2. Kāyasuttavaṇṇanā
183. Dutiye āhāraṭṭhitikoti paccayaṭṭhitiko .
Āhāraṃ paṭiccāti paccayaṃ paṭicca .
Subhanimittan ti subhampi subhanimittaṃ , subhassa ārammaṇampi subhanimittaṃ .
Ayonisomanasikāroti anupāyamanasikāro uppathamanasikāro anicce ‘‘ niccan ’’ ti vā , dukkhe ‘‘ sukhan ’’ ti , anattani ‘‘ attā ’’ ti vā , asubhe ‘‘ subhan ’’ ti vā , manasikāro .
Taṃ tasmiṃ subhārammaṇe bahulaṃ pavattayato kāmacchando uppajjati .
Tena vuttaṃ ‘‘ atthi , bhikkhave , subhanimittan ’’ tiādi .
Evaṃ sabbanīvaraṇesu yojanā veditabbā .
Paṭighanimittan tiādīsu pana paṭighopi paṭighanimittaṃ paṭighārammaṇampi .
Evaṃ sabbanīvaraṇesu yojanā veditabbā .
Aratīti ukkaṇṭhitā .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ tattha katamā arati ?
Pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā
P3.140 adhikusalesu dhammesu arati aratitā anabhirati anabhiramanā ukkaṇṭhitā paritassitā , ayaṃ vuccati aratī ’’ ti ( vibha .856).
TandītiV3.177 atisītādipaccayā uppannaṃ āgantukakāyālasiyaṃ .
Yasmiṃ uppanne ‘‘ atisītaṃ atiuṇhaṃ aticchātosmi atidhātosmi atidūramaggaṃ gatosmī ’’ ti vadati , yaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ tattha katamā tandiM3.178 , yā tandī tandiyanā tandimanakatā ālasyaṃ ālasyāyanā ālasyāyitattaṃ , ayaṃ vuccati tandī ’’ ti ( vibha .857).
Vijambhitāti kilesavasena kāyavinamanā .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ tattha katamā vijambhitā ?
Yā kāyassa jambhanā vijambhanā ānamanā vinamanā sannamanā paṇamanā byādhiyakaṃ , ayaṃ vuccati vijambhitā ’’ ti ( vibha .858).
Bhattasammadoti bhattapariḷāho .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ tattha katamo bhattasammado ?
Yā bhuttāvissa bhattamucchā bhattakilamatho bhattapariḷāho kāyaduṭṭhullaṃ , ayaṃ vuccati bhattasammado ’’ ti ( vibha .859).
Cetaso ca līnattan ti cittassa līyanākāro , yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ tattha katamaṃ cetaso līnattaṃ ?
Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṃ līyanā līyitattaṃ thinaṃ thiyanā thiyitattaṃ cittassa , idaṃ vuccati cetaso līnattan ’’ ti ( vibha .860).Evaṃ sabbanīvaraṇesu yojanā veditabbā .
Cetaso avūpasamoti yathā nāma vītaccikopi aṅgāro neva tāva sannisīdati patāpaṃ karotiyeva , yathā ca pattapacanaṭṭhāne neva tāva sannisīdati patāpaṃ karotiyeva , evaṃ cittassa avūpasantākāro , atthato panetaṃ uddhaccakukkuccameva hoti .
Evaṃ sabbanīvaraṇesu yojanā veditabbā .
Vicikicchaṭṭhānīyā dhammāti vicikicchāya ārammaṇadhammā .
Ayonisomanasikāro sabbattha vuttanayova .
Evamettha kāmacchando vicikicchāti ime dve dhammā ārammaṇena
P3.141 kathitā , byāpādo ārammaṇena ca upanissayena ca , sesā sahajātena ca upanissayena cāti .Satisambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammāti satiyā ārammaṇadhammā sattatiṃsa bodhipakkhiyā ca nava lokuttaradhammā
V3.178 ca .Tattha yonisomanasikārabahulīkāroti tattha upāyamanasikārassa punappunaṃ karaṇaṃ .
Kusalākusalā dhammātiādīsu kusalāti kosallasambhūtā anavajjasukhavipākā .
Akusalāti akosallasambhūtā sāvajjadukkhavipākā .
Sāvajjāti akusalā .
Anavajjāti kusalā .
Hīnapaṇītakaṇhasukkesu pi eseva nayo .
Sappaṭibhāgāti kaṇhasukkāyeva .
Kaṇhā hi kaṇhavipākadānato
M3.179 , sukkā ca sukkavipākadānato sappaṭibhāgā nāma , sadisavipākakoṭṭhāsāti attho .
Paṭipakkhabhūtassa vā bhāgassa atthitāya sappaṭibhāgā .
Kaṇhānañhi sukkā paṭipakkhabhāgā , sukkānañca kaṇhā paṭipakkhabhāgāti evampi sappaṭibhāgā .
Sappaṭibāhitaṭṭhena vā sappaṭibhāgā .
Akusalañhi kusalaṃ paṭibāhitvā attano vipākaṃ deti , kusalañca akusalaṃ paṭibāhitvāti evampi kaṇhasukkā sappaṭibhāgā .Tattha yonisomanasikārabahulīkāroti tattha upāyamanasikārassa punappunaṃ karaṇaṃ .
Ārambhadhātūti paṭhamārambhavīriyaṃ .
Nikkamadhātūti kosajjato nikkhantattā tato balavataraṃ .
Parakkamadhātūti paraṃ paraṃ ṭhānaṃ akkamanatāya tatopi balavataranti tīhipi padehi vīriyameva kathitaṃ .
Tattha yonisomanasikārabahulīkāroti tattha upāyamanasikārassa punappunaṃ karaṇaṃ .
Pītisambojjhaṅgaṭṭhānīyāti pītiyā ārammaṇadhammā .
Tattha yonisomanasikārabahulīkāroti tattha upāyamanasikārassa punappunaṃ karaṇaṃ .
Kāyapassaddhīti tiṇṇaṃ khandhānaṃ darathapassaddhi .
Cittapassaddhīti viññāṇakkhandhassa darathapassaddhi .
Tattha yonisomanasikārabahulīkāroti tattha upāyamanasikārassa punappunaṃ karaṇaṃ .
Samathanimittan ti samathopi samathanimittaṃ , ārammaṇampi .
Abyagganimittan ti tasseva vevacanaṃ .
Tattha yonisomanasikārabahulīkāroti tattha upāyamanasikārassa punappunaṃ karaṇaṃ .
Upekkhāsambojjhaṅgaṭṭhānīyāti upekkhāya ārammaṇadhammā , atthato pana majjhattākāro upekkhāṭṭhānīyā dhammoti veditabbo .
Evamettha satidhammavicayaupekkhāsambojjhaṅgā ārammaṇena kathitā , sesā ārammaṇenapi upanissayenapi .