5. Bhūmijasuttavaṇṇanā
25. Purimasutteti anantare purime sutte .
Vuttanayeneva veditabban ti padatthe tato visiṭṭhaṃ aniddisitvā itaraṃ atthato vibhāvetuṃ ‘‘ ayaṃ pana viseso ’’ tiādimāha .
Na kevalaṃ phassapaccayā uppajjati , atha kho phassassa sahakārīkāraṇabhūtaaññapaccayā ca uppajjatīti .
Kāyenāti copanakāyena , kāyaviññattiyāti attho .
Sā hi kāmaṃ paṭṭhāne āgatesu catuvīsatiyā paccayesu kenaci paccayena cetanāya paccayo na hoti .
Yasmā pana kāye sati eva kāyakammaṃ nāma hoti , nāsati , tasmā sā tassā sāmaggiyabhāvena icchitabbāti vuttaṃ ‘‘ kāyenapi kariyamānaṃ karīyatī ’’ ti .
Tenāha bhagavā ‘‘ kāye vā , hānanda , sati kāyasañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhan ’’ ti .
Vācāyapīti etthāpi eseva nayo .
Manasāti pātubhūtena manasā , na manamattenāti .
Attanā parehi anussāhitena .
Parenāti parena anussāhena .
Sampajānenāti ñāṇasampayuttacittavasena pajānantena .
Asampajānenāti tathā na sampajānantena .
Tassāti sukhadukkhassa .
Kāyasañcetanāhetūti kāyakammanimittaṃ , kāyikassa kammassa katattā upacitattāti attho .
Esa nayo sesasañcetanāsupi .
Uddhaccasahagatacetanā pavattiyaṃ vipākaṃ detiyevāti ‘‘ vīsati cetanā labbhantī ’’ ti vuttaṃ .
Tathā vacīdvāreti ettha ‘‘ kāmāvacarakusalākusalavasena vīsati cetanā labbhantī ’’ ti idaṃ tathā-saddena upasaṃharati .
Rūpārūpacetanāhīti rūpāvacarārūpāvacarakusalacetanāhi .
Tappaccayaṃ yathārahanti adhippāyo .
Tāpi cetanāti yathāvuttā ekūnavīsati cetanā avijjāpaccayā honti kusalānampi pageva itarādhiṭṭhahitāvijjasseva uppajjanato , aññathā anuppajjanato .
Yathāvuttacetanābhedan ti
M2.70 yathāvuttaṃ kāyacetanādivibhāgaṃ .
Parehi anussāhito saraseneva pavattamāno .
Parehi kāriyamānoti parehi ussāhito hutvā kayiramāno .
Jānantopīti anussavādivasena jānantopi .
Kammameva jānantoti tadā attanā kariyamānakammameva jānanto .
Catūsūti ‘‘ sāmaṃ vā pare vā sampajāno vā asampajāno vā ’’ ti evaṃ vuttesu catūsu ṭhānesu .
Yathāvutte ekūnavīsaticetanādhamme asaṅkhārikasasaṅkhārikabhāvena sampajānakatāsampajānakatabhāvenaV2.60 catuguṇe katvā vuttaṃ ‘‘ chasattati dvesatā cetanādhammā ’’ ti .
Yesaṃ sahajātakoṭi labbhati , tesampi upanissayakoṭi labbhatevāti ‘‘ upanissayakoṭiyā anupatitā ’’ tiicceva vuttā .
Teti yathāvuttā sabbepi dhammā .So kāyo na hotīti ettha pasādakāyopi gahetabbo .
Tenāha ‘‘ yasmiṃ kāye satī ’’ tiādi .
So kāyo na hotīti so kāyo paccayanirodhena na hoti .
Vācāti saddavācā .
Manoti yaṃ kiñci viññāṇaṃ .
Idāni kammavaseneva yojetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi vuttaṃ .
Eseva nayo ‘‘ vācāpi dvārabhūtā manopi dvārabhūto ’’ ti .
Khīṇāsavassa kathaṃ kāyo na hoti , na tassa kāyakammādhiṭṭhānanti adhippāyo .
Avipākattāti avipākadhammattāti attho .
Kāyo na hotīti vuttaṃ akammakaraṇabhāvato .
Tan ti kammaṃ .
Khettaṃ na hotīti tassa dukkhassa aviruhanaṭṭhānattā .
Viruhanaṭṭhānādayo byatirekavasena vuttā .
Tenāha ‘‘ na hotī ’’ ti .
Kāraṇaṭṭhenāti ādhārabhūtakāraṇabhāvena .
Sañcetanāmūlakan ti sañcetanānimittaṃ .
Viruhanādīnaṃ atthānan ti ‘‘ viruhanaṭṭhenā ’’ tiādinā vuttānaṃ atthānaṃ .
Iminā viruhanādibhāvena vedanā ‘‘ sukhadukkhavedanā ’’ ti kathitā , nayidha jeṭṭhalakkhaṇaṃ sukhadukkhaṃ nippayojakassa sukhassa dukkhassa ca adhippetattā .
Upekkhāvedanāpettha sukhasaṇhasabhāvavipākabhūtā vedanāva .
26. Vaṭṭadukkhameva
M2.71 kathitaṃ itaradukkhassapi vipākassa saṅgaṇhanato .
Upavāṇasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .7. Paccayasuttavaṇṇanā