaraṇaṭṭhena cakkavattirañño cakkaratanasadisaṃ hoti . Cakkavattino ca ratanesu mahākāyūpapannaṃ accuggataṃ vipulaṃ mahantaṃ hatthiratanaṃ , idampi dhammavicayasambojjhaṅgaratanaṃ mahantaṃ dhammakāyūpapannaṃ accuggataṃ vipulaṃ mahantanti hatthiratanasadisaṃ hoti . Cakkavattino assaratanaṃ sīghaṃ lahu javaṃ , idampi vīriyasambojjhaṅgaratanaṃ sīghaṃ lahu javanti imāya sīghalahujavatāya assaratanasadisaṃ hoti . Cakkavattino maṇiratanaṃ andhakāraṃ vidhamati , ālokaṃ dasseti , idampi pītisambojjhaṅgaratanaṃ tāya ekantakusalattā kilesandhakāraṃ vidhamati , sahajātapaccayādivasena ñāṇālokaṃ dassetīti iminā andhakāravidhamanaālokadassanabhāvena maṇiratanasadisaṃ hoti . Cakkavattino itthiratanaṃ kāyacittadarathaṃP3.155 paṭipassambheti , pariḷāhaṃ vūpasameti . Idampi passaddhisambojjhaṅgaratanaṃ kāyacittadarathaṃ paṭipassambheti , pariḷāhaṃ vūpasametīti itthiratanasadisaṃ hoti . Cakkavattino gahapatiratanaṃ icchiticchitakkhaṇe dhanadānena vikkhepaṃ pacchinditvā cittaṃ ekaggaṃ karoti , idampi samādhisambojjhaṅgaratanaṃ yathicchitādivasena appanaṃ sampādeti , vikkhepaṃ pacchinditvā cittaṃ ekaggaṃ karotīti gahapatiratanasadisaṃ hoti . Cakkavattino ca pariṇāyakaratanaṃ sabbatthakiccasampādanena appossukkataṃ karoti . Idampi upekkhāsambojjhaṅgaratanaṃ cittuppādaṃ līnuddhaccato mocetvā payogamajjhatte ṭhapayamānaṃ appossukkataṃ karotīti pariṇāyakaratanasadisaṃ hoti . Iti imasmiṃ sutte catubhūmako sabbasaṅgāhikadhammaparicchedo kathitoti veditabbo .