10. Bhikkhusaṃyuttaṃ
1. Kolitasuttavaṇṇanā
235. Sāvakānaṃ
V2.172M2.194 ālāpoti sāvakānaṃ sabrahmacāriṃ uddissa ālāpo .
Buddhehi sadisā mā homāti buddhāciṇṇaṃ samudācāraṃ akathentehi sāvakehi ,‘‘ āvuso bhikkhave ’’ ti ālapitā bhikkhū ,‘‘ āvuso ’’ ti paṭivacanaṃ denti , na ,‘‘ bhante ’’ ti .Dutiyajjhāne vitakkavicārā nirujjhanti tesaṃ nirodheneva tassa jhānassa uppādetabbato .
Yesaṃ nirodhāti yesaṃ vacīsaṅgārānaṃ vitakkavicārānaṃ nirujjhanena suvikkhambhitabhāvena saddāyatanaṃ appavattiṃ gacchati kāraṇassa dūrato passambhitattā .
Ariyoti niddoso .
Parisuddho tuṇhībhāvo , na titthiyānaṃ mūgabbataggahaṇaṃ viya aparisuddhoti adhippāyo .
Paṭhamajjhānādīnīti ādi -saddena tatiyajjhānādīni saṅgaṇhāti .
Ārammaṇabhūtena vitakkena saha gatā pavattāti vitakkasahagatāti āha ‘‘ vitakkārammaṇā ’’ ti .
Vitakkārammaṇatā ca saññāmanasikārānaṃ sukhumaārammaṇaggahaṇavasena daṭṭhabbā .
Na paguṇaṃ sammadeva vasībhāvassa anāpāditattā .
Tenāha ‘‘ na santato upaṭṭhahiṃsū ’’ ti .
Saññāmanasikārāpīti tatiyajjhānādhigamāya pavattiyamānā saññāmanasikārāpi hānabhāgiyāva ahesuṃ , na visesabhāgiyā .
Sammā ṭhapehīti bahiddhā vikkhepaṃ pahāya sammā ajjhattameva cittaṃ ṭhapehi .
Ekaggaṃ karohīti teneva vikkhepapaṭibāhanena avihatamānasatāya cittasamādhānavasena ekaggaṃ karohi .
Āropehīti īsakampi bahumpi apatitaṃ katvā kammaṭṭhānārammaṇe āropehi .
Dutiyaaggasāvakabhūmiyā pāripūriyā āyasmā mahābhiñño , na yathā tathāti āha ‘‘ mahābhiññatanti chaḷabhiññatan ’’ ti .
Iminā upāyenāti iminā ‘‘ atha kho maṃ , āvuso ’’ tiādinā vuttena upāyena .
Vaḍḍhetvāti uttari uttari visesabhāgiyabhāvāpādanena samādhiṃ paññañca brūhetvā brūhetvā .
Kolitasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Upatissasuttavaṇṇanā
236. Atiuḷārampi
V2.173M2.195 sattaṃ vā saṅkhāraṃ vā sandhāya vuttaṃ sabbatthameva sabbaso chandarāgassa suppahīnattā .Jānanatthaṃ pucchati satthuguṇānaṃ ativiya uḷāratamabhāvato .
Upatissasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Ghaṭasuttavaṇṇanā
237. Pariveṇaggenāti pariveṇabhāgena .
Keci ‘‘ ekavihāreti ekacchanne ekasmiṃ āvāse ’’ ti vadanti .
Teti te dvepi therā .
Pāṭiyekkesu ṭhānesūti visuṃ visuṃ ṭhānesu .
Nisīdantīti divāvihāraṃ nisīdanti .
Oḷāriko nāma jāto parittadhammārammaṇattā tassa .
Teti thero bhagavā ca .
Paripuṇṇavīriyoti catukiccasādhanavasena sampuṇṇavīriyo .
Paggahitavīriyoti īsakampi saṅkocaṃ anāpajjitvā pavattitavīriyo .
Upanikkhepanamattassevāti samīpe ṭhapanamattasseva .
Catubhūmakadhammesu labbhamānattā paññāya ‘‘ catubhūmakadhamme anupavisitvā ṭhitaṭṭhenā ’’ ti vuttaṃ .
Lakkhitabbaṭṭhena samādhi eva samādhilakkhaṇaṃ .
Evaṃ vipassanālakkhaṇaṃ veditabbaṃ .
Aññamaññassāti aññassa aññassa nānālakkhaṇāti veditabbaṃ .
Aññassāti itarassa .
Dhuran ti vahitabbabhāraṃ .
Dvīsupi etesūti samādhilakkhaṇavipassanālakkhaṇesu sammāsambuddho nipphattiṃ gato .
Ghaṭasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Navasuttavaṇṇanā
238. Abhicetasi nissitā ābhicetasikā .
Paṭipakkhavidhamanena abhivisiṭṭhaṃ cittaṃ abhicittaṃ .
Yasmā jhānānaṃ taṃsampayuttaṃ cittaṃ nissāya paccayo hotiyeva , tasmā ‘‘ nissitānan ’’ ti vuttaṃ .
Nikāmalābhīti yathicchitalābhī
M2.196 .Yathāparicchedenāti yathākatena kālaparicchedena .
Vipulalābhīti appamāṇalābhī .
‘‘ Kasiran ’’ ti hi parittaṃ vuccati , tappaṭipakkhena
V2.174 akasiraṃ appamāṇaṃ .
Tenāha ‘‘ paguṇajjhānoti attho ’’ ti .Sithilamārabbhāti sithilaṃ vīriyārambhaṃ katvāti atthoti āha ‘‘ sithilaṃ vīriyaṃ pavattetvā ’’ ti .
Navasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Sujātasuttavaṇṇanā
239. Aññāni rūpānīti paresaṃ rūpāni .
Atikkantarūpoti attano rūpasampattiyā rūpasobhāya atikkamitvā ṭhitarūpo , sucirampi velaṃ olokentassa tuṭṭhiāvaho .
Dassanassa cakkhussa hitoti dassanīyo .
Pasādaṃ āvahatīti pāsādiko .
Chavivaṇṇasundaratāyāti chavivaṇṇassa ceva sarīrasaṇṭhānassa ca sobhanabhāvena .
Sujātasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Lakuṇḍakabhaddiyasuttavaṇṇanā
240. Virūpasarīravaṇṇan ti asundarachavivaṇṇañceva asundarasaṇṭhānañca .
Pamāṇavasenāti sarīrappamāṇavasena .
Icchiticchitan ti attanā icchiticchitaṃ .
Mahāsārajjan ti mahanto maṅkubhāvo .
Guṇe āvajjetvāti attanā jānanakaniyāmena satthuno kāyaguṇe ca cārittaguṇe ca āvajjetvā manasi katvā .
Yojanāvaṭṭan ti yojanaparikkhepaṃ .
‘‘ Kāyasmī ’’ ti gāthāsukhatthaṃ niranunāsikaṃ katvā niddesoti vuttaṃ ‘‘ kāyasmin ’’ ti .
Akāraṇaṃ kāyappamāṇan ti sarīrappamāṇaṃ nāma appamāṇaṃ , sīlādiguṇāva pamāṇanti adhippāyo .
Lakuṇḍakabhaddiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Visākhasuttavaṇṇanā
241. Purassa
M2.197 esāti porī , cāturiyayuttatā .
Tenāha ‘‘ puravāsīnan ’’ tiādi .
Sā panaV2.175 dutavilambitakhalitavasena appasannalūkhatādidosarahitā hotīti āha ‘‘ pura … pe … vācāyā ’’ ti .Asandiddhāyāti muttavācāya .
Tenāha ‘‘ apalibuddhāyā ’’ tiādi .
Na elaṃ dosaṃ galetīti anelagalā , avirujjhanavācā .
Tenāha ‘‘ niddosāyā ’’ ti .
Catusaccassa pakāsakā , na kadāci saccavimuttāti āha ‘‘ catusaccapariyāpannāyā ’’ ti .
Tā hi cattāri saccāni paricchijja āpādenti paṭipādenti pavattenti .
Tenāha ‘‘ cattāri saccāni amuñcitvā pavattāyā ’’ ti .
Dhajo nāma sabbadhammehi samussitaṭṭhena .
Visākhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Nandasuttavaṇṇṇanā
242. Āraññikotiādīsu araññakathāsīsena senāsanapaṭisaṃyuttānaṃ dhutaṅgānaṃ , piṇḍapātakathāsīsena piṇḍapātapaṭisaṃyuttānaṃ , paṃsukūlikasīsena cīvarapaṭisaṃyuttānaṃ , taggahaṇeneva vīriyanissitadhutaṅgassa ca samādāya vattanaṃ dīpitanti veditabbaṃ .
Āgatena bhagavatā aparabhāge kathitaṃ .
Nandasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Tissasuttavaṇṇanā
243. Bhaṇḍakan ti pattacīvaraṃ .
Tujjanatthena vācā eva sattiyoti āha ‘‘ vācāsattīhī ’’ ti .
Vācāya sannitodakenāti vacanasaṅkhātena samantato niccaṃ katvā upatudanato sannitudakena .
Vibhattialopena so niddeso .
Tenāha ‘‘ vacanapatodenā ’’ ti .
Uccakule jāti etassāti jātimā , brahmajātiko isi .
Mātaṅgoti caṇḍālo .
Tatthāti kumbhakārasālāyaṃ .
Okāsaṃ yāci
M2.198 kumbhakāraṃ .
Mahantaṃ disvā āha –
‘‘ paṭhamataraṃ paviṭṭho pabbajito ’’ ti .Tatthevāti tassāyeva sālāya dvāraṃ nissāya dvārasamīpe .
Meti mayā .
Khama mayhan ti mayhaṃ aparādhaṃ khamassu .
Teti tayā .
Puna teti tava .
Gaṇhi uggantuṃ appadānavasena .
Tenāha ‘‘ nāssa uggantuṃ adāsī ’’ ti .
Pabujjhiṃsūti niddāya pabujjhiṃsu pakatiyā pabujjhanavelāya upagatattā .
Chavoti
V2.176 nihīno .
Anantamāyoti vividhamāyo māyāvī .Soti mattikāpiṇḍo .
‘‘ Sattadhā bhijjī ’’ ti etthāyamadhippāyo – yaṃ tena tāpasena pāramitāparibhāvanasamiddhāhi nānāvihārasamāpattiparipūritāhi sīladiṭṭhisampadādīhi susaṅkhatasantāne mahākaruṇādhivāse mahāsatte bodhisatte ariyūpavādakammaṃ abhisapasaṅkhātaṃ pharusavacanaṃ pavattitaṃ , taṃ mahāsattassa khettavisesabhāvato tassa ca ajjhāsayapharusatāya diṭṭhadhammavedanīyaṃ hutvā sace so mahāsattaṃ na khamāpeti , taṃ kakkhaḷaṃ hutvā vipaccanasabhāvaṃ jātaṃ , khamāpite pana mahāsatte payogasampattipaṭibāhitattā avipākadhammataṃ āpajjati ahosikammabhāvato .
Ayañhi ariyūpavādapāpassa diṭṭhadhammavedanīyassa ca dhammatā .
Yaṃ taṃ bodhisattena sūriyuggamananivāraṇaṃ kataṃ , ayaṃ bodhisattena diṭṭho upāyo .
Tena hi ubbāḷhā manussā bodhisattassa santike tāpasaṃ ānetvā khamāpesuṃ .
Sopi ca mahāsattassa guṇe jānitvā tasmiṃ cittaṃ pasādesi .
Yaṃ panassa matthake mattikāpiṇḍassa ṭhapanaṃ tassa sattadhā phālanaṃ kataṃ , taṃ manussānaṃ cittānurakkhaṇatthaṃ .
Aññathā hi ime pabbajitā samānā cittassa vasaṃ vattanti , na pana cittamattano vase vattāpentīti mahāsattampi tena sadisaṃ katvā gaṇheyyuṃ , tadassa nesaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyāti .
Patirūpan ti yuttaṃ .
Tissasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Theranāmakasuttavaṇṇanā
244. Atīte khandhapañcaketi atīte attabhāve .
Chandarāgappahānenāti chandarāgassa accantameva jahanena .
Pahīnaṃ nāma hoti anapekkhapariccāgato .
Paṭinissaṭṭhaṃ nāma hoti sabbaso chaḍḍitattā .
Tayo
M2.199 bhaveti iminā upādiṇṇakadhammānaṃyeva gahaṇaṃ .
Sabbā khandhāyatanadhātuyo cāti iminā upādiṇṇānampi anupādiṇṇānampi dvidhā pavattalokiyadhammānaṃ gahaṇaṃ avisesetvā vuttattā .Viditaṃ pākaṭaṃ katvā ṭhitaṃ pariññābhisamayavasena .
Tesvevāti tebhūmakadhammesu eva .
Anupalittaṃ amathitaṃ asaṃkiliṭṭhaṃ taṇhādiṭṭhisaṃkilesābhāvato .
Tadeva sabban ti heṭṭhā tīsupi padesu idha sabbaggahaṇena gahitaṃ tebhūmakavaṭṭaṃ .
Jahitvāti pahānābhisamayavasena .
Taṇhā khīyati etthāti taṇhakkhaya saṅkhāte nibbāne vimuttaṃ .
Tamahan ti taṃ uttamapuggalaṃ ekavihāriṃ brūmi taṇhādutiyassa abhāvato .
Ettha ca pariññāpahānābhisamayakathanena itarampi abhisamayaṃ atthato kathitamevāti daṭṭhabbaṃ .
Theranāmakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
11. Mahākappinasuttavaṇṇanā
245. Mahākappinoti
V2.177 pūjāvacanametaṃ yathā ‘‘ mahāmoggallāno ’’ ti .Tathārūpan ti ‘‘ buddho dhammo ’’ tiādikaṃ guṇavisesavantapaṭibaddhaṃ .
Sāsanan ti desantarato āgatavacanaṃ .
Jaṅghavāṇijāti jaṅghacārino vāṇijā .
Kiñci sāsanan ti apubbapavattidīpakaṃ kiñci vacananti pucchi .
Pīti uppajji yathā taṃ suciraṃ katābhinīhāratāya paripakkañāṇassa .
Aparimāṇaṃ guṇassa aparimāṇato sabbaññuguṇaparidīpanato , sesaratanadvaye niyyānikabhāvadīpanato diṭṭhisīlasāmaññena saṃhatabhāvadīpanatoti vattabbaṃ .
Yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāne apāyadukkhato saṃsāradukkhato ca apatante dhāretīti dhammo .
Suparisuddhadiṭṭhisīlasāmaññena saṃhatoti saṅghoti .
Ratanattho pana tiṇṇampi sadiso evāti .
Navasatasahassāni adāsi devī .
Tumheti rājiniṃ gāravena bahuvacanena vadati .
Rāgoti anugacchantarāgo .
Janiteti kammakilesehi nibbattite .
Kammakilesehi pajātattā pajāti pajāsaddo janitasaddena samānatthoti āha –
‘‘ janite , pajāyāti attho ’’ ti .
Aṭṭhahi vijjāhīti ambaṭṭhasutte ( dī . ni .1.278) āgatanayena .
Tattha hi vipassanāñāṇamanomayiddhīhi saha cha abhiññā ‘‘ aṭṭha vijjā ’’ ti āgatā
M2.200 .Tapati paṭipakkhavidhamanena vijjotati , taṃ sūriyassa virocananti āha –
‘‘ tapatīti virocatī ’’ ti .
Jhānaṃ samāpajjitvā samāhitena cittena vipassanaṃ vaḍḍhetvā phalasamāpattiṃ samāpajjitvā nisinnoti āha –
‘‘ duvidhena jhānena jhāyamāno ’’ ti .
Sabbamaṅgalagāthāti sabbamaṅgalāvirodhī gāthāti vadanti .
Tathā hi vadanti –
‘‘ Maṅgalaṃ bhagavā buddho , dhammo saṅgho ca maṅgalaṃ ;
Sabbesampi ca sattānaṃ , sa puññavitamaṅgalan ’’ ti .
Pūjaṃ kāretvā ekaṃ agārikadhammakathikaṃ upāsakaṃ āha .
Ettha ca ‘‘ jhāyī tapatī ’’ ti iminā ārammaṇūpanijjhānānaṃ gahitattā dhammaratanaṃ gahitameva .
‘‘ Brāhmaṇo ’’ ti iminā saṅgharatanaṃ gahitameva .
Buddharatanaṃ pana sarūpeneva gahitanti .
Mahākappinasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
12. Sahāyakasuttavaṇṇanā
246. Sammā
V2.178 saṃsandanavasena eti pavattatīti sameti , sammādiṭṭhiādi .
Sammā cirarattaṃ cirakālaṃ sameti etesaṃ atthīti cirarattaṃsametikā .
Tenāha ‘‘ dīgharattan ’’ tiādi .Idāni imesan ti etarahi etesaṃ .
Ayaṃ sāsanadhammo ajjhāsayato payogato ca sammā saṃsandati sameti , tasmā majjhe bhinnaṃ viya samameva na visadisaṃ .
Kiñca tato eva buddhena bhagavatā paveditadhammavinaye etesaṃ paṭipatti sāsanadhammo sobhati virocatīti attho .
Ariyappavediteti ariyena sammāsambuddhena sammadeva pakāsite ariyadhamme .
Sammadeva samucchedapaṭippassaddhivinayānaṃ vasena suṭṭhu vinītā sabbakilesadarathapariḷāhānaṃ vūpasamena .
Sahāyakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya
Bhikkhusaṃyuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā .
Niṭṭhitā ca sāratthappakāsiniyā
Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya nidānavaggavaṇṇanā .