10. Kimilasuttavaṇṇanā
986. Dasame kimilāyan ti evaṃnāmake nagare .
Etadavocāti thero kira cintesi –
‘‘ ayaṃ desanā na yathānusandhikā katā , yathānusandhiṃ gamessāmī ’’ ti desanānusandhiṃ ghaṭento etaṃ avoca .
Kāyaññataran ti pathavīādīsu kāyesu aññataraṃ vadāmi
P3.271 vāyokāyaṃ vadāmīti attho .
Atha vā cakkhāyatanaṃ … pe … kabaḷīkāro āhāroti pañcavīsati rūpakoṭṭhāsā rūpakāyo nāma , tesu ānāpānaṃ phoṭṭhabbāyataneM3.302 saṅgahitattā kāyaññataraṃ hoti , tasmāpi evamāha .
Tasmātihāti yasmā catūsu kāyesu aññataraṃ vāyokāyaṃ , pañcavīsati koṭṭhāse vā rūpakāye aññataraṃ ānāpānaṃ anupassati , tasmā kāye kāyānupassīti attho .
Evaṃ sabbattha attho veditabbo .Tasmātihāti yasmā catūsu kāyesu aññataraṃ vāyokāyaṃ , pañcavīsati koṭṭhāse vā rūpakāye aññataraṃ ānāpānaṃ anupassati , tasmā kāye kāyānupassīti attho .
Vedanāññataran ti tīsu vedanāsu aññataraṃ , sukhavedanaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Sādhukaṃ manasikāran ti pītipaṭisaṃveditādivasena uppannaṃ sundaraṃ manasikāraṃ .
Kiṃ pana manasikāro sukhā vedanā hotīti ?
Na hoti , desanāsīsaṃ panetaṃ .
Yatheva hi ‘‘ aniccasaññābhāvanānuyogamanuyuttā ’’ ti ( ma . ni .3.147) ettha saññānāmena paññā vuttā , evamidhāpi
V3.302 manasikāranāmena jhānavedanā vuttāti veditabbā .
Etasmiñhi catukke paṭhamapade pītisīsena vedanā vuttā , dutiyapade sukhanti sarūpeneva vuttā .
Cittasaṅkhārapadadvaye ‘‘ saññā ca vedanā ca cetasikā ete dhammā cittappaṭibaddhā cittasaṅkhārā ’’ ti ( paṭi . ma .1.174) vacanato ‘‘ vitakkavicāre ṭhapetvā sabbepi cittasampayuttakā dhammā cittasaṅkhāre saṅgahitā ’’ ti vacanato cittasaṅkhāranāmena vedanā vuttā .
Taṃ sabbaṃ manasikāranāmena saṅgahetvā idha ‘‘ sādhukaṃ manasikāran ’’ ti āha .
Evaṃ santepi yasmā esā vedanā ārammaṇaṃ na hoti , tasmā vedanānupassanā na yujjatīti .
No na yujjati , mahāsatipaṭṭhānādīsupi hi taṃ taṃ sukhādīnaṃ vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanā vedayati , taṃ pana vedanāpavattiṃ upādāya ‘‘ ahaṃ vedayāmī ’’ ti vohāramattaṃ hoti , taṃ sandhāya ‘‘ sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī ’’ tiādi vuttaṃ .
Apica ‘‘ pītippaṭisaṃvedī ’’ tiādīnaṃ atthavaṇṇanāyametassa parihāro vuttoyeva .
Vuttañhetaṃ visuddhimagge –
‘‘ Dvīhākārehi pīti paṭisaṃviditā hoti – ārammaṇato ca asammohato ca .
Kathaṃ ārammaṇato pīti paṭisaṃviditā hoti ?
Sappītike dve jhāne samāpajjati , tassa samāpattikkhaṇe jhānapaṭilābhena ārammaṇato pīti paṭisaṃviditā hoti ārammaṇassaP3.272 paṭisaṃviditattā .
Kathaṃ asammohato pīti paṭisaṃviditā hoti ?
Sappītike dve jhāne samāpajjitvā vuṭṭhāya jhānasampayuttapītiṃ khayato vayato sammasati , tassa vipassanākkhaṇe lakkhaṇappaṭivedhena asammohatoM3.303 pīti paṭisaṃviditā hoti .
Vuttañhetaṃ paṭisambhidāyaṃ ( paṭi . ma .1.172)‘‘‘ dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti , tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭisaṃviditā hotī ’ ti .
Eteneva nayena avasesapadānipi atthato veditabbānī ’’ ti .
Iti yatheva jhānapaṭilābhena ārammaṇato pītisukhacittasaṅkhārā paṭisaṃviditā honti , evaṃ imināpi jhānasampayuttena vedanāsaṅkhātamanasikārapaṭilābhena ārammaṇato vedanā paṭisaṃviditāV3.303 hoti .
Tasmā suvuttametaṃ ‘‘ vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharatī ’’ ti .Tasmā suvuttametaṃ ‘‘ vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharatī ’’ ti .
Nāhaṃ , ānanda , muṭṭhassatissa asampajānassāti ettha ayamadhippāyo – yasmā ‘‘ cittapaṭisaṃvedī assāsissāmī ’’ tiādinā nayena pavatto bhikkhu kiñcāpi assāsapassāsanimittamārammaṇaṃ karoti , tassa pana cittassa ārammaṇe satiñca sampajaññañca upaṭṭhāpetvā pavattanato citte cittānupassīyeva nāmesa hoti .
Na hi muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanā atthi , tasmā ārammaṇato cittapaṭisaṃviditavasena ‘‘ citte cittānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharatī ’’ ti .
Na hi muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanā atthi , tasmā ārammaṇato cittapaṭisaṃviditavasena ‘‘ citte cittānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharatī ’’ ti .
So yaṃ taṃ hoti abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ , taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hotīti ettha abhijjhā kāmacchandanīvaraṇameva , domanassavasena byāpādanīvaraṇaṃ dassitaṃ .
Idañhi catukkaṃ vipassanāvaseneva vuttaṃ , dhammānupassanā ca nīvaraṇapabbādivasena pañcavidhā hoti , tassā nīvaraṇapabbaṃ ādi , tassāpi idaṃ nīvaraṇadvayaṃ ādi .
Iti dhammānupassanāya ādiṃ dassetuṃ abhijjhādomanassānan ti āha .
Pahānan ti aniccānupassanāya niccasaññaṃ pajahatīti evaṃ pahānakarañāṇaṃ adhippetaṃ .
Taṃ paññāya disvāti taṃ aniccavirāganirodhapaṭinissaggañāṇasaṅkhātaṃ pahānañāṇaṃ aparāya vipassanāpaññāya , tampi aparāyāti evaṃ vipassanāparamparaṃ dasseti
M3.304 .
Ajjhupekkhitā hotīti yañcassa pathapaṭipannaṃP3.273 ajjhupekkhati , yañca ekato upaṭṭhānaṃ ajjhupekkhatīti dvidhā ajjhupekkhati nāma .
Tattha sahajātānampiajjhupekkhanā hoti ārammaṇassāpi ajjhupekkhanā .
Idha ārammaṇa ajjhupekkhanā adhippetā .Tasmātihānandāti yasmā ‘‘ aniccānupassī assāsissāmī ’’ tiādinā nayena pavatto na kevalaṃ nīvaraṇādidhamme , abhijjhādomanassasīsena pana vuttānaṃ dhammānaṃ pahānakarañāṇampi paññāya disvā ajjhupekkhitā hoti , tasmā dhammesu dhammānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharatīti veditabbo .
Evameva khoti ettha catumahāpatho viya cha āyatanāni daṭṭhabbāni .
Tasmiṃ paṃsupuñjo viya chasu āyatanesu kilesā .
Catūhi disāhi āgacchantā sakaṭarathā viya catūsu ārammaṇesu
V3.304 pavattā cattāro satipaṭṭhānā .
Ekena sakaṭena vā rathena vā paṃsupuñjassa upahananaṃ viya kāyānupassanādīhi pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ upaghāto veditabboti .Ekena sakaṭena vā rathena vā paṃsupuñjassa upahananaṃ viya kāyānupassanādīhi pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ upaghāto veditabboti .
Ekadhammavaggo paṭhamo .
2. Dutiyavaggo