4. Catutthavaggo
1. Catudhātusuttavaṇṇanā
114. Patiṭṭhādhātūti sahajātānaṃ dhammānaṃ patiṭṭhābhūtā dhātu .
Ābandhanadhātūti nahāniyacuṇṇassa udakaṃ viya sahajātadhammānaṃ ābandhanabhūtā dhātu .
Paripācanadhātūti sūriyo phalādīnaṃ viya sahajātadhammānaṃ paripācanabhūtā dhātu .
Vitthambhanadhātūti dutiyo viya sahajātadhammānaṃ vitthambhanabhūtā dhātu .
Kesādayo vīsati koṭṭhāsā .
Ādi -saddena pittādayo santappanādayo uddhaṅgamā vātādayo gahitā .
Etāti dhātuyo .
Catudhātusuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Pubbesambodhasuttavaṇṇanā
115. Ayaṃ pathavīdhātuṃ nissāya taṃ ārabbha pavatto assādo .
Evaṃ pavattānan ti evaṃ kāye pabhāvassa pavedanavaseneva pavattānaṃ .
Hutvā abhāvākārenāti pubbe avijjamānā paccayasāmaggiyā hutvā uppajjitvā puna bhaṅgupagamanato uddhaṃ abhāvākārena .
Na niccāti aniccā addhuvattā , dhuvaṃ niccaṃ .
Paṭipīḷanākārenāti udayabbayavasena abhiṇhaṃ pīḷanākārena
M2.147 dukkhaṭṭhena .
Sabhāvavigamākārenāti attano sabhāvassa vigacchanākārena .
Sabhāvadhammā hi appamattaṃ khaṇaṃ patvā nirujjhanti .
Tasmā te ‘‘ jarāya maraṇena cā ’’ ti dvedhā vipariṇamanti .
TenāhaV2.128 ‘‘ vipariṇāmadhammā ’’ ti .
Ādīnaṃ vāti pavattetīti ādīnavo , paramakāpaññatā .Vinīyatīti vūpasamīyati .
Accantappahānavasena nissarati etenāti nissaraṇaṃ .
Sāyaṃ nipannā sabbarattiṃ khepetvā pāto uṭṭhahāma , māsapuṇṇaghaṭo viya no sarīraṃ nissandābhāvato .
Phusitamattesupīti udakassa phusitamattesupi .
Atināmenti kālaṃ .
Evaṃ vuttanayena pavattā puggalā etā pathavīdhātuādayo assādenti nāma abhirativasena tattha ākaṅkhuppādanato .
Abhivisiṭṭhena ñāṇenāti aggamaggañāṇena .
Rukkho bodhi ‘‘ bujjhati etthā ’’ ti katvā .
Maggo bodhi ‘‘ bujjhati etenā ’’ ti katvā .
Sabbaññutaññāṇaṃ bodhi sammā sāmañca sabbadhammānaṃ bujjhanato .
Nibbānaṃ bodhi bujjhitabbato .
Tesan ti niddhāraṇe sāmivacanaṃ .
Sāvakapāramīñāṇan ti sāvakapāramīñāṇaṃ yāthāvato dassanavatthu .
Akuppāti paṭipakkhehi akopetabbo .
Kāraṇatoti ariyamaggato .
Tato hissa akuppatā .
Tenāha ‘‘ sā hī ’’ tiādī .
Ārammaṇatoti nibbānārammaṇato nibbānārammaṇānaṃ lokiyasamāpattīnaṃ abhāvato .
Vitthāravasenāti ekekadhātuvasenāti vadanti , ekekissā pana dhātuyā lakkhaṇavibhattidassanavasena .
Yan ti hetuatthe nipāto , yaṃ nimittanti attho .
Assādeti etenāti assādo , taṇhā .
Ayaṃ pathavīdhātuyā assādoti ettha ayaṃ-saddo ‘‘ pahānapaṭivedho ’’ ti etthāpi ānetvā sambandhitabbo ‘‘ ayaṃ pahānapaṭivedho paṭivijjhitabbaṭṭhena samudayasaccan ’’ ti .
Esa nayo sesasaccesupi .
Yāti yathāvuttesu assādo ādīnavo nissaraṇanti imesu tīsu ṭhānesu pavattā
M2.148 yā diṭṭhi … pe … yo samādhi , ayaṃ bhāvanāpaṭivedho maggasaccanti vuttanayeneva yojetabbaṃ .Pubbesambodhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Acariṃsuttavaṇṇanā
116. Yathā
V2.129 yāvatā nissaraṇapariyesanaṭṭhāne ādīnavapariyesanā , evaṃ yāvatā ādīnavapariyesanaṭṭhāne assādapariyesanā sammāpaṭipannassāti vuttaṃ ‘‘ acarinti ñāṇacārena acariṃ , anubhavanacārenā ’’ ti .Acariṃsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Nocedaṃsuttavaṇṇanā
117. Nissaṭātiādīni padāni , ādito vuttapaṭisedhenāti ‘‘ nevā ’’ ti ettha vuttena nakārena .
Tenāha ‘‘ na nissaṭā ’’ tiādi .
Vimariyādikatenātiādi ca ettha viharaṇapekkhaṇe karaṇavacanaṃ .
Dutiyanayeti ‘‘ yato ca kho , bhikkhave ’’ tiādinā vuttanaye .
Kilesavaṭṭamariyādāya sabbaso abhāvato nimmariyādikatena cittena .
Tenāha ‘‘ tatthā ’’ tiādi .
Tīsūti dutiyādīsu tīsu .
Nocedaṃsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Ekantadukkhasuttavaṇṇanā
118. Ekanteneva dukkhāti avīcimahānirayo viya ekantato dukkhā eva sukhena avomissā .
Dukkhena anupatitāti dukkheneva sabbaso upagatā .
Dukkhena okkantāti bahiddhā viya antopi dukkhena avakkantā anupaviṭṭhā .
Sukhavedanāpaccayatāya imāsaṃ dhātūnaṃ sukhatā viya dukkhavedanāpaccayatāpi veditabbā , saṅkhāradukkhatā pana sabbattha caritā eva
M2.149 .Sabbatthāti sabbāsu dhātūsu , sabbaṭṭhānesu vā .
Paṭhamaṃ sukhaṃ dassetvāpi pacchā dukkhassa kathitattā ‘‘ dukkhalakkhaṇaṃ kathitan ’’ ti vuttaṃ .
Ekantadukkhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
6-10.Abhinandasuttādivaṇṇanā
119-123.
Chaṭṭhasattamesu vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ vivaṭṭaṃ kathitan ’’ ti vuttaṃ
V2.130 .Tīsu suttesu .
Catusaccamevāti cattāri saccāni samāhaṭāni catusaccanti tesaṃ ekajjhaṃ gahaṇaṃ , niyamo pana tabbinimuttassa paramatthassa abhāvato .
Abhinandasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Catutthavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya
Dhātusaṃyuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā .