9. Gilānasuttavaṇṇanā
375. Navame beḷuvagāmaketi vesāliyā samīpe evaṃnāmako pādagāmo atthi , tasmiṃ .
Yathāmittan tiādīsu mittāti mittāva .
Sandiṭṭhāti tattha tattha saṅgamma diṭṭhamattā nātidaḷhamittā
V3.233 .
Sambhattāti suṭṭhu bhattā sinehavanto daḷhamittā .
Yesaṃ yattha yattha evarūpā bhikkhū atthi , te tattha tattha vassaṃ upethāti attho .
Kasmā evamāha ?
Tesaṃ phāsuvihāratthāya .
TesaṃP3.202 kira beḷuvagāmake senāsanaṃ nappahoti , bhikkhāpiM3.236 mandā .
Samantā vesāliyā pana bahūni senāsanāni , bhikkhāpi sulabhā .
Tasmā evamāha .
Atha kasmā ‘‘ yathāsukhaṃ gacchathā ’’ ti na vissajjesi ?
Tesaṃ anukampāya .
Evaṃ kirassa ahosi –
‘‘ ahaṃ dasamāsamattaṃ ṭhatvā parinibbāyissāmi .
Sace ime dūraṃ gacchissanti , maṃ parinibbānakāle daṭṭhuṃ na sakkhissanti .
Atha nesaṃ ‘ satthā parinibbāyanto amhākaṃ satimattampi na adāsi .
Sace jāneyyāma , na evaṃ dūre vaseyyāmā ’ ti vippaṭisāro bhaveyya .
Vesāliyā samantā pana vassaṃ vasantā māsassa aṭṭha vāre āgantvā dhammaṃ suṇissanti , sugatovādaṃ labhissantī ’’ ti na vissajjesi .Kharoti pharuso .
Ābādhoti visabhāgarogo .
Bāḷhāti balavatiyo .
Māraṇantikāti maraṇantaṃ maraṇasantikaṃ pāpanasamatthā .
Sato sampajāno adhivāsesīti satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā ñāṇena paricchinditvā adhivāsesi .
Avihaññamānoti vedanānuvattanavasena aparāparaṃ parivattanaṃ akaronto apīḷiyamāno adukkhiyamāno ca adhivāsesi .
Anāmantetvāti ajānāpetvā .
Anapaloketvāti ajānāpetvāva ovādānusāsaniṃ adatvāti vuttaṃ hoti .
Vīriyenāti pubbabhāgavīriyena ceva phalasamāpattivīriyena ca .
Paṭipaṇāmetvāti vikkhambhetvā .
Jīvitasaṅkhāran ti ettha jīvitampi jīvitasaṅkhāro .
Yena jīvitaṃ saṅkharīyati chijjamānaṃ ghaṭetvā ṭhapīyati , so phalasamāpattidhammopi jīvitasaṅkhāro .
So idha adhippeto .
Adhiṭṭhāyāti adhiṭṭhahitvā pavattetvā jīvitaṭhapanasamatthaṃ phalasamāpattiṃ samāpajjeyyanti ayamettha saṅkhepattho .
Kiṃ pana bhagavā ito pubbe phalasamāpattiṃ na samāpajjatīti ?
Samāpajjati .
Sā pana khaṇikasamāpatti .
Khaṇikasamāpatti ca antosamāpattiyaṃyeva vedanaṃ vikkhambheti , samāpattito vuṭṭhitamattassa kaṭṭhapātena vā kaṭhalapātena vā chinnasevālo viya udakaṃ , puna sarīraṃ vedanā ajjhottharati .
Yā pana rūpasattakaṃ arūpasattakañca niggumbaṃ nijjaṭaṃ katvā mahāvipassanāvasena samāpannā samāpatti
P3.203 , sā suṭṭhu vikkhambheti .
Yathā nāma purisena pokkharaṇiṃ ogāhetvā hatthehi ca pādehi ca suṭṭhu apabyuḷhasevāloM3.237 cirena udakaṃ ottharati , evamevaV3.234 tato vuṭṭhitassa cirena vedanā uppajjati .
Iti bhagavā taṃdivasaṃ mahābodhipallaṅke abhinavaṃ vipassanaṃ paṭṭhapento viya rūpasattakaṃ arūpasattakañca niggumbaṃ nijjaṭaṃ katvā cuddasahākārehi sannetvā mahāvipassanāya vedanaṃ vikkhambhetvā ‘‘ dasamāse mā uppajjitthā ’’ ti samāpattiṃ samāpajji , samāpattivikkhambhitā vedanā dasa māse na uppajjiyeva .Gilānā vuṭṭhitoti gilāno hutvā puna vuṭṭhito .
Madhurakajāto viyāti sañjātagarubhāvo sañjātathaddhabhāvo sūle uttāsitapuriso viya .
Na pakkhāyantīti na pakāsanti , nānākārato na upaṭṭhahanti .
Dhammāpi maṃ nappaṭibhantīti satipaṭṭhānadhammā mayhaṃ pākaṭā na hontīti dīpeti .
Tantidhammā pana therassa suppaguṇā .
Na udāharatīti pacchimaovādaṃ na deti , taṃ sandhāya vadati .
Anantaraṃ abāhiran ti dhammavasena vā puggalavasena vā ubhayaṃ akatvā .
‘‘ Ettakaṃ dhammaṃ parassa na desessāmī ’’ ti hi cintento dhammaṃ abbhantaraṃ karoti nāma ,‘‘ ettakaṃ parassa desessāmī ’’ ti cintento bāhiraṃ karoti nāma .
‘‘ Imassa puggalassa desessāmī ’’ ti cintento pana puggalaṃ abbhantaraṃ karoti nāma ,‘‘ imassa na desessāmī ’’ ti cintento puggalaṃ bāhiraṃ karoti nāma .
Evaṃ akatvā desitoti attho .
Ācariyamuṭṭhīti yathā bāhirakānaṃ ācariyamuṭṭhi nāma hoti , daharakāle kassaci akathetvā pacchimakāle maraṇamañce nipannā piyamanāpassa antevāsikassa kathenti , evaṃ tathāgatassa ‘‘ idaṃ mahallakakāle pacchimaṭhāne kathessāmī ’’ ti muṭṭhiṃ katvā pariharitvā ṭhapitaṃ kiñci natthīti
P3.204 dasseti .Ahaṃ bhikkhusaṅghan ti ahameva bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmīti vā , mamuddesikoti ahaṃ uddisitabbaṭṭhena uddeso assāti mamuddesiko , mameva uddissitvā maṃ paccāsīsamāno bhikkhusaṅgho hotu mama accayena mā vā ahosi , yaṃ vā taṃ vā hotūti iti vā pana yassa assāti attho .
Na evaṃ hotīti bodhipallaṅkeyeva issāmaccherānaṃ vigatattā
M3.238 evaṃ na hoti .Sa kin ti so kiṃ .
Āsītikoti asītisaṃvacchariko , idaṃ pacchimavayaṃ anuppattabhāvadīpanatthaṃ vuttaṃ .
Veṭhamissakenāti bāhabandhacakkabandhādinā paṭisaṅkharaṇena veṭhamissakena .
Maññeti jarasakaṭaṃ viya veṭhamissakena maññe yāpeti , arahattaphalaveṭhanena catuiriyāpathakappanaṃ tathāgatassa hotīti dasseti .
Idāni
V3.235 tamatthaṃ pakāsento yasmiṃ ānanda samayetiādimāha .
Tattha sabbanimittānan ti rūpanimittādīnaṃ .
Ekaccānaṃ vedanānan ti lokiyānaṃ vedanānaṃ .Tasmātihānandāti yasmā iminā phalasamāpattivihārena phāsu hoti , tasmā tumhepi tadatthāya evaṃ viharathāti dasseti .
Attadīpāti mahāsamuddagatā dīpaṃ viya attānaṃ dīpaṃ patiṭṭhaṃ katvā viharatha .
Attasaraṇāti attagatikāva hotha , mā aññagatikā .
Dhammadīpadhammasaraṇa padesupi eseva nayo .
Ettha ca dhammoti navavidho lokuttaradhammo veditabbo .
Tamataggeti tamaagge , majjhe ta-kāro padasandhivasena vutto .
Idaṃ vuttaṃ hoti – ime aggatamāti tamataggāti
P3.205 .
Evaṃ sabbaṃ tamasotaṃ chinditvā ativiya agge uttamabhāve ete , ānanda , mama bhikkhū bhavissanti , tesaṃ agge bhavissanti .
Ye keci sikkhākāmā , sabbesaṃ tesaṃ catusatipaṭṭhānagocarāva bhikkhū agge bhavissantīti arahattanikūṭena desanaṃ gaṇhīti .