Issues
Select Version
(SN)Mahāvaggo
(SN)Mahāvaggo

Uppaṭipāṭikasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

10. Uppaṭipāṭikasuttavaṇṇanā

510. Dasamaṃ yathādhammarasena paṭipāṭiyā vuttampi imasmiṃ indriyavibhaṅge sesasuttāni viya adesitattā uppaṭipāṭikasuttaṃ nāmāti veditabbaṃ .
Tattha nimittan tiādīni sabbāni paccayavevacanāneva .
Dukkhindriyañca pajānātīti dukkhasaccavaseneva pajānāti . Dukkhindriyasamudayan ti kaṇṭakena vā viddhassa maṅkulenaM3.274 vā daṭṭhassa paccattharaṇe vā valiyā phuṭṭhassaP3.242 dukkhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ uppajjati , taṃ etassa samudayoti pajānāti .
Kattha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati , idha , bhikkhave , bhikkhu vivicceva kāmehītiādīsu pana ayaṃ ekatova vinicchayakathā – dukkhindriyañhi paṭhamajjhānassa upacārakkhaṇeyeva nirujjhati pahīnaṃ hoti , domanassādīni dutiyajjhānādīnaṃ . Evaṃ santepi tesaṃ atisayanirodhattā ayaṃ jhānesuyeva nirodho vutto . Atisayanirodho hi tesaṃ paṭhamajjhānādīsu , na nirodhoyeva , nirodhoyeva pana upacārakkhaṇe , nātisayanirodho . Tathā hi nānāvajjaneV3.271 paṭhamajjhānupacāre niruddhassāpi dukkhindriyassa ḍaṃsamakasādisamphassena vā visamāsanupatāpena vā siyā uppatti , na tveva antoappanāyaṃ . Upacāre vā niruddhampetaṃ na suṭṭhu niruddhaṃ hoti paṭipakkhena avihatattā . Antoappanāyaṃ pana pītipharaṇena sabbo kāyo sukhokkanto hoti , sukhokkantakāyassa ca suṭṭhu niruddhaṃ hoti dukkhindriyaṃ paṭipakkhenaP3.243 vihatattā . Tasmā ‘‘ ettha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatī ’’ ti tattha tattha aparisesaggahaṇaṃ kataṃ .
Yaṃ panettha tadatthāya cittaṃ upasaṃharatīti vuttaṃ , tattha alābhī samāno uppādanatthāya cittaṃ upasaṃharati , lābhī samāno samāpajjanatthāyāti evamattho veditabbo . Imesu dvīsupi suttesu sammasanavārova kathitoti .
Parato domanassindriyasamudayan tiādīsupi tesaṃ tesaṃ kāraṇavaseneva samudayo veditabbo . Pattacīvarādīnaṃ vā hi saṅkhārānaṃ saddhivihārikādīnaṃ vā sattānaṃ vināsena domanassindriyaṃ uppajjatīti tesaṃ vināsaṃ tassa samudayoti pajānāti .
Nānāvajjaneyeva ca dutiyajjhānupacāre pahīnassa domanassindriyassa yasmā etaṃ vitakkavicārapaccayepi kāyakilamathe cittupaghāte ca sati uppajjati , vitakkavicārābhāve neva uppajjati . Yattha pana uppajjati , tattha vitakkavicārabhāve , appahīnā eva ca dutiyajjhānupacāre vitakkavicārāti tatthassa siyā uppatti . Na tveva dutiyajjhāne pahīnapaccayattā .
Subhojanaṃ bhuñjitvā varasayane nipannassa hatthapādasambāhanatālavaṇṭavātādisamphassena sukhindriyaṃ uppajjati , taṃ phassaṃ tassa samudayoti pajānāti .
Tathā tatiyajjhānupacāre pahīnassāpi sukhindriyassa pītisamuṭṭhānapaṇītarūpaphuṭṭhakāyassa siyā uppatti , na tveva tatiyajjhāne . Tatiyajjhāne hi sukhassa paccayabhūtāM3.275 pīti sabbaso niruddhā .
Vuttappakārānaṃ pana sattasaṅkhārānaṃ manāpānaṃ paṭilābhavasena somanassindriyaṃ uppajjati , taṃ paṭilābhaṃ tassa samudayoti pajānāti .
Tathā catutthajjhānupacāre pahīnassāpi somanassindriyassa āsannattā appanāppattāya upekkhāya abhāvena sammā anatikkantattā ca siyā uppatti , na tveva catutthajjhāne .
Majjhattākārena pana upekkhindriyaṃ uppajjati , taṃ sattasaṅkhāresu majjhattākāraṃ tassa samudayoti pajānāti .
Sukhindriyavaggo catuttho .