4. Jāṇussoṇibrāhmaṇasuttavaṇṇanā
4. Catutthe
V3.156M3.156 sabbasetena vaḷavābhirathenāti sakalasetena catūhi vaḷavāhi yuttarathena .
So kira sabbo sacakkapañjarakubbaro rajataparikkhitto hoti .
Ratho ca nāmesa duvidho hoti – yodharatho , alaṅkārarathoti .
Tattha yodharatho caturassasaṇṭhāno hoti nātimahā dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā janānaṃP3.119 gahaṇasamattho .
Alaṅkāraratho mahā hoti dīghato dīgho puthulato puthulo ca , tattha chattaggāhako vālabījaniggāhako tālavaṇṭaggāhakoti evaṃ aṭṭha vā dasa vā sukheneva ṭhātuṃ vā nisīdituṃ vā nipajjituṃ vā sakkonti .
Ayampi alaṅkārarathoyeva .Setā sudaṃ assāti tā vaḷavā pakatiyā setavaṇṇāva .
Setālaṅkārāti pasādhanaṃ tāsaṃ rajatamayaṃ ahosi .
Seto rathoti rathopi vuttanayeneva rajataparikkhittattā tattha tattha dantakammakhacitattā ca setova .
Setaparivāroti yathā aññe rathā sīhacammaparivārāpi honti , byagghacammaparivārāpi paṇḍukambalaparivārāpi honti , na evaṃ esa .
Esa pana ghanadukūlena parivārito ahosi .
Setā rasmiyoti rasmiyopi rajatapanāḷisuparikkhittā .
Setā patodalaṭṭhīti patodalaṭṭhipi rajataparikkhittā .
Setaṃ chattan ti rathamajjhe ussāpitachattampi setameva ahosi .
Setaṃ uṇhīsan ti aṭṭhaṅgulavitthāro rajatamayo uṇhīsapaṭṭo seto .
Setāni vatthānīti vatthānipi setāni pheṇapuñjavaṇṇāni .
Tesu nivāsanaṃ pañcasatagghanakaṃ , uttarāsaṅgo sahassagghanako .
Setā upāhanāti upāhanā nāma maggāruḷhassa vā honti aṭaviṃ vā pavisantassa .
Ayaṃ pana rathaṃ abhiruḷho , tenassa tadanucchaviko rajatapaṭisevito pādālaṅkāro nāma esa evaṃ vuttoti veditabbo .
Setāya sudaṃ vālabījaniyāti phalikamayadaṇḍāya setacamaravālabījaniyā .
Na kevalañca ettakamevassa setaṃ ahosi , so pana brāhmaṇo setavilepanaṃ vilimpi , setamālaṃ piḷandhi , dasasu aṅgulīsu aṅgulimuddikā kaṇṇesu kuṇḍalānīti evamādi alaṅkāropissa rajatamayova ahosi
M3.157 .
Parivārabrāhmaṇāpissa dasasahassamattā tatheva setavatthavilepanamālālaṅkārā ahesuṃ .Tamenaṃ jano disvāti mahājano taṃ rathaṃ disvā .
Brahman ti seṭṭhādhivacanametaṃ .
Brahmaṃ vata bho yānan ti seṭṭhayānasadisaṃ vata bho yānanti ayamettha attho .
Yaṃ panetaṃ sāvatthiyā niyyāyantan ti vuttaṃ , tatrāyaṃ niyyāyanavibhāvanā – so kira channaṃ channaṃ
V3.157 māsānaṃ ekavāraṃ nagaraṃ padakkhiṇaṃ karoti –
‘‘ ito ettakehi divasehi nagaraṃ padakkhiṇaṃ karissatī ’’ ti puretarameva ghosanā kayirati .
Taṃ sutvā ye nagarato na pakkantā , te na pakkamanti .
Yepi pakkantā , tepi ‘‘ puññavato sirisampattiṃ passissāmā ’’ ti āgacchanti .
Yaṃ divasaṃ brāhmaṇo nagaraṃ anuvicarati , tadāP3.120 pātova nagaravīthiyo sammajjitvā vālikaṃ okiritvā lājapañcamehi pupphehi vippakiritvā puṇṇaghaṭe ṭhapetvā kadaliyo ca dhaje ca ussāpetvā sakalanagaraṃ dhūpitavāsitaṃ karonti .
Brāhmaṇo pātova sīsaṃ nhāyitvā purebhattaṃ bhuñjitvā vuttanayeneva setavatthādīhi attānaṃ alaṅkaritvā pāsādā oruyha rathaṃ abhiruhati .
Atha naṃ te brāhmaṇā sabbasetavatthavilepanamālālaṅkārā setacchattāni gahetvā parivārenti .
Tato mahājanassa sannipātatthaṃ paṭhamaṃyeva taruṇadārakānaṃ phalāphalāni vikiranti , tadanantaraṃ māsakarūpādīni , tadanantaraṃ kahāpaṇe vikiranti .
Mahājano sannipatati , ukkuṭṭhiyo ceva celukkhepā ca vattanti .
Atha brāhmaṇo maṅgalikasovatthikādīsu maṅgalāni ceva suvatthiyo ca karontesu mahāsampattiyā nagaraṃ anuvicarati .
Puññavantā manussā ekabhūmikādipāsāde āruyha sukapattasadisāni vātapānakavāṭāni vivaritvā olokenti .
Brāhmaṇopi attano yasasirisampattiyā nagaraṃ ajjhottharanto viya dakkhiṇadvārābhimukho hoti .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .Imasseva kho etan ti , ānanda , manussā nāma vaṇṇabhāṇakānaṃ dhanaṃ datvā attano dārikānaṃ vaṇṇagītaṃ gāyāpenti ‘‘ abhirūpo hoti dassanīyo mahaddhano mahābhogo ’’ ti , na ca tena vaṇṇabhaṇanamattena abhirūpā vā honti mahaddhanā vā , evameva mahājano
M3.158 brāhmaṇassa rathaṃ disvā –
‘‘ brahmaṃ vata bho yānan ’’ ti kiñcāpi evaṃ vaṇṇaṃ bhaṇati , na panetaṃ yānaṃ vaṇṇabhaṇanamatteneva brahmayānaṃ nāma hoti .
Lāmakañhi etaṃ chavaṃ .
Paramatthena pana imasseva kho etaṃ , ānanda , ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassaP3.121 adhivacanaṃ .
Ayañhi sabbadosavigamena seṭṭho , iminā ca ariyā nibbānaṃ yantīti brahmayānaṃ itipi , dhammabhūtattā yānattā ca dhammayānaṃ itipi , anuttarattā kilesasaṅgāmassa ca vijitattā anuttaro saṅgāmavijayo itipi vattuṃ vaṭṭati .Idānissa
V3.158 niddosabhāvañceva saṅgāmavijayabhāvañca dassento rāgavinayapariyosānātiādimāha .
Tattha rāgaṃ vinayamānā pariyosāpeti pariyosānaṃ gacchati nipphajjatīti rāgavinayapariyosānā .
Esa nayo sabbattha .Yassa saddhā ca paññā cāti yassa ariyamaggayānassa saddhānusārivasena saddhā , dhammānusārivasena paññāti ime dve dhammā sadā dhuraṃ yuttā , tatramajjhattatāyuge yuttāti attho .
Hirī īsāti attanā saddhiṃ adhiviṭṭhena bahiddhāsamuṭṭhānena ottappena saddhiṃ ajjhattasamuṭṭhānā hirī yassa maggarathassa īsā .
Mano yottan ti vipassanācittañca maggacittañca yottaṃ .
Yathā hi rathassa vākādimayaṃ yottaṃ goṇe ekābaddhe karoti ekasaṅgahite , evaṃ maggarathassa lokiyavipassanācittaṃ atirekapaññāsa , lokuttaravipassanācittaṃ atirekasaṭṭhi kusaladhamme ekābaddhe ekasaṅgahe karoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ mano yottan ’’ ti .
Sati ārakkhasārathīti maggasampayuttā sati ārakkhasārathi .
Yathā hi rathassa ārakkho sārathi nāma yoggiyo .
Dhuraṃ vāheti yojeti akkhaṃ abbhañjati rathaṃ peseti rathayuttake nibbisevane karoti , evaṃ maggarathassa sati .
Ayañhi ārakkhapaccupaṭṭhānā ceva kusalākusalānañca dhammānaṃ gatiyo samanvesatīti vuttā .
Rathoti ariyaaṭṭhaṅgikamaggaratho .
Sīlaparikkhāroti catupārisuddhisīlālaṅkāro .
Jhānakkhoti vipassanāsampayuttānaṃ pañcannaṃ jhānaṅgānaṃ vasena jhānamayaakkho .
Cakkavīriyoti vīriyacakko , kāyikacetasikasaṅkhātāni
P3.122 dve vīriyāni assa cakkānīti attho .Upekkhā dhurasamādhīti
M3.159 dhurassa samādhi , unnatonatākārassa abhāvena dvinnampi yugapadesānaṃ samatāti attho .
Ayañhi tatramajjhattupekkhā cittuppādassa līnuddhaccabhāvaṃ haritvā payogamajjhatte cittaṃ ṭhapeti , tasmā imassa maggarathassa ‘‘ dhurasamādhī ’’ ti vuttā .
Anicchā parivāraṇan ti bāhirakarathassa sīhacammādīni viya imassāpi ariyamaggarathassa alobhasaṅkhātā anicchā parivāraṇaṃ nāma .Abyāpādoti mettā ca mettāpubbabhāgo ca .
Avihiṃsāti karuṇā ca karuṇāpubbabhāgo ca .
Vivekoti kāyavivekādi tividhaviveko .
Yassa āvudhan ti yassa ariyamaggarathe ṭhitassa kulaputtassa etaṃ pañcavidhaṃ āvudhaṃ .
Yathā hi rathe ṭhito pañcahi āvudhehi sapatte vijjhati , evaṃ yogāvacaropi imasmiṃ lokiyalokuttaramaggarathe ṭhito mettāya dosaṃ vijjhati , karuṇāya vihiṃsaṃ
V3.159 , kāyavivekena gaṇasaṅgaṇikaṃ , cittavivekena kilesasaṅgaṇikaṃ , upadhivivekena sabbākusalaṃ vijjhati .
Tenassetaṃ pañcavidhaṃ ‘‘ āvudhan ’’ ti vuttaṃ .Titikkhāti duruttānaṃ durāgatānaṃ vacanapathānaṃ adhivāsanakkhanti .
Cammasannāhoti sannaddhacammo .
Yathā hi rathe ṭhito rathiko paṭimukkacammo āgatāgate sare khamati , na naṃ te vijjhanti , evaṃ adhivāsanakkhantisamannāgato bhikkhu āgatāgate vacanapathe khamati , na naṃ te vijjhanti .
Tasmā ‘‘ titikkhā cammasannāho ’’ ti vutto .
Yogakkhemāya vattatīti catūhi yogehi khemāya nibbānāya vattati , nibbānābhimukho gacchatiyeva , na tiṭṭhati na bhijjatīti attho .
Etadattani sambhūtan ti etaṃ maggayānaṃ attano purisakāraṃ nissāya laddhattā attani sambhūtaṃ nāma hoti .
Brahmayānaṃ anuttaran ti asadisaṃ seṭṭhayānaṃ .
Niyyanti dhīrā lokamhāti yesaṃ etaṃ yānaṃ atthi , te dhīrā paṇḍitapurisā lokamhā niyyanti gacchanti .
Aññadatthūti ekaṃsena .
Jayaṃ jayan ti rāgādayo sapatte jinantā jinantā .