3. Sāriputtasuttavaṇṇanā
1-2.
Mahāvaggassa
V3.153P3.116M3.153 paṭhame pubbaṅgamāti sahajātavasena ca upanissayavasena cāti dvīhākārehi pubbaṅgamā .
Samāpattiyāti samāpajjanāya sabhāvapaṭilābhāya , uppattiyāti attho .
Anvadeva ahirikaṃ anottappan ti sā panesā yadetaṃ alajjanākārasaṇṭhikaṃ ahirikaṃ , abhāyanākārasaṇṭhitañca anottappaṃ , etaṃ anudeva saheva ekatova , na vinā tena uppajjatīti attho .
Avijjāgatassāti avijjāya upagatassa samannāgatassa .
Micchādiṭṭhīti ayāthāvadiṭṭhi aniyyānikadiṭṭhi .
Pahotīti hoti uppajjati .
Micchāsaṅkappā dīsupi ayāthāvaaniyyānikavasenevaV3.154 micchābhāvo veditabbo .
Iti imāni aṭṭhapi akusaladhammasamāpattiyā micchattaaṅgāni nāma honti .
Tāni pana na ekakkhaṇe sabbāni labbhanti , nānakkhaṇe labbhanti .
Kathaṃ ?
Yadā hi diṭṭhisampayuttacittaṃ kāyaviññattiṃ samuṭṭhāpentaṃ uppajjati , tadā micchādiṭṭhi micchāsaṅkappo micchāvāyāmo micchāsati micchāsamādhiM3.154 micchākammantoti cha aṅgāni honti .
Yadā diṭṭhivippayuttaṃ , tadā micchādiṭṭhivajjāni pañca .
Yadā tāneva dve vacīviññattiṃ samuṭṭhāpenti , tadā micchākammantaṭṭhāne micchāvācāya saddhiṃ tāneva cha vā pañca vā .
Ayaṃ ājīvo nāma kuppamāno kāyavacīdvāresuyeva aññatarasmiṃ kuppati , na manodvāre .
Tasmā yadā ājīvasīsena tāneva cittāni kāyavacīviññattiyo samuṭṭhāpenti , tadā kāyakammaṃ micchājīvo nāma hoti , tathā vacīkammanti micchājīvassa vasena tāneva cha vā pañca vā .
Yadā pana viññattiṃ asamuṭṭhāpetvā tāni cittāni uppajjantiP3.117 , tadā micchādiṭṭhimicchāsaṅkappamicchāvāyāmamicchāsatimicchāsamādhivasena pañca vā , micchāsaṅkappādivasena cattāri vā hontīti evaṃ na ekakkhaṇe sabbāni labbhanti , nānakkhaṇe labbhantīti .
Sukkapakkhe vijjāti kammassakatañāṇaṃ .
Ihāpi sahajātavasena ca upanissayavasena cāti dvīhākārehi pubbaṅgamatā veditabbā .
Hirottappan ti hirī ca ottappañca .
Tattha lajjanākārasaṇṭhitā hirī , bhāyanākārasaṇṭhitaṃ ottappaṃ .
Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana visuddhimagge vuttova .
Vijjāgatassāti vijjāya upagatassa samannāgatassa .
Viddasunoti viduno paṇḍitassa .
Sammādiṭṭhīti yāthāvadiṭṭhi niyyānikadiṭṭhi .
Sammākammantā dīsupi eseva nayo .
Iti kusaladhammasamāpattiyā imāni aṭṭhaṅgāni honti , tāni lokiyamaggakkhaṇe na ekato sabbāni labbhanti , lokuttaramaggakkhaṇe pana labbhanti .
Tāni ca kho paṭhamajjhānikamagge , dutiyajjhānikādīsu pana sammāsaṅkappavajjāni satteva honti .
Tattha yo evaṃ vadeyya ‘‘ yasmā majjhimanikāyamhi mahāsaḷāyatanikasutte ( ma . ni .3.431)‘ yā tathābhūtassa diṭṭhi , sāssa hoti sammādiṭṭhi .
Yo tathābhūtassa , saṅkappo , svāssa hoti sammāsaṅkappo .
Yo tathābhūtassa vāyāmo , svāssa hoti sammāvāyāmo .
Yā tathābhūtassa sati , svāssa hotiV3.155 sammāsati .
Yo tathābhūtassa samādhi , svāssa hoti sammāsamādhi .
Pubbeva kho panassa kāyakammaṃ vacīkammaṃ ājīvo ca suparisuddho ’ ti vuttaṃ tasmā pañcaṅgikopi lokuttaramaggo hotī ’’ ti so vattabbo – tasmiṃyeva sutte ‘‘ evamassāyaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṃ gacchatī ’’ ti idaṃ kasmā na passasiM3.155 ?
Yaṃ panetaṃ ‘‘ pubbeva kho panassā ’’ ti vuttaṃ , taṃ pabbajitadivasato paṭṭhāya parisuddhabhāvadassanatthaṃ .
Pabbajitadivasato paṭṭhāya hi parisuddhāni kāyakammādīni lokuttaramaggakkhaṇe atiparisuddhāni hontīti ayamattho dīpito .
Yampi abhidhamme vuttaṃ ‘‘ tasmiṃ kho pana samaye pañcaṅgiko maggo hotī ’’ ti ( vibha .212), taṃ ekaṃ kiccantaraṃ dassetuṃ vuttaṃ .
Yasmiñhi kāle micchākammantaṃ pahāya sammākammantaṃ pūreti , tasmiṃ kāle micchāvācā vā micchājīvo vā na hoti , diṭṭhi saṅkappo vāyāmoP3.118 sati samādhīti imesuyeva pañcasu kārakaṅgesu sammākammanto pūrati .
Virativasena hi sammākammanto pūrati nāma .
Sammāvācāsammāājīvesupi eseva nayo .
Iti imaṃ kiccantaraṃ dassetuṃ evaṃ vuttaṃ .
Lokiyamaggakkhaṇe ca pañceva honti , virati pana aniyatā .
Tasmā ‘‘ chaaṅgiko ’’ ti avatvā ‘‘ pañcaṅgiko ’’ tveva vuttaṃ .
‘‘ Yā ca , bhikkhave , ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṃ bhāvayato tīhi kāyaduccaritehi ārati virati paṭivirati veramaṇī akiriyā akaraṇaṃ , ayaṃ bhikkhave sammākammanto ariyo anāsavo lokuttaramaggo ’’ ti ( ma . ni .3.139).
Evaṃ pana mahācattālīsakasuttādīsu anekesu suttesu sammākammantādīnañca lokuttaramaggassa aṅgabhāvasiddhito aṭṭhaṅgikova lokuttaramaggo hotīti veditabboti .
Imasmiṃ sutte ayaṃ aṭṭhaṅgiko maggo lokiyalokuttaramissakova kathito .
Dutiyaṃ kosalasaṃyutte vuttameva .