9. Opammasaṃyuttaṃ
1. Kūṭasuttavaṇṇanā
223. Kūṭaṃ
V2.166M2.187 gacchantīti kūṭacchiddassa anupavisanavasena kūṭaṃ gacchanti .
Yā ca gopānasiyo gopānasantaragatā , tāpi kūṭaṃ āhacca ṭhānena kūṭaṅgamā .Duvidhāpi kūṭe samosaraṇā .
Kūṭassa samugghātena vināsena bhijjanena .
Avijjāya samugghātenāti avijjāya accantameva appavattiyā .
Tena ca mokkhadhammādhigamena tadanurūpadhammādhigamo dassito .
Appamattāti pana iminā tassa upāyo dassito .
Kūṭasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Nakhasikhasuttavaṇṇanā
224. Evaṃ appakā yathā nakhasikhāya āropitapaṃsu , sugatisaṃvattaniyassa kammassa appakattā evaṃ devesupīti hīnūdāharaṇavasena vuttaṃ .
Appatarā hi sattā ye devesu jāyanti , tañca kho kāmadevesu .
Itaresu pana vattabbameva natthi .
Nakhasikhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Kulasuttavaṇṇanā
225. Vidhaṃsayanti viheṭhayanti .
Vaḍḍhitāti bhāvanāpāripūrivasena paribrūhitā .
Punappunaṃ katāti bhāvanāya bahulīkaraṇena aparāparaṃ pavattitā yuttayānaṃ viya katāti yathā yuttaṃ ājaññarathaṃ chekena sārathinā adhiṭṭhitaṃ yathāruci pavattati , evaṃ yathāruci pavattiyā gamitā .
Patiṭṭhānaṭṭhenāti adhiṭṭhānaṭṭhena .
Vatthu viya katā sabbaso upakkilesavisodhanena suvisodhitamariyādaṃ viya katā .
Adhiṭṭhitāti paṭipakkhadūrībhāvato subhāvitabhāvena avikampaneyyatāya ṭhapitā
V2.167 .Samantato citāti sabbabhāgena bhāvanūpacayaṃ gamitā .
Tenāha ‘‘ suvaḍḍhitā ’’ ti
M2.188 .Suṭṭhu samāraddhāti mettābhāvanāya matthakappattiyā sammadeva sampāditā .
Kulasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Okkhāsuttavaṇṇanā
226. Mahāmukhaukkhalīnan ti mahāmukhānaṃ mahantakoḷumbānaṃ sataṃ .
Paṇītabhojanabharitānan ti sappimadhusakkarādīhi upanītapaṇītabhojanehi paripuṇṇānaṃ .
Tassāti pāṭhassa .
Goduhanamattan ti godohanavelāmattaṃ .
Taṃ pana kittakaṃ adhippetanti āha ‘‘ gāviyā ’’ tiādi .
Sabbasattesu hitapharaṇan ti anodhisomettābhāvanamāha – mettacittaṃ appanāppattaṃ bhāvetuṃ sakkotīti adhippāyo .
Tampi tato yathāvuttadānato mahapphalataran ti .
Okkhāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Sattisuttavaṇṇanā
227. Agge paharitvāti tiṇhaphalasattiyā agge hatthena vā muṭṭhinā vā pahāraṃ datvā .
Kappāsavaṭṭiṃ viyāti pahatakappāsapiṇḍaṃ viya .
Niyyāsavaṭṭiṃ viyāti phalasaṇṭhānaṃ niyyāsapiṇḍaṃ viya .
Ekato katvāti kalikādibhāvena vīsatiṃsapiṇḍāni ekajjhaṃ katvā .
Alliyāpento piṇḍaṃ karonto .
Paṭileṇetīti paṭilīnayati nāmeti .
Alliyāpento te dvepi dhārā ekato samphusāpento .
Paṭikoṭṭetīti paṭipaharati .
Tattha khaṇḍaṃ viya niyyāso .
Kappāsavaṭṭanakaraṇīyan ti vihatassa kappāsassa paṭisaṃharaṇavasena bandhanadaṇḍaṃ .
Pavattentoti kappāsassa saṃvellanavasena pavattento .
Sattisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Dhanuggahasuttavaṇṇanā
228. Daḷhadhanunoti
M2.189 thirataradhanuno .
Idāni tassa thiratarabhāvaṃ paricchedato dassetuṃ ‘‘ daḷhadhanū ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha dvisahassathāman ti palānaṃ dvisahassathāmaṃ .
Vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ katvā dassetuṃ ‘‘ yassā ’’ tiādimāha .
Tattha yassāti dhanuno .
Āropitassāti jiyaṃ āropitassa .
Jiyābaddhoti jiyāya baddho .
Pathavito muccati , etaṃ ‘‘ dvisahassathāman ’’ ti veditabbaṃV2.168 .
Lohasīsādīnan ti kāḷalohatambalohasīsādīnaṃ .
Bhāroti purisabhāro , so pana majjhimapurisassa vasena edisaṃ tassa balaṃ daṭṭhabbaṃ .Uggahitasippā dhanuvedasikkhāvasena .
Ciṇṇavasībhāvā lakkhesu avirajjhanasarakkhepavasena .
Kataṃ rājakulādīsu upagantvā asanaṃ sarakkhepo etehīti katūpasanāti āha ‘‘ rājakulādīsu dassitasippā ’’ ti .
‘‘ Bodhisatto cattāri kaṇḍāni āharī ’’ ti vatvā tameva atthaṃ vitthārato dassento ‘‘ tadā kirā ’’ tiādimāha .
Tattha javissāmāti dhāvissāma .
Aggi uṭṭhahīti sīghapatanasantāpena ca sūriyarasmisantāpassa āsannabhāvena ca usumā uṭṭhahi .
Pakkhapañjarenāti pakkhajālantarena .
Nivattitvāti ‘‘ nippayojanamidaṃ javanan ’’ ti nivattitvā .
Pattakaṭāhena otthaṭapatto viyāti pihitapatto viya ahosi , vegasā patanena nagarassa upari ākāsassa nirikkhaṇaṃ ahosi .
Sañcāritattā anekahaṃsasahassasadiso paññāyi seyyathāpi bodhisattassa dhanuggahakāle sarakūṭādidassane .
Dukkaran ti tassa adassanaṃ sandhāyāha , na attano patanaṃ .
Sūriyamaṇḍalañhi atisīghena javena gacchantampi paññāsayojanāyāmavitthataṃ attano vipulatāya pabhassaratāya ca sattānaṃ cakkhussa gocarabhāvaṃ gacchati , javanahaṃso pana tādisena sūriyena saddhiṃ javena gacchanto na paññāyeyya .
Tasmā vuttaṃ ‘‘ na sakkā tayā passitun ’’ ti .
Cattāro akkhaṇavedhino .
Gantvā gahite sotuṃ ghaṇḍaṃ piḷandhāpetvā sayaṃ puratthābhimukho nisinno .
Puratthimadisābhimukhaṃ gatakaṇḍaṃ sandhāyāha ‘‘ paṭhamakaṇḍeneva saddhiṃ uppatitvā ’’ ti .
Te cattāri kaṇḍāni ekakkhaṇeyeva khipiṃsu .
Āyuṃ
M2.190 saṅkharoti etenāti āyusaṅkhāro .
Yathā hi kammajarūpānaṃ pavatti jīvitindriyapaṭibaddhā , evaṃ attabhāvassa pavatti tappaṭibaddhāti .
Bahuvacananiddeso pana pāḷiyaṃ ekasmiṃ khaṇe anekasatasaṅkhassa jīvitindriyassa upalabbhanato .Taṃ jīvitindriyaṃ .
Tato yathāvuttadevatānaṃ javato sīghataraṃ khīyati ittarakhaṇattā .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Jīvitaṃ attabhāvo ca , sukhadukkhā ca kevalā ;
Ekacittasamāyuttā , lahuso vattate khaṇo ’’ ti .( mahāni .10);
Bhedoti
V2.169 bhaṅgo .
Na sakkā paññāpetuṃ tatopi ativiya ittarakhaṇattā .Dhanuggahasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Āṇisuttavaṇṇanā
229. Aññe rājāno ca bhāgaṃ gaṇhantā ime viya dasabhāgaṃ gaṇhantīti tesamayaṃ anugati paññāyati .
Mahājanassa ānayanato ānakoti āha ‘‘ evaṃladdhanāmo ’’ ti .
Idāni taṃ ādito paṭṭhāya āgamanānukkamaṃ dassetuṃ ‘‘ himavante kirā ’’ tiādimāha .
Kareṇun ti kareṇukaṃ , hatthininti attho .
Sakkariṃsūti anatthapariharaṇavasena pasatthūpahāravasena ca pūjesuṃ .
Otarīti kuḷīradahaṃ pāvisi .
Paṭikkamitvā ṭhapanavasena apakkamitvā pati .
Suvaṇṇarajatādimayan ti kismiñci chidde suvaṇṇamayaṃ , kismiñci rajatamayaṃ , kismiñci phalikamayaṃ āṇiṃ ghaṭayiṃsu bandhiṃsu .
Pubbe pharitvā tiṭṭhantassa dvādasa yojanāni pamāṇo etassāti dvādasayojanappamāṇo , saddo .
Athassa anekasatakāle gacchante antosālāyampi dukkhena suyyittha āṇisaṅghāṭamattattā .
Gambhīrāti agādhā dukkhogāḷhā .
Sallasuttañhi ‘‘ animittamanaññātan ’’ tiādinā pāḷivasena gambhīraṃ , na atthagambhīraṃ .
Tathā hi tattha tā tā gāthā duviññeyyarūpā tiṭṭhanti , duviññeyyaṃ ñāṇena dukkhogāhanti katvā ‘‘ gambhīran ’’ ti
M2.191 vuccati .
Pubbāparampettha kāsañci gāthānaṃ duviññeyyatāya dukkhogāhameva , tasmā taṃ pāḷivasena ‘‘ gambhīran ’’ ti vuttaṃ ‘‘ pāḷivasena gambhīrā sallasuttasadisā ’’ ti .Iminā nayena ‘‘ atthavasena gambhīrā ’’ ti ettha attho veditabbo .
Mahāvedallasuttassa atthavasena gambhīratā pākaṭāyeva .
Lokaṃ uttaratīti lokuttaro , navavidhaappamāṇadhammo , so atthabhūto etesaṃ atthīti lokuttarā .
Tenāha ‘‘ lokuttaraatthadīpakā ’’ ti .
Sattasuññatadhammamattamevāti sattena attanā suññataṃ kevalaṃ dhammamattameva .
Uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabban ti ca liṅgavacanavipallāsena vuttanti āha ‘‘ uggahetabbe ca pariyāpuṇitabbe cā ’’ ti .
Kavitāti kavino kammaṃ kavikatā .
Yassa pana yaṃ kammaṃ , taṃ tena katanti vuccatīti āha ‘‘ kavitāti kavīhi katā ’’ ti .
Itaraṃ ‘‘ kāveyyā ’’ ti padaṃ , kabbanti vuttaṃ hoti .
‘‘ Kabban ’’ ti ca kavinā vuttanti attho .
Tenāha ‘‘ tasseva vevacanan ’’ ti .
Cittakkharāti vicitrākāraakkharā .
Sāsanato bahibhūtāti na sāsanāvacarā .
Tesaṃ sāvakehīti ‘‘ buddhānaṃ sāvakā ’’ ti
V2.170 apaññātānaṃ yesaṃ kesañci sāvakehi .Anuggayhamānāti na uggayhamānā savanadhāraṇaparicayaatthūpaparikkhādivasena anuggayhamānā .
Antaradhāyanti adassanaṃ gacchanti .
Āṇisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Kaliṅgarasuttavaṇṇanā
230. Kaliṅgaraṃ vuccati khuddakadārukhaṇḍaṃ , taṃ upadhānaṃ etesanti kaliṅgarūpadhānā .
Licchavī pana khadiradaṇḍaṃ upadhānaṃ katvā tadā vihariṃsu .
Tasmā vuttaṃ ‘‘ khadiraghaṭikāsū ’’ tiādi .
Pakativijjusaññito natthi etesaṃ khaṇo vijjhaneti akkhaṇavedhino tato sīghataraṃ vijjhanato .
‘‘ Akkhaṇan ’’ ti vijju vuccati ittarakhaṇattā .
Akkhaṇobhāsena lakkhaṇavedhakā akkhaṇavedhino .
Anekadhā bhinnassa vālassa vijjhanena vālavedhino .
Vālekadeso hi idha ‘‘ vālo ’’ ti gahito .
Bahudeva divasabhāgaṃ padhānānuyogato uppannadarathaparissamavinodanatthaṃ nhāyitvā .
Te sandhāyāti te tathārūpe padhānakammikabhikkhū sandhāya .
Idaṃ idāni vuccamānaṃ atthajātaṃ vuttaṃ porāṇaṭṭhakathāyaṃ .
Ayampi dīpoti
M2.192 tambapaṇṇidīpamāha .
Padhānānuyuñjanavelāya nivedanavasena tattha tattha ekajjhaṃ pahataghaṇḍinigghoseneva ekaghaṇḍinigghoso , tattha tattha paṇṇasālādīsu vasantānaṃ bhikkhūnaṃ vasena ekapadhānabhūto .Nānāmukhoti anurādhapurassa pacchimadisāyaṃ eko vihāro , pilicchikoḷi nagarassa puratthimadisāyaṃ .
Ubhayattha pavattaghaṇḍisaddā antarāpavattaghaṇḍisaddehi missetvā osaranti .
Kalyāṇiyaṃ pavattaghaṇḍisaddo tathā nāgadīpe .
Kaliṅgarasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Nāgasuttavaṇṇanā
231. Atikkantavelan ti bhattānumodanaupanisinnakathāvelato atikkantavelaṃ .
Asambhinnenāti sarasampattito asambhinnena , sarassa uccāraṇasampattiṃ aparihāpetvāti attho .
Aparisuddhāsayatāya neva guṇavaṇṇāya na ñāṇabalāya hoti .
Tan ti taṃ tathā paccayānaṃ paribhuñjanaṃ , taṃ tathā micchāpaṭipajjanaṃ .
Nāgasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Biḷārasuttavaṇṇanā
232. Gharānaṃ
V2.171 sandhīti gharena gharassa sambandhaṭṭhānaṃ .
Saha malena vattatīti samalaṃ .
Gehato gāmato ca nikkhamanacandanikaṭṭhānaṃ .
Saṅkāraṭṭhānan ti saṅkārakūṭaṃ .
Keci ‘‘ sandhisaṅkārakūṭaṭṭhānan ’’ ti vadanti .Vuṭṭhānan ti āpannaāpattito , na kilesato vuṭṭhānaṃ , suddhante adhiṭṭhānaṃ .
Taṃ pana yathāāpannāya āpattiyā ‘‘ desanā ’’ tveva vuccatīti āha ‘‘ desanā paññāyatī ’’ ti .
Biḷārasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
11. Siṅgālasuttavaṇṇanā
233. Ettakampīti
M2.193 iminā jarasiṅgālena laddhabbaṃ cittassādamattampi na labhissati sakalameva kappaṃ sabbaso avīcijālāhi nirantaraṃ jhāyamānatāya niccadukkhāturabhāvato .Siṅgālasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
12. Dutiyasiṅgālasuttavaṇṇanā
234. Katajānanan ti katūpakārajānanaṃ .
Kataveditāti tasseva paresaṃ pākaṭakaraṇavasena jānanameva .
Ācāramevāti katāparādhameva .
Dutiyasiṅgālasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya
Opammasaṃyuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā .