233. Dutiye sambahulāti vinayapariyāyena tayo janā sambahulāti vuccanti , tato paraṃ saṅgho . Suttantapariyāyena tayo tayo eva , tato uddhaṃ sambahulā . Idha suttantapariyāyena sambahulāti veditabbā . Piṇḍāya pavisiṃsūti piṇḍāya paviṭṭhā . Te pana na tāva paviṭṭhā ,‘‘ pavisissāmā ’’ ti nikkhantattā pana pavisiṃsūti vuttā . Yathā kiṃ ? Yathā ‘‘ gāmaṃ gamissāmī ’’ ti nikkhantapuriso taṃ gāmaṃ apattopi ‘‘ kahaṃ itthannāmo ’’ ti vutte ‘‘ gāmaṃ gato ’’ ti vuccati , evaṃ .

Paribbājakānaṃ ārāmoti jetavanassa avidūre aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo atthi , taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .

Samaṇo āvusoti āvuso tumhākaṃ satthā samaṇo gotamo .

Mayampi kho āvuso sāvakānaṃ evaṃ dhammaṃ desemāti titthiyānaṃ samaye ‘‘ pañca nīvaraṇā pahātabbā , satta bojjhaṅgā bhāvetabbā ’’ ti etaṃ natthiM3.205 . Te pana ārāmaṃ gantvā parisapariyante ṭhatvā aññaṃ olokento viya aññavihitakā viya hutvā bhagavato dhammadesanaṃ suṇanti . Tato ‘‘ samaṇo gotamo ‘ idaṃ pajahatha idaṃ bhāvethā ’ ti vadatī ’’ ti sallakkhetvā attano ārāmaṃ gantvā ārāmamajjhe āsanaṃ paññāpetvā upaṭṭhāyakaupaṭṭhāyikāhi parivutāP3.169 sīsaṃ ukkhipitvā kāyaṃV3.204 unnāmetvā attano sayambhūñāṇena paṭividdhākāraṃ dassentā – ‘‘ pañca nīvaraṇā nāma pahātabbā , satta bojjhaṅgā nāma bhāvetabbā ’’ ti kathenti .

Idha no āvusoti ettha idhāti imasmiṃ paññāpane . Ko visesoti kiṃ adhikaṃ ? Ko adhippayāsoti ko adhikappayogo ? Kiṃ nānākaraṇan ti kiṃ nānattaṃ ? Dhammadesanāya vā dhammadesanan ti yadidaṃ samaṇassa vā gotamassa dhammadesanāya saddhiṃ amhākaṃ dhammadesanaṃ , amhākaṃ vā dhammadesanāya saddhiṃ samaṇassa gotamassa dhammadesanaṃ ārabbha nānākaraṇaṃ vucceyya , taṃ kinnāmāti vadanti . Dutiyapadepi eseva nayo .

Neva abhinandiṃsūti ‘‘ evamevan ’’ ti na sampaṭicchiṃsu . Nappaṭikkosiṃsūti ‘‘ nayidaṃ evan ’’ ti na paṭisedhiṃsu . Kiṃ pana te pahontā evaṃ akaṃsu , udāhu appahontāti ? Pahontā . Na hi te ettakaṃ kathaṃ kathetuṃ na sakkonti ‘‘ āvuso tumhākaṃ samaye pañca nīvaraṇā pahātabbā nāma natthi , satta bojjhaṅgā bhāvetabbā nāma natthī ’’ ti . Evaṃ pana tesaṃ ahosi – ‘‘ atthi no etaṃ kathāpābhataṃ , mayaṃ etaṃ satthu ārocessāma , atha no satthā madhuradhammadesanaṃ desessatī ’’ ti .

Pariyāyoti kāraṇaṃ .

Na ceva sampāyissantīti sampādetvā kathetuṃ na sakkhissanti . Uttariñca vighātan ti asampāyanato uttarimpi dukkhaṃ āpajjissanti . Sampādetvā kathetuṃ asakkontānañhi dukkhaṃ uppajjati .

Yathā taṃ , bhikkhave , avisayasmin ti ettha tan ti nipātamattaṃ , yathāti kāraṇavacanaṃ , yasmā avisaye pañho pucchitoti attho .

Sadevaketi saha devehi sadevake . Samārakā dīsupi eseva nayo . Evaṃ tīṇi ṭhānāni loke pakkhipitvā dve pajāyāti , pañcahipi sattalokameva pariyādiyitvā etasmiṃ sadevakādibhede lokeM3.206 devaṃ vā manussaṃ vā na samanupassāmīti dīpeti . Ito vā pana sutvāti ito vā pana mama sāsanato sutvā . Ito sutvā hi tathāgato tathāgatasāvakopi ārādheyya , paritoseyya , aññathā ārādhanā nāma natthīti dasseti .

Idāni attano tesaṃ pañhānaṃ veyyākaraṇena cittārādhanaṃ dassentoP3.170 katamo ca bhikkhave pariyāyotiādimāha .

Tattha ajjhattaṃ kāmacchandoti attano pañcakkhandhe ārabbha uppannachandarāgoV3.205 . Bahiddhā kāmacchandoti paresaṃ pañcakkhandhe ārabbha uppannachandarāgo .

Uddesaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati .

Ajjhattaṃ byāpādoti attano hatthapādādīsu uppannapaṭigho . Bahiddhā byāpādoti paresaṃ tesu uppannapaṭigho .

Uddesaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati .

Uddesaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati .

Uddesaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati .

Ajjhattaṃ dhammesu vicikicchāti attano khandhesu vimati . Bahiddhā dhammesu vicikicchāti bahiddhā aṭṭhasu ṭhānesu mahāvicikicchā .

Uddesaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati .

Ajjhattaṃ dhammesu satīti ajjhattike saṅkhāre paṭiggaṇhantassa uppannā sati . Bahiddhā dhammesu satīti bahiddhā saṅkhāre pariggaṇhantassa uppannā sati .

Uddesaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati .

Dhammavicayasambojjhaṅgepi eseva nayo .

Uddesaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati .

Kāyikan ti caṅkamaṃ adhiṭṭhahantassa uppannavīriyaṃ . Cetasikan ti – ‘‘ na tāvāhaṃ imaṃ pallaṅkaṃ bhindissāmi , yāva me anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccissatī ’’ ti evaṃ kāyapayogaṃ vinā uppannavīriyaṃ .

Uddesaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati .

Uddesaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati .

Kāyappassaddhīti tiṇṇaṃ khandhānaṃ darathapassaddhi . Cittappassaddhīti viññāṇakkhandhassa darathapassaddhi .

Uddesaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati .

Uddesaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati .

Upekkhāsambojjhaṅge satisambojjhaṅgasadisova vinicchayo .

Uddesaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati .

Imasmiṃ sutte missakasambojjhaṅgā kathitā . Etesu hi ajjhattadhammesu sati , pavicayo , upekkhāti ime attano khandhārammaṇattā lokiyāva honti , tathā maggaṃ apattaṃ kāyikavīriyaṃ . Avitakkaavicārā pana pītisamādhī kiñcāpi rūpāvacarā honti , rūpāvacare pana bojjhaṅgā na labbhantīti lokuttarāva honti . Ye ca therā brahmavihāravipassanāpādakajjhānādīsu bojjhaṅge uddharanti , tesaṃ matena rūpāvacarāpi arūpāvacarāpi honti . Bojjhaṅgesu hi arūpāvacare pītiyeva ekantena na labbhati , sesā cha missakāva hontīti . Desanāpariyosāne keci bhikkhū sotāpannā jātā , keci sakadāgāmī , keci anāgāmī , keci arahantoti .