7. Acelakassapasuttavaṇṇanā
17. Liṅgena
M2.40 acelakoti pabbajitaliṅgena acelako .
Tena acelakacaraṇena acelo , naV2.35 niccelatāmattenāti dasseti .
Nāmenāti gottanāmena kassapoti .Deseti pavedeti saṃsayavigamanaṃ etenāti deso , nicchayahetūti āha ‘‘ kiñcideva desan ’’ tiādi .
So hi saṃsayavigamanaṃ karotīti kāraṇaṃ .
Okāsan ti avasaṃsandanapadesaṃ .
Tenāha ‘‘ khaṇaṃ kālan ’’ ti .
Antaragharaṃ antonivesanaṃ .
Antare gharāni etassāti antaragharaṃ , antogāmo .
Yadākaṅkhasīti yaṃ ākaṅkhasi .
Iti bhagavā sabbaññupavāraṇāya pavāreti .
Tenāha ‘‘ yaṃ icchasī ’’ ti .
Yadākaṅkhasīti yaṃ ākaṅkhasi , kassapa , tikkhattuṃ paṭikkhipantopi pucchasi , yaṃ ākaṅkhasi , tameva pucchāti attho .
‘‘ Yāvatatiyaṃ paṭikkhipī ’’ ti vuttattā ‘‘ tatiyampi kho ’’ tiādinā pāṭhena bhavitabbaṃ .
So pana nayavasena saṃkhittoti daṭṭhabbo .
Yena kāraṇena bhagavā acelakassa tikkhattuṃ yācāpetvā cassa pañhaṃ kathesi , taṃ dassetuṃ ‘‘ kasmā panā ’’ tiādimāha .
Gāravajananatthaṃ yāvatatiyaṃ paṭikkhipi tañca dhammassa sussūsāya .
Dhammagarukā hi buddhā bhagavanto .
Sattānaṃ ñāṇaparipākaṃ āgamayamāno yāvatatiyaṃ yācāpetīti vibhattivipariṇāmavasena sādhāraṇato padaṃ yojetvā puna ‘‘ ettakena kālenā ’’ ti kassapassa vasena yojetabbaṃ .
Māti paṭisedhe nipāto .
Bhaṇīti punavacanavasena kiriyāpadaṃ vadati .
Mā evaṃ bhaṇi , kathesīti attho .
‘‘ Iti bhagavā avocā ’’ ti pana saṅgītikāravacanaṃ .
Sayaṃkataṃ dukkhan ti purisassa uppajjamānadukkhaṃ , tena kataṃ nāma tassa kāraṇassa pubbe teneva kammassa upacitattāti ayaṃ nayo anavajjo .
Diṭṭhigatiko pana pañcakkhandhavinimuttaṃ niccaṃ kārakavedakalakkhaṇaṃ attānaṃ parikappetvā tassa vasena ‘‘ sayaṃkataṃ dukkhan ’’ ti pucchatīti bhagavā ‘‘ mā hevan ’’ ti avoca , tenāha ‘‘ sayaṃkataṃ dukkhanti vattuṃ na vaṭṭatī ’’ tiādi .
Ettha ca yadi bāhirakehi parikappito attā nāma koci atthi , so ca nicco , tassa nibbikāratāya , purimarūpāvijahanato kassaci visesādhānassa kātuṃ asakkuṇeyyatāya ahitato nivattanatthaṃ , hite ca vattanatthaṃ upadeso ca nippayojano siyā
M2.41 attavādino .
Kathaṃ vā so upadeso pavattīyati ?
Vikārābhāvato .
Evañca attano ajaṭākāsassa viya dānādikiriyā hiṃsādikiriyā ca na sambhavati , tathā sukhassa dukkhassa ca anubhavanabandho eva attavādino na yujjati kammabandhābhāvato .
Jātiādīnañca asambhavato kuto vimokkho .
Atha pana ‘‘ dhammamattaṃ tassa uppajjati ceva vinassati ca .
Yassa vasenāyaṃ kiriyāvohāro ’’ ti vadeyya , evampi purimarūpāvijahanena avaṭṭhitassa attano dhammamattanti na sakkā sambhāvetuṃ .
Te vā panassa dhammā avatthābhūtā , tato aññe vā siyuṃ anaññe vā .
YadiV2.36 aññe , na tāhi tassa uppannāhipi koci viseso atthi .
Yo hi karoti paṭisaṃvedeti cavati upapajjati cāti icchitaṃ , tasmā tadattho eva yathāvuttadoso .
Kiñca dhammakappanāpi niratthikā siyā .
Atha anaññe , uppādavināsavantīhi avatthāhi anaññassa attano tāsaṃ viya uppādavināsasambhavato kuto niccatāvakāso .
Tāsampi vā attano viya niccatāpattīti bandhavimokkhānaṃ asambhavo evāti na yujjatevāyaṃ attavādo .
Tenāha ‘‘ attā nāma koci dukkhassa kārako natthīti dīpetī ’’ ti .Paratoti ‘‘ paraṃkataṃ dukkhan ’’ tiādike parasmiṃ tividhepi naye .
Adhiccasamuppannan ti adhicca yadicchāya kiñci kāraṇaṃ kassaci vā pubbaṃ vinā samuppannaṃ .
Tenāha ‘‘ akāraṇena yadicchāya uppannan ’’ ti .
Kasmā evamāhāti evaṃ vakkhamānoti adhippāyo .
Assāti acelassa .
Ayan ti bhagavantaṃ sandhāya vadati .
Sodhentoti sayaṃ visuddhaṃ katvā pucchitamatthaṃ eva attano pucchāya suddhiṃ dassento .
Laddhiyā ‘‘ sayaṃkataṃ dukkhan ’’ ti micchāgahaṇassa paṭisedhanatthāya .
So karotīti so kammaṃ karoti .
So paṭisaṃvedayatīti kārakavedakānaṃ anaññattadassanaparaṃ etaṃ , na pana kammakiriyāphalānaṃ paṭisaṃvedanānaṃ samānakālatādassanaparaṃ .
Itīti nidassanatthe nipāto .
Khoti avadhāraṇe .
‘‘ So evā ’’ ti dassito .
Aniyatādesā hi ete nipātā .
Āditoti bhummatthe nissakkavacananti āha ‘‘ ādimhiyevā ’’ ti .
‘‘ Sayaṃkataṃ dukkhan ’’ ti laddhiyā pageva ‘‘ so karoti , so paṭisaṃvedayatī ’’ ti saññācittavipallāsā bhavanti .
Saññāvipallāsato hi cittavipallāso , cittavipallāsato diṭṭhivipallāso , tenāha ‘‘ evaṃ sati pacchā sayaṃkataṃ dukkhanti ayaṃ laddhi hotī ’’ ti .
Evaṃ
M2.42 sati saññācittavipallāsānaṃ brūhito micchābhiniveso , yadidaṃ ‘‘ sayaṃkataṃ dukkhan ’’ ti laddhi .
Tasmā paṭinissajjetuṃ pāpakaṃ diṭṭhigatanti dasseti .
Tenāha bhagavā ‘‘ sayaṃkataṃ … pe … etaṃ paretī ’’ ti .Vaṭṭadukkhaṃ adhippetaṃ avisesato atthīti ca vuttattā .
Sassataṃ sassatagāhaṃ dīpeti paresaṃ pakāseti , tathābhūto ca sassataṃ daḷhaggāhaṃ gaṇhātīti .
Tassāti diṭṭhigatikassa .
Taṃ ‘‘ sayaṃkataṃ dukkhan ’’ ti evaṃ pavattaṃ viparītadassanaṃ .
Etaṃ sassataggahaṇaṃ .
Pareti upeti .
Tenāha ‘‘ kārakañca … pe … attho ’’ ti .
Ekameva gaṇhantan ti satipi vatthubhede ayoniso uppajjanena ekameva katvā gaṇhantaṃ .
Idha ‘‘ ādimhiyevā ’’ ti pade .
‘‘ Paraṃkataṃ dukkhan ’’ ti laddhiyā pagevātiādinā hettha vuttanayānusārena attho veditabbo .
Ayañhettha yojanā –
‘‘ paraṃkataṃ dukkhan ’’ ti laddhiyā pageva añño karoti , añño paṭisaṃvedayatīti saññācittavipallāsā bhavantīti sabbaṃ heṭṭhā vuttanayeneva
V2.37 yojetabbaṃ .
Evaṃ satīti evaṃ muduke ucchedavipallāse paṭhamuppanne sati pacchā ‘‘ paraṃkataṃ dukkhan ’’ ti ayaṃ laddhi hotīti sambandho .
Kārakoti kammassa kārako .
Tena katan ti kammakārakena kataṃ .
Kammunā hi phalassa vohāro abhedopacārakattā .
Evan ti diṭṭhisahagatā vedanā sātasabhāvā kilesapariḷāhādinā saparissayā saupāyāsā , evaṃ .
‘‘ Pageva itare ’’ ti vuttavedanāya abhitunnassa viddhassa .‘‘ Vuttanayena yojetabban ’’ ti vatvā taṃ yojanaṃ dassento ‘‘ tatrāyan ’’ tiādimāha .
Ucchedan ti sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ , vibhavanti attho .
Asato hi vināsāsambhavato atthibhāvanibandhano ucchedo .
Yathā hetuphalabhāvena pavattamānānaṃ sabhāvadhammānaṃ satipi ekasantānapariyāpannānaṃ bhinnasantatipatitehi visese hetuphalānaṃ paramatthato avinābhāvattā bhinnasantānapatitānaṃ viya accantabhedasanniṭṭhānena nānattanayassa micchāgahaṇaṃ ucchedābhinivesassa kāraṇaṃ .
Evaṃ hetuphalabhūtānaṃ dhammānaṃ vijjamānepi sabhāvabhede ekasantatipariyāpannatāya ekattanayena accantābhedagahaṇampi kāraṇamevāti dassetuṃ ‘‘ sattassā ’’ ti vuttaṃ pāḷiyaṃ .
Santānavasena hi vattamānesu khandhesu ghanavinibbhogābhāvena ekattagahaṇanibandhano sattaggāho , sattassa ca atthibhāvaggāhanibandhano ucchedaggāho , yāvāyaṃ attā na
M2.43 ucchijjati , tāvāyaṃ vijjatiyevāti gahaṇato nirudayavināso idha ucchedoti adhippetoti ‘‘ ucchedan ’’ ti vuttaṃ .
Visesena nāso vināso , abhāvo .
So pana maṃsacakkhupaññācakkhūnaṃ dassanapathātikkamoyeva hotīti vuttaṃ ‘‘ adassanan ’’ ti .
Adassane hi nāsasaddo loke niruḷhoti .
Sabhāvavigamo sabhāvāpagamo vibhavo .
Yo hi nirudayavināsena ucchijjati , na so attano sabhāvena tiṭṭhati .Ete teti vā ye ime tayā ‘‘ sayaṃkataṃ dukkhan ’’ ti ca puṭṭhena mayā ‘‘ so karoti , so paṭisaṃvedayatī ’’ tiādinā ,‘‘ añño karoti , añño paṭisaṃvedayatī ’’ tiādinā ca paṭikkhittā sassatucchedasaṅkhātā antā , te ubho anteti yojanā .
Atha vā ete teti yattha puthū aññatitthiyā anupacitañāṇasambhāratāya paramagambhīraṃ saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ appajānantā sassatucchede nimuggā sīsaṃ ukkhipituṃ na visahanti , ete te ubho ante anupagammāti yojanā .
Desetīti paṭhamaṃ tāva anaññasādhāraṇe paṭipattidhamme ñāṇānubhāvena majjhimāya paṭipadāya ṭhito , karuṇānubhāvena desanādhamme majjhimāya paṭipadāya ṭhito dhammaṃ deseti .
Ettha hīti hi -saddo hetuattho .
Yasmā kāraṇato … pe … niddiṭṭho , tasmā majjhimāya paṭipadāya ṭhito dhammaṃ desetīti yojanā .
Kāraṇato phalaṃ dīpitanti yojanā , abhidheyyānurūpañhi liṅgavacanāni honti .
Assāti phalassa .
Na koci kārako vā vedako vā niddiṭṭho , aññadatthu paṭikkhitto hetuphalamattatādassanato kevalaṃ dukkhakkhandhagahaṇatoti .
Ettāvatāti ‘‘ ete
V2.38 te , kassapa … pe … dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti ettakena tāva padena .
Sesapañhāti ‘‘ sayaṃkatañca paraṃkatañca dukkhan ’’ tiādikā sesā cattāro pañhā .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ kiṃ nu kho , bho gotama , natthi dukkhan ’’ ti pañho pāḷiyaṃ sarūpeneva paṭikkhittoti na uddhato .
Paṭisedhitā hontīti tatiyapañho , tāva paṭhamadutiyapañhapaṭikkhepeneva paṭikkhitto , so hi pañho visuṃ visuṃ paṭikkhepena ekajjhaṃ paṭikkhepena ca .
Tenāha ‘‘ ubho … pe … paṭikkhitto ’’ ti .
Ettha ca yassa attā kārako vedako vā icchito , tena vipariṇāmadhammo attā anuññāto hoti .
Tathā ca sati anupubbadhammappavattiyā rūpādidhammānaṃ viyaM2.44 , sukhādidhammānaṃ viya cassa paccayāyattavuttitāya uppādavantatā āpajjati .
Uppāde ca sati avassaṃbhāvī nirodhoti anavakāsā niccatāti .
Tassa ‘‘ sayaṃkatan ’’ ti paṭhamapañhapaṭikkhepo pacchā ce attano niruḷhassa samudayo hotīti pubbe viya anena bhavitabbaṃ , pubbe viya vā pacchāpi .
Sesapañhāti tatiyapañhādayo .
Tatiyapañho paṭikkhittoti evañca tatiyapañho paṭikkhitto veditabbo –
‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ tiādinā satataṃ samitaṃ paccayāyattassa dīpanena dukkhassa adhiccasamuppannatā paṭikkhittā , tato eva tassa ajānanañca paṭikkhittaṃ .
Tenāha bhagavā ‘‘ evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī ’’ ti ( ma . ni .3.126; saṃ . ni .2.39-40; mahāva .1; udā .1).Yaṃ parivāsaṃ samādiyitvā parivasatīti yojanā .
Vacanasiliṭṭhatāvasenāti ‘‘ bhagavato santike pabbajjaṃ labheyyaṃ upasampadan ’’ ti yācantena tena vuttavacanasiliṭṭhatāvasena .
Gāmappavesanādīnīti ādi -saddena nātidivāpaṭikkamanaṃ , navesiyādigocaratā , sabrahmacārīnaṃ kiccesu dakkhatādi , uddesādīsu tibbacchandatā , titthiyānaṃ avaṇṇabhaṇane attamanatā , buddhādīnaṃ avaṇṇabhaṇane anattamanatā , titthiyānaṃ vaṇṇabhaṇane anattamanatā , buddhādīnaṃ vaṇṇabhaṇane attamanatāti ( mahāva .87) imesaṃ saṅgaho .
Aṭṭha vattānīti imāni aṭṭha titthiyavattāni pūrentena .
Ettha ca nātikālena gāmappavesanā tattha visuddhakāyavacīsamācārena piṇḍāya caritvā nātidivāpaṭikkamananti idamekaṃ vattaṃ .
Ayamettha pāṭhoti etasmiṃ kassapasutte ayaṃ pāṭho .
Aññatthāti sīhanādasuttādīsu ( dī . ni .1.402-403).
Ghaṃsitvā koṭṭetvāti yathā suvaṇṇaṃ nighaṃsitvā adhikaraṇiyā koṭṭetvā niddosameva gayhati , evaṃ parivāsavattacaraṇena ghaṃsitvā suddhabhāvavīmaṃsanena koṭṭetvā suddho eva aññatitthiyapubbo idha gayhati .
Tibbacchandatan ti sāsanaṃ anupavisitvā brahmacariyavāse tibbacchandataṃ daḷhatarābhirucitaṃ .
Aññataraṃ bhikkhuṃ āmantesīti nāmagottena apākaṭaṃ
V2.39 ekaṃ bhikkhuṃ āṇāpesi ehibhikkhuupasampadāya upanissayābhāvato .Gaṇe nisīditvāti bhikkhū attano santike pattāsanavasena gaṇe nisīditvā .
Acelakassapasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .