Issues
Editor
Settings
Versions
Select Version
sāsanāre-သာသနာရေး
မြန်မာဘာသာ
(SN)Mahāvaggo
(SN)Mahāvaggo

Vibhaṅgasuttavaṇṇanā

Author： _System_commentary_ @ Administrator

8. Vibhaṅgasuttavaṇṇanā

8. AṭṭhameV3.160 katamā ca bhikkhave sammādiṭṭhīti ekena pariyāyena aṭṭhaṅgikamaggaṃ vibhajitvā puna aparena pariyāyena vibhajitukāmo idaṃ desanaṃ ārabhi .
Tattha dukkhe ñāṇan ti savanasammasanapaṭivedhapaccavekkhaṇavasena catūhākārehi uppannaṃ ñāṇaṃ . Samudayepi eseva nayo . Sesesu pana dvīsu sammasanassa abhāvā tividhameva vaṭṭati . Evametaṃ ‘‘ dukkhe ñāṇan ’’ tiādinā catusaccakammaṭṭhānaṃ dassitaṃ . Tattha purimāni dve saccāni vaṭṭaṃ , pacchimāni vivaṭṭaṃ . Tesu bhikkhuno vaṭṭe kammaṭṭhānābhiniveso hoti , vivaṭṭe natthi abhiniveso . Purimāni hi dve saccāni ‘‘ pañcakkhandhā dukkhaṃ , taṇhā samudayo ’’ ti evaṃ saṅkhepena ca ,‘‘ katame pañcakkhandhā rūpakkhandho ’’ tiādinā nayena vitthārena ca ācariyasantike uggaṇhitvā vācāya punappunaṃ parivattento yogāvacaro kammaṃ karoti . Itaresu pana dvīsu saccesu – ‘‘ nirodhasaccaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpaṃ , maggasaccaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpan ’’ ti evaṃ savaneneva kammaṃ karoti . So evaṃ karonto cattāri saccāni ekapaṭivedhena paṭivijjhati , ekābhisamayena abhisametiP3.124 . Dukkhaṃ pariññāpaṭivedhena paṭivijjhati , samudayaṃ pahānapaṭivedhena , nirodhaṃ sacchikiriyapaṭivedhena , maggaṃ bhāvanāpaṭivedhena paṭivijjhati . Dukkhaṃ pariññābhisamayena … pe … maggaṃ bhāvanābhisamayena abhisameti . Evamassa pubbabhāge dvīsu saccesu uggahaparipucchāsavanadhāraṇasammasanapaṭivedho hoti , dvīsu savanapaṭivedhoyeva . Aparabhāge tīsuM3.161 kiccato paṭivedho hoti , nirodhe ārammaṇapaṭivedho . Paccavekkhaṇā pana pattasaccassa hoti . Imassa bhikkhuno pubbe pariggahato – ‘‘ dukkhaṃ parijānāmi , samudayaṃ pajahāmi , nirodhaṃ sacchikaromi , maggaṃ bhāvemī ’’ ti ābhogasamannāhāramanasikārapaccavekkhaṇā natthi , pariggahato paṭṭhāya hoti . Aparabhāge pana dukkhaṃ pariññātameva hoti … pe … maggo bhāvitova hoti . Tattha dve saccāni duddasattā gambhīrāni , dve gambhīrattā duddasāni . Dukkhasaccañhi uppattito pākaṭaṃ , khāṇukaṇṭakapahārādīsu ‘‘ aho dukkhan ’’ ti vattabbatampi āpajjati . SamudayampiV3.161 khāditukāmatābhuñjitukāmatādivasena uppattito pākaṭaṃ . Lakkhaṇapaṭivedhato pana ubhayampi gambhīraṃ . Iti tāni duddasattā gambhīrāni . Itaresaṃ dvinnaṃ dassanatthāya payogo bhavaggaggahaṇatthaṃ hatthapasāraṇaṃ viya avīciphusanatthaṃ pādapasāraṇaṃ viya satadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṃ paṭipādanaṃ viya ca hoti . Iti tāni gambhīrattā duddasāni . Evaṃ duddasattā gambhīresu gambhīrattā ca duddasesu catūsu saccesu uggahādivasena idaṃ ‘‘ dukkhe ñāṇan ’’ tiādi vuttaṃ . Paṭivedhakkhaṇe pana ekameva taṃ ñāṇaṃ hoti .
Nekkhammasaṅkappā dīsu kāmapaccanīkaṭṭhena kāmato nissaṭabhāvena vā , kāmaṃ sammasantassa uppannoti vā , kāmapadaghātaṃ kāmavūpasamaṃ karonto uppannoti vāP3.125 , kāmavivittante uppannoti vā nekkhammasaṅkappo . Sesapadadvayepi eseva nayo . Sabbepi ca te nekkhammasaṅkappādayo kāmabyāpādavihiṃsāviramaṇasaññānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu tīsu ṭhānesu uppannassa akusalasaṅkappassa padacchedato anuppattisādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamāno ekova kusalasaṅkappo uppajjati . Ayaṃ sammāsaṅkappo nāma .
Nekkhammasaṅkappā dīsu kāmapaccanīkaṭṭhena kāmato nissaṭabhāvena vā , kāmaṃ sammasantassa uppannoti vā , kāmapadaghātaṃ kāmavūpasamaṃ karonto uppannoti vāP3.125 , kāmavivittante uppannoti vā nekkhammasaṅkappo . Sesapadadvayepi eseva nayo . Sabbepi ca te nekkhammasaṅkappādayo kāmabyāpādavihiṃsāviramaṇasaññānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu tīsu ṭhānesu uppannassa akusalasaṅkappassa padacchedato anuppattisādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamāno ekova kusalasaṅkappo uppajjati . Ayaṃ sammāsaṅkappo nāma .
Musāvādā veramaṇī ādayopi musāvādādīhi viramaṇasaññānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu catūsu ṭhānesu uppannāyaM3.162 akusaladussīlyacetanāya padacchedato anuppattisādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva kusalaveramaṇī uppajjati . Ayaṃ sammāvācā nāma .
Musāvādā veramaṇī ādayopi musāvādādīhi viramaṇasaññānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu catūsu ṭhānesu uppannāyaM3.162 akusaladussīlyacetanāya padacchedato anuppattisādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva kusalaveramaṇī uppajjati . Ayaṃ sammāvācā nāma .
Pāṇātipātā veramaṇī ādayopi pāṇātipātādīhi viramaṇasaññānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu tīsu ṭhānesu uppannāya akusaladussīlyacetanāya akiriyato padacchedato anuppattisādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva kusalaveramaṇī uppajjati . Ayaṃ sammākammanto nāma .
Pāṇātipātā veramaṇī ādayopi pāṇātipātādīhi viramaṇasaññānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu tīsu ṭhānesu uppannāya akusaladussīlyacetanāya akiriyato padacchedato anuppattisādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva kusalaveramaṇī uppajjati . Ayaṃ sammākammanto nāma .
Micchāājīvan ti khādanīyabhojanīyādīnaṃ atthāya pavattitaṃ kāyavacīduccaritaṃ . Pahāyāti vajjetvā . Sammāājīvenāti buddhapasatthena ājīvena . Jīvikaṃ kappetīti jīvitavuttiṃ pavatteti . Sammājīvopi kuhanādīhi viramaṇasaññānaṃ nānattā pubbabhāge nānā . Maggakkhaṇe pana imesuyeva sattasu ṭhānesu uppannāya micchājīvadussīlyacetanāya padacchedato anuppattisādhanavasenaV3.162 maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva kusalaveramaṇī uppajjati . Ayaṃ sammāājīvo nāma .
Micchāājīvan ti khādanīyabhojanīyādīnaṃ atthāya pavattitaṃ kāyavacīduccaritaṃ . Pahāyāti vajjetvā . Sammāājīvenāti buddhapasatthena ājīvena . Jīvikaṃ kappetīti jīvitavuttiṃ pavatteti . Sammājīvopi kuhanādīhi viramaṇasaññānaṃ nānattā pubbabhāge nānā . Maggakkhaṇe pana imesuyeva sattasu ṭhānesu uppannāya micchājīvadussīlyacetanāya padacchedato anuppattisādhanavasenaV3.162 maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva kusalaveramaṇī uppajjati . Ayaṃ sammāājīvo nāma .
Anuppannānan ti ekasmiṃ bhave tathārūpe vā ārammaṇe attano na uppannānaṃ , parassa pana uppajjamāne disvā – ‘‘ aho vata me evarūpā pāpakā dhammā na uppajjeyyun ’’ ti evaṃ anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya . Chandan ti tesaṃ akusalānaṃ anuppādakapaṭipattisādhakaṃ vīriyacchandaṃ janeti . Vāyamatīti vāyāmaṃ karoti . Vīriyaṃ ārabhatīti vīriyaṃ pavatteti . Cittaṃ paggaṇhātīti vīriyena cittaṃ paggahitaṃ karoti . Padahatīti ‘‘ kāmaṃ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatū ’’ ti ( ma . ni .2.184) padhānaṃ pavattetiP3.126 . Uppannānan ti samudācāravasena attano uppannapubbānaṃ . Idāni tādise na uppādessāmīti tesaṃ pahānāya chandaṃ janeti . Anuppannānaṃ kusalānan ti apaṭiladdhānaṃ paṭhamajjhānādīnaṃ . Uppannānan ti tesaṃyeva paṭiladdhānaṃ . Ṭhitiyāti punappunaṃ uppattipabandhavasena ṭhitatthaṃ . Asammosāyāti avināsatthaṃ . Bhiyyobhāvāyāti uparibhāvāya . Vepullāyāti vipulabhāvāya . Pāripūriyāti bhāvanāya paripūraṇatthaṃ . Ayampi sammāvāyāmoM3.163 anuppannānaṃ akusalānaṃ anuppādanādicittanānattā pubbabhāge nānā . Maggakkhaṇe pana imesuyeva catūsu ṭhānesu kiccasādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānaṃ ekameva kusalavīriyaṃ uppajjati . Ayaṃ sammāvāyāmo nāma .
Anuppannānan ti ekasmiṃ bhave tathārūpe vā ārammaṇe attano na uppannānaṃ , parassa pana uppajjamāne disvā – ‘‘ aho vata me evarūpā pāpakā dhammā na uppajjeyyun ’’ ti evaṃ anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya . Chandan ti tesaṃ akusalānaṃ anuppādakapaṭipattisādhakaṃ vīriyacchandaṃ janeti . Vāyamatīti vāyāmaṃ karoti . Vīriyaṃ ārabhatīti vīriyaṃ pavatteti . Cittaṃ paggaṇhātīti vīriyena cittaṃ paggahitaṃ karoti . Padahatīti ‘‘ kāmaṃ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatū ’’ ti ( ma . ni .2.184) padhānaṃ pavattetiP3.126 . Uppannānan ti samudācāravasena attano uppannapubbānaṃ . Idāni tādise na uppādessāmīti tesaṃ pahānāya chandaṃ janeti . Anuppannānaṃ kusalānan ti apaṭiladdhānaṃ paṭhamajjhānādīnaṃ . Uppannānan ti tesaṃyeva paṭiladdhānaṃ . Ṭhitiyāti punappunaṃ uppattipabandhavasena ṭhitatthaṃ . Asammosāyāti avināsatthaṃ . Bhiyyobhāvāyāti uparibhāvāya . Vepullāyāti vipulabhāvāya . Pāripūriyāti bhāvanāya paripūraṇatthaṃ . Ayampi sammāvāyāmoM3.163 anuppannānaṃ akusalānaṃ anuppādanādicittanānattā pubbabhāge nānā . Maggakkhaṇe pana imesuyeva catūsu ṭhānesu kiccasādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānaṃ ekameva kusalavīriyaṃ uppajjati . Ayaṃ sammāvāyāmo nāma .
Sammāsati pi kāyādipariggāhakacittānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu catūsu ṭhānesu kiccasādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekā sati uppajjati . Ayaṃ sammāsati nāma .
Sammāsati pi kāyādipariggāhakacittānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu catūsu ṭhānesu kiccasādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekā sati uppajjati . Ayaṃ sammāsati nāma .
Sammāsati pi kāyādipariggāhakacittānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu catūsu ṭhānesu kiccasādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekā sati uppajjati . Ayaṃ sammāsati nāma .
Sammāsati pi kāyādipariggāhakacittānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu catūsu ṭhānesu kiccasādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekā sati uppajjati . Ayaṃ sammāsati nāma .
Sammāsati pi kāyādipariggāhakacittānaṃ nānattā pubbabhāge nānā , maggakkhaṇe pana imesu catūsu ṭhānesu kiccasādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekā sati uppajjati . Ayaṃ sammāsati nāma .
Jhānādīni pubbabhāgepi maggakkhaṇepi nānā , pubbabhāge samāpattivasena nānā , maggakkhaṇe nānāmaggavasena . Ekassa hi paṭhamamaggo paṭhamajjhāniko hoti , dutiyamaggādayopi paṭhamajjhānikā vā dutiyādīsu aññatarajjhānikā vā . Ekassa paṭhamamaggo dutiyādīnaṃ aññatarajjhāniko hoti , dutiyādayopi dutiyādīnaṃ aññatarajjhānikā vā paṭhamajjhānikāV3.163 vā . Evaṃ cattāropi maggā jhānavasena sadisā vā asadisā vā ekaccasadisā vā honti . Ayaṃ panassa viseso pādakajjhānaniyamena hoti . Pādakajjhānaniyamena hi paṭhamajjhānalābhino paṭhamajjhānā vuṭṭhāya vipassantassa uppannamaggo paṭhamajjhāniko hoti , maggaṅgabojjhaṅgāni panettha paripuṇṇāneva honti . Dutiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno dutiyajjhāniko hoti , maggaṅgāni panettha satta honti . Tatiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno tatiyajjhāniko , maggaṅgāni panettha satta , bojjhaṅgāni cha honti . Esa nayo catutthajjhānato paṭṭhāya yāva nevasaññānāsaññāyatanāP3.127 . Āruppe catukkapañcakajjhānaṃ uppajjati , tañca lokuttaraṃ , no lokiyanti vuttaṃ . Ettha kathanti ? Etthāpi paṭhamajjhānādīsu yato vuṭṭhāya sotāpattimaggaṃ paṭilabhitvā arūpasamāpattiṃ bhāvetvā so āruppe uppanno , taṃjhānikāvassa tattha tayo maggā uppajjanti . Evaṃ pādakajjhānameva niyameti . Keci pana therā – ‘‘ vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhā niyamentī ’’ ti vadantiM3.164 . Keci ‘‘ puggalajjhāsayo niyametī ’’ ti vadanti . Keci ‘‘ vuṭṭhānagāminīvipassanā niyametī ’’ ti vadanti . Tesaṃ vādavinicchayo visuddhimagge vuṭṭhānagāminīvipassanādhikāre vuttanayeneva veditabbo . Ayaṃ vuccati , bhikkhave , sammāsamādhīti ayaṃ pubbabhāge lokiyo , aparabhāge lokuttaro sammāsamādhīti vuccati .
Jhānādīni pubbabhāgepi maggakkhaṇepi nānā , pubbabhāge samāpattivasena nānā , maggakkhaṇe nānāmaggavasena . Ekassa hi paṭhamamaggo paṭhamajjhāniko hoti , dutiyamaggādayopi paṭhamajjhānikā vā dutiyādīsu aññatarajjhānikā vā . Ekassa paṭhamamaggo dutiyādīnaṃ aññatarajjhāniko hoti , dutiyādayopi dutiyādīnaṃ aññatarajjhānikā vā paṭhamajjhānikāV3.163 vā . Evaṃ cattāropi maggā jhānavasena sadisā vā asadisā vā ekaccasadisā vā honti . Ayaṃ panassa viseso pādakajjhānaniyamena hoti . Pādakajjhānaniyamena hi paṭhamajjhānalābhino paṭhamajjhānā vuṭṭhāya vipassantassa uppannamaggo paṭhamajjhāniko hoti , maggaṅgabojjhaṅgāni panettha paripuṇṇāneva honti . Dutiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno dutiyajjhāniko hoti , maggaṅgāni panettha satta honti . Tatiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno tatiyajjhāniko , maggaṅgāni panettha satta , bojjhaṅgāni cha honti . Esa nayo catutthajjhānato paṭṭhāya yāva nevasaññānāsaññāyatanāP3.127 . Āruppe catukkapañcakajjhānaṃ uppajjati , tañca lokuttaraṃ , no lokiyanti vuttaṃ . Ettha kathanti ? Etthāpi paṭhamajjhānādīsu yato vuṭṭhāya sotāpattimaggaṃ paṭilabhitvā arūpasamāpattiṃ bhāvetvā so āruppe uppanno , taṃjhānikāvassa tattha tayo maggā uppajjanti . Evaṃ pādakajjhānameva niyameti . Keci pana therā – ‘‘ vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhā niyamentī ’’ ti vadantiM3.164 . Keci ‘‘ puggalajjhāsayo niyametī ’’ ti vadanti . Keci ‘‘ vuṭṭhānagāminīvipassanā niyametī ’’ ti vadanti . Tesaṃ vādavinicchayo visuddhimagge vuṭṭhānagāminīvipassanādhikāre vuttanayeneva veditabbo . Ayaṃ vuccati , bhikkhave , sammāsamādhīti ayaṃ pubbabhāge lokiyo , aparabhāge lokuttaro sammāsamādhīti vuccati .
Jhānādīni pubbabhāgepi maggakkhaṇepi nānā , pubbabhāge samāpattivasena nānā , maggakkhaṇe nānāmaggavasena . Ekassa hi paṭhamamaggo paṭhamajjhāniko hoti , dutiyamaggādayopi paṭhamajjhānikā vā dutiyādīsu aññatarajjhānikā vā . Ekassa paṭhamamaggo dutiyādīnaṃ aññatarajjhāniko hoti , dutiyādayopi dutiyādīnaṃ aññatarajjhānikā vā paṭhamajjhānikāV3.163 vā . Evaṃ cattāropi maggā jhānavasena sadisā vā asadisā vā ekaccasadisā vā honti . Ayaṃ panassa viseso pādakajjhānaniyamena hoti . Pādakajjhānaniyamena hi paṭhamajjhānalābhino paṭhamajjhānā vuṭṭhāya vipassantassa uppannamaggo paṭhamajjhāniko hoti , maggaṅgabojjhaṅgāni panettha paripuṇṇāneva honti . Dutiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno dutiyajjhāniko hoti , maggaṅgāni panettha satta honti . Tatiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno tatiyajjhāniko , maggaṅgāni panettha satta , bojjhaṅgāni cha honti . Esa nayo catutthajjhānato paṭṭhāya yāva nevasaññānāsaññāyatanāP3.127 . Āruppe catukkapañcakajjhānaṃ uppajjati , tañca lokuttaraṃ , no lokiyanti vuttaṃ . Ettha kathanti ? Etthāpi paṭhamajjhānādīsu yato vuṭṭhāya sotāpattimaggaṃ paṭilabhitvā arūpasamāpattiṃ bhāvetvā so āruppe uppanno , taṃjhānikāvassa tattha tayo maggā uppajjanti . Evaṃ pādakajjhānameva niyameti . Keci pana therā – ‘‘ vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhā niyamentī ’’ ti vadantiM3.164 . Keci ‘‘ puggalajjhāsayo niyametī ’’ ti vadanti . Keci ‘‘ vuṭṭhānagāminīvipassanā niyametī ’’ ti vadanti . Tesaṃ vādavinicchayo visuddhimagge vuṭṭhānagāminīvipassanādhikāre vuttanayeneva veditabbo . Ayaṃ vuccati , bhikkhave , sammāsamādhīti ayaṃ pubbabhāge lokiyo , aparabhāge lokuttaro sammāsamādhīti vuccati .
Jhānādīni pubbabhāgepi maggakkhaṇepi nānā , pubbabhāge samāpattivasena nānā , maggakkhaṇe nānāmaggavasena . Ekassa hi paṭhamamaggo paṭhamajjhāniko hoti , dutiyamaggādayopi paṭhamajjhānikā vā dutiyādīsu aññatarajjhānikā vā . Ekassa paṭhamamaggo dutiyādīnaṃ aññatarajjhāniko hoti , dutiyādayopi dutiyādīnaṃ aññatarajjhānikā vā paṭhamajjhānikāV3.163 vā . Evaṃ cattāropi maggā jhānavasena sadisā vā asadisā vā ekaccasadisā vā honti . Ayaṃ panassa viseso pādakajjhānaniyamena hoti . Pādakajjhānaniyamena hi paṭhamajjhānalābhino paṭhamajjhānā vuṭṭhāya vipassantassa uppannamaggo paṭhamajjhāniko hoti , maggaṅgabojjhaṅgāni panettha paripuṇṇāneva honti . Dutiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno dutiyajjhāniko hoti , maggaṅgāni panettha satta honti . Tatiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno tatiyajjhāniko , maggaṅgāni panettha satta , bojjhaṅgāni cha honti . Esa nayo catutthajjhānato paṭṭhāya yāva nevasaññānāsaññāyatanāP3.127 . Āruppe catukkapañcakajjhānaṃ uppajjati , tañca lokuttaraṃ , no lokiyanti vuttaṃ . Ettha kathanti ? Etthāpi paṭhamajjhānādīsu yato vuṭṭhāya sotāpattimaggaṃ paṭilabhitvā arūpasamāpattiṃ bhāvetvā so āruppe uppanno , taṃjhānikāvassa tattha tayo maggā uppajjanti . Evaṃ pādakajjhānameva niyameti . Keci pana therā – ‘‘ vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhā niyamentī ’’ ti vadantiM3.164 . Keci ‘‘ puggalajjhāsayo niyametī ’’ ti vadanti . Keci ‘‘ vuṭṭhānagāminīvipassanā niyametī ’’ ti vadanti . Tesaṃ vādavinicchayo visuddhimagge vuṭṭhānagāminīvipassanādhikāre vuttanayeneva veditabbo . Ayaṃ vuccati , bhikkhave , sammāsamādhīti ayaṃ pubbabhāge lokiyo , aparabhāge lokuttaro sammāsamādhīti vuccati .
Jhānādīni pubbabhāgepi maggakkhaṇepi nānā , pubbabhāge samāpattivasena nānā , maggakkhaṇe nānāmaggavasena . Ekassa hi paṭhamamaggo paṭhamajjhāniko hoti , dutiyamaggādayopi paṭhamajjhānikā vā dutiyādīsu aññatarajjhānikā vā . Ekassa paṭhamamaggo dutiyādīnaṃ aññatarajjhāniko hoti , dutiyādayopi dutiyādīnaṃ aññatarajjhānikā vā paṭhamajjhānikāV3.163 vā . Evaṃ cattāropi maggā jhānavasena sadisā vā asadisā vā ekaccasadisā vā honti . Ayaṃ panassa viseso pādakajjhānaniyamena hoti . Pādakajjhānaniyamena hi paṭhamajjhānalābhino paṭhamajjhānā vuṭṭhāya vipassantassa uppannamaggo paṭhamajjhāniko hoti , maggaṅgabojjhaṅgāni panettha paripuṇṇāneva honti . Dutiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno dutiyajjhāniko hoti , maggaṅgāni panettha satta honti . Tatiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno tatiyajjhāniko , maggaṅgāni panettha satta , bojjhaṅgāni cha honti . Esa nayo catutthajjhānato paṭṭhāya yāva nevasaññānāsaññāyatanāP3.127 . Āruppe catukkapañcakajjhānaṃ uppajjati , tañca lokuttaraṃ , no lokiyanti vuttaṃ . Ettha kathanti ? Etthāpi paṭhamajjhānādīsu yato vuṭṭhāya sotāpattimaggaṃ paṭilabhitvā arūpasamāpattiṃ bhāvetvā so āruppe uppanno , taṃjhānikāvassa tattha tayo maggā uppajjanti . Evaṃ pādakajjhānameva niyameti . Keci pana therā – ‘‘ vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhā niyamentī ’’ ti vadantiM3.164 . Keci ‘‘ puggalajjhāsayo niyametī ’’ ti vadanti . Keci ‘‘ vuṭṭhānagāminīvipassanā niyametī ’’ ti vadanti . Tesaṃ vādavinicchayo visuddhimagge vuṭṭhānagāminīvipassanādhikāre vuttanayeneva veditabbo . Ayaṃ vuccati , bhikkhave , sammāsamādhīti ayaṃ pubbabhāge lokiyo , aparabhāge lokuttaro sammāsamādhīti vuccati .
Jhānādīni pubbabhāgepi maggakkhaṇepi nānā , pubbabhāge samāpattivasena nānā , maggakkhaṇe nānāmaggavasena . Ekassa hi paṭhamamaggo paṭhamajjhāniko hoti , dutiyamaggādayopi paṭhamajjhānikā vā dutiyādīsu aññatarajjhānikā vā . Ekassa paṭhamamaggo dutiyādīnaṃ aññatarajjhāniko hoti , dutiyādayopi dutiyādīnaṃ aññatarajjhānikā vā paṭhamajjhānikāV3.163 vā . Evaṃ cattāropi maggā jhānavasena sadisā vā asadisā vā ekaccasadisā vā honti . Ayaṃ panassa viseso pādakajjhānaniyamena hoti . Pādakajjhānaniyamena hi paṭhamajjhānalābhino paṭhamajjhānā vuṭṭhāya vipassantassa uppannamaggo paṭhamajjhāniko hoti , maggaṅgabojjhaṅgāni panettha paripuṇṇāneva honti . Dutiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno dutiyajjhāniko hoti , maggaṅgāni panettha satta honti . Tatiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno tatiyajjhāniko , maggaṅgāni panettha satta , bojjhaṅgāni cha honti . Esa nayo catutthajjhānato paṭṭhāya yāva nevasaññānāsaññāyatanāP3.127 . Āruppe catukkapañcakajjhānaṃ uppajjati , tañca lokuttaraṃ , no lokiyanti vuttaṃ . Ettha kathanti ? Etthāpi paṭhamajjhānādīsu yato vuṭṭhāya sotāpattimaggaṃ paṭilabhitvā arūpasamāpattiṃ bhāvetvā so āruppe uppanno , taṃjhānikāvassa tattha tayo maggā uppajjanti . Evaṃ pādakajjhānameva niyameti . Keci pana therā – ‘‘ vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhā niyamentī ’’ ti vadantiM3.164 . Keci ‘‘ puggalajjhāsayo niyametī ’’ ti vadanti . Keci ‘‘ vuṭṭhānagāminīvipassanā niyametī ’’ ti vadanti . Tesaṃ vādavinicchayo visuddhimagge vuṭṭhānagāminīvipassanādhikāre vuttanayeneva veditabbo . Ayaṃ vuccati , bhikkhave , sammāsamādhīti ayaṃ pubbabhāge lokiyo , aparabhāge lokuttaro sammāsamādhīti vuccati .