2. Dutiyadasabalasuttavaṇṇanā
22. Tatthāti dutiyasutte .
Dasahi balehīti dasahi anaññasādhāraṇehi ñāṇabalehi , tāni tathāgatasseva balānīti tathāgatabalānīti vuccanti .
Kāmañca tāni ekaccānaṃ sāvakānampi uppajjanti , yādisāni
M2.54 pana buddhānaṃ ṭhānāṭṭhānañāṇādīni uppajjanti , na tādisāni tadaññesaṃ kadācipi uppajjantīti .Hatthikulānusārenāti vakkhamānahatthikulānusārena .
Kāḷāvakan ti kulasaddāpekkhāya napuṃsakaniddeso .
Esa nayo sesesupi .
Pakatihatthikulan ti giricaranadicaravanacarādippabhedā gocariyakāḷāvakanāmā sabbāpi balena pākatikā hatthijāti .
Dasannaṃ purisānan ti thāmamajjhimānaṃ dasannaṃ purisānaṃ .
Ekassa tathāgatassa kāyabalanti ānetvā sambandho .
Ekassāti ca tathā heṭṭhākathāyaṃ āgatattā desanāsotena vuttaṃ .
Nārāyanasaṅghātabalan ti ettha nārā vuccanti rasmiyo , tā bahū nānāvidhā ito uppajjantīti nārāyanaṃ , vajiraṃ , tasmā nārāyanasaṅghātabalanti vajirasaṅghātabalanti attho .
Tathāgatassa kāyabalan ti tathāgatassa pākatikakāyabalaṃ .
Saṅgahaṃ na gacchati attano balābhāvato , tato evassa bāhirakatā lāmakatā ca .
Tadubhayaṃ panassa kāraṇena dassetuṃ ‘‘ etañhi nissāyā ’’ tiādi vuttaṃ .
Aññan ti kāyabalato aññaṃ tato visuṃyeva .
Dasasu ṭhānesu dasasu ñātabbaṭṭhānesu .
Yāthāvapaṭivedhato sayañca akampayaṃ , puggalañca taṃsamaṅgiṃ neyyesu adhibalaṃ karotīti āha ‘‘ akampanaṭṭhena upatthambhanaṭṭhena cā ’’ ti .
Ṭhānañca
V2.47 ṭhānatoti kāraṇañca kāraṇato .
Kāraṇañhi yasmā phalaṃ tiṭṭhati tadāyattavuttitāya uppajjati ceva pavattati ca , tasmā ‘‘ ṭhānan ’’ ti vuccati .
Vipariyāyena aṭṭhānan ti akāraṇaṃ veditabbaṃ .
Tadubhayaṃ bhagavā yena ñāṇena ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ hetū paccayā uppādāya , taṃ taṃ ṭhānaṃ , ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ na hetū na paccayā uppādāya , taṃ taṃ aṭṭhānanti pajānāti .
Taṃ sandhāyāha ‘‘ ṭhānañca … pe … jānanaṃ ekan ’’ ti .Kammasamādānānan ti kammaṃ samādiyitvā katānaṃ kusalākusalakammānaṃ , kammaññeva vā kammasamādānaṃ .
Ṭhānaso hetusoti paccayato ca hetuto ca .
Tattha gatiupadhikālapayogā vipākassa ṭhānaṃ , kammaṃ hetu .
Sabbatthagāminīpaṭipadājānanan ti sabbagatigāminiyā agatigāminiyā ca paṭipadāya maggassa jānanaṃ , bahūsupi manussesu ekameva pāṇaṃ hanantesu ‘‘ imassa cetanā nirayagāminī bhavissati , imassa tiracchānayonigāminī ’’ ti iminā nayena ekavatthusmimpi kusalākusalacetanāsaṅkhātānaṃ paṭipattīnaṃ aviparītato sabhāvajānanaṃ
M2.55 .
Anekadhātunānādhātulokajānanan ti cakkhudhātuādīhi kāmadhātuādīhi vā bahudhātuno , tāsaṃyeva dhātūnaṃ viparītatāya nānappakāradhātuno khandhāyatanadhātulokassa jānanaṃ .
Parasattānan ti paresaṃ sattānaṃ .
Nānādhimuttikatājānanan ti hīnādīhi adhimuttīhi nānādhimuttikabhāvassa jānanaṃ .
Tesaṃyevāti parasattānaṃyeva .
Indriyaparopariyattajānanan ti saddhādīnaṃ indriyānaṃ parabhāvassa aparabhāvassa vuddhiyā ceva hāniyā ca jānanaṃ .
Jhānavimokkhasamādhisamāpattīnan ti paṭhamādīnaṃ catunnaṃ jhānānaṃ ,‘‘ rūpī rūpāni passatī ’’ tiādīnaṃ aṭṭhannaṃ vimokkhānaṃ , savitakkasavicārādīnaṃ tiṇṇaṃ samādhīnaṃ , paṭhamajjhānasamāpattiādīnañca navannaṃ anupubbasamāpattīnaṃ .
Saṃkilesavodānavuṭṭhānajānanan ti hānabhāgiyassa , visesabhāgiyassa ‘‘ vodānampi vuṭṭhānaṃ , tamhā tamhā samādhimhā vuṭṭhānampi vuṭṭhānan ’’ ti ( vibha .828) evaṃ vuttapaguṇajjhānassa ceva bhavaṅgaphalasamāpattīnañca jānanaṃ .
Heṭṭhimaṃ heṭṭhimañhi paguṇajjhānaṃ uparimassa uparimassa padaṭṭhānaṃ hoti , tasmā vodānampi ‘‘ vuṭṭhānan ’’ ti vuccati .
Bhavaṅgena pana sabbajhānehi vuṭṭhānaṃ hoti .
Phalasamāpattiyā nirodhasamāpattito vuṭṭhānameva sandhāya ‘‘ tamhā tamhā samādhimhā vuṭṭhānan ’’ ti vuttaṃ .
Pubbenivāsajānanan ti pubbenivāsānussatiñāṇena nivuṭṭhakkhandhānaṃ jānanaṃ .
Cutūpapātajānanan ti sattānaṃ cutiyā upapattiyā ca yāthāvato jānanaṃ .
Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana visuddhimagge vuttanayeneva veditabbo .
Āsavakkhayajānanaṃ āsavakkhayañāṇaṃ , maggañāṇanti attho .Yattha panetāni vitthārato āgatāni saṃvaṇṇitāni , tāni dassento ‘‘ abhidhamme panā ’’ tiādimāha .
Byāmohabhayavasena saraṇapariyesanaṃ sārajjanaṃ sārado , byāmohabhayaṃ .
Vigato sārado etassāti
V2.48 visārado , tassa bhāvo vesārajjaṃ .
Taṃ pana ñāṇasampadaṃ pahānasampadaṃ desanāvisesasampadaṃ khemaṃ nissāya pavattaṃ catubbidhaṃ paccavekkhaṇāñāṇaṃ .
Tenāha ‘‘ catūsu ṭhānesū ’’ tiādi .Catūsūti paraparikappitesu vatthūsu .
Paraparikappitesu vā vatthumattesu codanākāraṇesu .
Sammāsambuddhassa te paṭijānatoti ‘‘ ahaṃ sammāsambuddho ’’ ti evaṃ paṭijānantena tayā .
Ime dhammāti ‘‘ idaṃ pañcamaṃ ariyasaccaṃ , ayaṃ chaṭṭho upādānakkhandho , idaṃ
M2.56 terasamaṃ āyatanan ’’ ti veditabbā ime dhammā .
Anabhisambuddhā appaṭividdhattāti .Tatrāti tasmiṃ anabhisambuddhadhammasaṅkhāte codanāvatthusmiṃ .
Kocīti samaṇādīhi añño vā yo koci .
Saha dhammenāti saha hetunā .
‘‘ Dhammapaṭisambhidā ’’ tiādīsu viya hetupariyāyo idha dhamma -saddo .
Hetūti ca uppattisādhanahetu veditabbo , na kārako sampāpako vā .
Nimittan ti kāraṇaṃ , taṃ panettha codanāvatthumeva .
Na samanupassāmi sammāsambuddhabhāvato .
Khemappattoti akhemappattarūpāya codanāya anupaddavaṃ patto niccalabhāvappatto .
Vesārajjappattoti visāradabhāvappatto .
Sesesupi eseva nayo .
Ayaṃ pana viseso – ime āsavāti kāmāsavādīsu ime nāma āsavā na parikkhīṇāti āsavakkhayavacanenettha sabbakilesappahānaṃ vuttaṃ .
Na hi so kileso atthi , yo sabbaso āsavesu khīṇesu nappahīyeyya .
Antarāyikāti antarāyakarā , saggavimokkhādhigamassa antarāyakarāti attho .
Dhammo hi yo saṃkilesato niyyāti , so ‘‘ niyyāniko ’’ ti vutto .
Dhamme niyyante taṃsamaṅgīpuggalo niyyānikoti voharito hotīti tassa paṭikkhipanto ‘‘ so na niyyātī ’’ ti āha .
Kathaṃ pana desanādhammo niyyātīti vuccati ?
Niyyānatthasamādhānato , so abhedopacārena ‘‘ niyyātī ’’ ti vutto .
Atha vā ‘‘ dhammo desito ’’ ti ariyadhammassa adhippetattā na koci virodho .
Usabhassa idanti āsabhaṃ , asantasanaṭṭhena āsabhaṃ viyāti āsabhaṃ , seṭṭhaṭṭhānaṃ sabbaññutaṃ .
Āsabhaṭṭhānaṭṭhāyitāya āsabhā nāma pubbabuddhā .
Sabbaññutapaṭijānanavasena abhimukhaṃ gacchanti , catasso vā parisā upasaṅkamantīti āsabhā .
Catassopi hi parisā buddhābhimukhā evaṃ tiṭṭhanti , na tiṭṭhanti parammukhā .
Idampīti ‘‘ usabho ’’ ti idampi padaṃ .
Tassāti nisabhassa .
Yesaṃ baluppādāvaṭṭhānānaṃ vasena usabhassa āsabhaṇṭhānaṃ icchitaṃ , tato sātisayānaṃ eva tesaṃ vasena āsabhaṇṭhānaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ .
Yaṃ kiñci loke upamaṃ nāma buddhaguṇānaṃ nidassanabhāvena vuccati , sabbaṃ taṃ nihīnameva .
Tiṭṭhamāno cāti atiṭṭhantopi tiṭṭhamāno eva paṭijānāti nāma .
Upagacchatīti anujānāti .
Aṭṭha
V2.49M2.57 kho imāti idaṃ vesārajjañāṇassa baladassanaṃ .
Yathā hi byattaṃ parisaṃ ajjhogāhetvā viññūnaṃ cittaṃ ārādhanasamatthāya kathāya dhammakathikassa chekabhāvo paññāyati , evaṃ imā aṭṭha parisā patvā satthu vesārajjañāṇassa balaṃ pākaṭaṃ hoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ parisāsū ’’ ti .Khattiyaparisāti khattiyānaṃ sannipatitānaṃ samūho .
Esa nayo sabbattha .
Māraparisāti mārakāyikānaṃ sannipatitānaṃ samūho .
Mārasadisānaṃ mārānaṃ parisāti māraparisā .
Sabbā cetā parisā uggaṭṭhānadassanavasena gahitā .
Manussā hi ‘‘ ettha rājā nisinno ’’ ti vutte pakativacanampi vattuṃ na sakkonti , kacchehi sedā muccanti , evaṃ uggā khattiyaparisā , brāhmaṇā tīsu vedesu kusalā honti , gahapatayo nānāvohāresu ca akkharacintāya ca kusalā , samaṇā sakavādaparavādesu kusalā , tesaṃ majjhe dhammakathākathanaṃ nāma ativiya bhāriyaṃ .
Devānaṃ uggabhāve vattabbameva natthi .
Amanussoti hi vuttamatte manussānaṃ sakalasarīraṃ kampati , tesaṃ rūpaṃ disvāpi saddaṃ sutvāpi sattā visaññitāpi honti .
Evaṃ amanussaparisā uggā .
Iti cetā parisā uggaṭṭhānadassanavasena vuttā .
Kasmā panettha yāmādiparisā na gahitāti ?
Bhusaṃ kāmābhigiddhatāya yonisomanasikāravirahato .
Yāmādayo hi uḷāruḷāre kāme paṭisevantā tatthābhigiddhatāya dhammassavanāya sabhāvena cittampi na uppādenti , mahābodhisattānaṃ pana buddhānañca ānubhāvena ākaḍḍhiyamānā kadāci nesaṃ payirupāsanādīni karonti tādise mahāsamaye .
Teneva hi vimānavatthudesanāpi taṃnimittā bahulā nāhosi .
Seṭṭhanādan ti kenaci appaṭihatabhāvena uttamanādaṃ .
Abhītanādan ti vesārajjayogato kutoci nibbhayanādaṃ .
Sīhanādasuttenāti khandhiyavagge āgatena sīhanādasuttena .
Sahanatoti khamanato .
Hananatoti vidhamanato viddhaṃsanato .
Yathā vātiādi ‘‘ sīhanādasadisaṃ vā nādaṃ nadatī ’’ ti saṅkhepato vuttassa atthassa viññāpanaṃ .
Etan ti ‘‘ brahmacakkan ’’ ti etaṃ padaṃ .
Paññāpabhāvitan ti cirakālaparibhāvitāya pāramitāpaññāya vipassanāpaññāya ca uppāditaṃ .
Karuṇāpabhāvitan ti ‘‘ kicchaṃ vatāyaṃ loko āpanno ’’ tiādinayappavattāya mahākaruṇāya uppāditaṃ .
Yathā abhinikkhamanato pabhuti mahābodhisattānaṃ ariyamaggādhigamanavirodhinī
M2.58 paṭipatti natthi , evaṃ tusitabhavanato niyatabhāvāpattito ca paṭṭhāyāti dutiyatatiyanayā ca gahitā .
Phalakkhaṇeti aggaphalakkhaṇe .
Paṭivedhaniṭṭhattā arahattamaggañāṇaṃ vajirūpamatāyeva sātisayo paṭivedhoti ‘‘ phalakkhaṇe uppannaṃ nāmā ’’ ti vuttaṃ .
Tena paṭiladdhassapi desanāñāṇassa kiccanipphatti parassa bujjhanamattena hotīti ‘‘ aññāsikoṇḍaññassa sotāpatti … pe … phalakkhaṇe pavattanaṃ nāmā ’’ ti vuttaṃ .
Tato paraṃ pana yāva parinibbānā desanāñāṇappavatti , tasseva pavattitassa dhammacakkassa ṭhānanti veditabbaṃV2.50 pavattitacakkassa cakkavattino cakkaratanassa ṭhānaṃ viya .Ubhayampīti pi -saddena lokiyadesanāñāṇassa itarena anaññasādhāraṇatāvasena samānataṃ sampiṇḍeti .
Urasi jātatāya uraso sambhūtanti orasaṃ ñāṇaṃ .
Iti rūpan ti ettha iti -saddo anavasesato rūpassa sarūpanidassanatthoti tassa ‘‘ idaṃ rūpan ’’ ti etena sādhāraṇato ca sarūpanidassanamāha .
Ettakaṃ rūpan ti etena anavasesato ‘‘ ito uddhaṃ rūpaṃ natthī ’’ ti nimittassa aññassa abhāvaṃ .
Idāni tamatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ ruppanasabhāvañcevā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha ruppanaṃ sītādivirodhipaccayasamavāye visadisuppatti .
Ādi -saddena ajjhattikabāhirādibhedaṃ saṅgaṇhāti .
Lakkhaṇa … pe … vasenāti kakkhaḷattādilakkhaṇavasena sandhāraṇādirasavasena sampaṭicchanādipaccupaṭṭhānavasena bhūtattayādipadaṭṭhānavasena ca .
Evaṃ pariggahitassāti evaṃ sādhāraṇato ca lakkhaṇādito ca pariggahitassa .
Avijjāsamudayāti avijjāya uppādā , atthibhāvāti attho .
Nirodhavirodhī hi atthibhāvo hoti , tasmā nirodhe asati atthibhāvo hoti , tasmā purimabhave siddhāya avijjāya sati imasmiṃ bhave rūpassa samudayo rūpassa uppādo hotīti attho .
Taṇhāsamudayā kammasamudayāti etthāpi eseva nayo .
Avijjādīhi ca tīhi atītakālikattā tesaṃ sahakārīkāraṇabhūtaṃ upādānampi gahitamevāti veditabbaṃ .
Pavattipaccayesu kabaḷīkāraāhārassa balavatāya , so eva gahito ,‘‘ āhārasamudayā ’’ ti pana gahitena pavattipaccayatāmattena utucittānipi gahitāneva hontīti dvādasasamuṭṭhānikaṃ rūpassa paccayato dassanampi bhavitabbamevāti daṭṭhabbaṃ .
Nibbattilakkhaṇan tiādinā kālavasena
M2.59 udayadassanamāha .
Tattha bhūtavasena magge udayaṃ passitvā ṭhito idha santativasena anukkamena khaṇavasena passati .Avijjānirodhā rūpanirodhoti aggamaggañāṇena avijjāya anuppādanirodhato anāgatassa anuppādanirodho hoti paccayābhāve abhāvato .
Paccayanirodhenāti avijjāsaṅkhātassa paccayassa nirodhabhāvena .
Taṇhānirodhāti etthāpi eseva nayo .
Āhāranirodhāti pavattipaccayassa kabaḷīkārāhārassa abhāvā .
Rūpanirodhāti taṃsamuṭṭhānarūpassa abhāvo hoti .
Sesaṃ heṭṭhā vuttanayānusārena veditabbaṃ .
Vipariṇāmalakkhaṇan ti bhavakālavasena hetudvayadassanaṃ .
Tasmā taṃ padaṭṭhānavasena pageva passitvā ṭhito idha santativasena disvā anukkamena khaṇavasena passati .
Iti vedanātiādīsupi vuttanayena attho veditabbo .
Sukhādibhedan ti sukhadukkhaadukkhamasukhādivibhāgaṃ .
Rūpasaññādibhedan ti rūpasaññā , sadda … gandha … rasa … phoṭṭhabba
V2.51 … dhammasaññādivibhāgaṃ .
Phassādibhedan ti phassacetanāmanasikārādivibhāgaṃ .
Lakkhaṇa … pe … vasenāti iṭṭhānubhavanalakkhaṇādilakkhaṇavasena iṭṭhākārasambhogarasādirasavasena kāyikaassādādipaccupaṭṭhānavasena iṭṭhārammaṇādipadaṭṭhānavasena .‘‘ Phuṭṭho vedeti , phuṭṭho sañjānāti , phuṭṭho cetetī ’’ ti ( saṃ . ni .4.93) vacanato tīsu vedanādīsu khandhesu phassasamudayāti vattabbaṃ .
Viññāṇappaccayā nāmarūpan ’’ ti vacanato viññāṇakkhandhe nāmarūpasamudayāti vattabbaṃ .
Tesaṃyeva vasenāti ‘‘ avijjānirodho vedanānirodho ’’ tiādinā tesaṃyeva avijjādīnaṃ vasena yojetabbaṃ .
Upādānakkhandhānaṃ samudayatthaṅgamavasena titthiyānaṃ avisayopi sappadeso sīhanādo dassito .
Idāni nippadeso anulomapaṭilomavasena saṅkhepato vitthārato paccayākāravisayo anaññasādhāraṇo dassīyatīti āha ,‘‘ ayampi aparo sīhanādo ’’ ti .
Tassāti ‘‘ imasmiṃ satī ’’ tiādinā saṅkhepato vuttapaṭiccasamuppādapāḷiyā .
Ettha ca ‘‘ imasmiṃ sati idaṃ hoti , imassa nirodhā idaṃ nirujhtī ’’ ti avijjādīnaṃ bhāve saṅkhārādīnaṃ bhāvassa , avijjādīnaṃ nirodhe saṅkhārādīnaṃ nirodhassa kathanena purimasmiṃ paccayalakkhaṇe niyamo dassito ‘‘ imasmiṃ
M2.60 sati eva , nāsati , imassa uppādā eva , nānuppādā , nirodhā eva , nānirodhā ’’ ti .
Tenedaṃ lakkhaṇaṃ antogadhaniyamaṃ idha paṭiccasamuppādassa vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Nirodhoti ca avijjādīnaṃ virāgā vigamena āyatiṃ anuppādo appavatti .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ avijjāya tveva asesavirāganirodhā ’’ tiādi .
Nirodhavirodhī ca uppādo , yena so uppādanirodhavibhāgena vutto ‘‘ imassa nirodhā idaṃ nirujjhatī ’’ ti .
Tenetaṃ dasseti ‘‘ asati nirodhe uppādo nāma , so cettha atthibhāvoti vuccatī ’’ ti .
‘‘ Imasmiṃ sati idaṃ hotī ’’ ti idameva hi lakkhaṇaṃ .
Pariyāyantarena ‘‘ imassa uppādā idaṃ uppajjatī ’’ ti vadantena parena purimaṃ visesitaṃ hoti .
Tasmā na vattamānaṃyeva sandhāya ‘‘ imasmiṃ satī ’’ ti vuttaṃ , atha kho maggena anirujjhanasabhāvañcāti viññāyati .
Yasmā ca ‘‘ imasmiṃ asati idaṃ na hoti , imassa nirodhā idaṃ nirujjhatī ’’ ti dvidhāpi uddiṭṭhassa lakkhaṇassa niddesaṃ vadantena bhagavatā ‘‘ avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho ’’ tiādinā nirodhova vutto , tasmā natthibhāvopi nirodho evāti natthibhāvaviruddho atthibhāvo anirodhoti dassitaṃ hoti .
Tena anirodhasaṅkhātena atthibhāvena uppādaṃ viseseti .
Tato idha na kevalaṃ atthibhāvamattaṃ uppādoti attho adhippeto , atha kho anirodhasaṅkhāto atthibhāvo cāti ayamattho vibhāvito hoti .
Evametaṃ lakkhaṇadvayavacanaṃ aññamaññaṃ visesanavisesitabbabhāvena sātthakanti veditabbaṃ .
Ko panāyaṃ anirodho nāma , yo ‘‘ atthibhāvo , uppādo ’’ ti ca vuttoti ?
Appahīnabhāvo ca anibbattitaphalabhāvenaV2.52 phaluppādanārahatā cāti ayamettha saṅkhepo .
Vitthāro pana paramatthadīpaniyaṃ udānaṭṭhakathāyaṃ ( udā . aṭṭha .1).
Vuttanayena veditabbo .Pañcakkhandhavibhajanādivasenāti pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ dvādasapadikassa paccayākārassa vibhajanavasena .
Imasmiñhi dasabalasutte dhammassa desitākāro pañcakkhandhapaccayākāramatto .
Tenāha ‘‘ pañcakkhandhapaccayākāradhammo ’’ ti .
Ācariyamuṭṭhiyā akaraṇena vibhūto , so pana atthato ca saddato ca pihito heṭṭhāmukhajāto vā na hotīti āha ‘‘ anikujjito ’’ ti .
Vivaṭoti vibhāvito .
Tenāha ‘‘ vivaritvā ṭhapito ’’ ti
M2.61 .Pakāsitoti ñāṇobhāsena obhāsito ādīpitoti āha ‘‘ dīpito jotito ’’ ti .
Tattha tattha chinnabhinnaṭṭhāne .
Sibbitagaṇṭhitan ti vākaṃ gahetvā sibbitaṃ , sibbituṃ asakkuṇeyyaṭṭhāne vākena gaṇṭhitañca .
Chinnapilotikābhāvena vigatapilotiko dhammo , tassa chinnapilotikassa paṭilomatā chinnabhinnatābhāvenāti dassento ‘‘ na hetthā ’’ tiādimāha .
Nivāsanapārupanaṃ pariggahaṇaṃ .
Sayaṃ paṭibhānaṃ kappetvā .
Vaḍḍhentā attano samayaṃ .
Samaṇakacavaran ti samaṇavesadhāraṇavasena samaṇapaṭirūpatāya samaṇānaṃ kacavarabhūtaṃ .
Attano rūpapavattiyā karaṇḍaṃ kucchitaṃ dhuttaṃ vāti pavattetīti kāraṇḍavo , dussīlo .
Taṃ kāraṇḍavaṃ .
Niddhamathāti nīharatha .
Kasambun ti samaṇakasaṭaṃ .
Apakassathāti apakaḍḍhatha nanti attho .
Palāpeti palāpasadise .
Tathā hi taṇḍulasārarahito dhaññapaṭirūpako thusamattako palāpoti vuccati , evaṃ sīlādisārarahito samaṇapaṭirūpako palāpo viyāti palāpo , dussīlo .
Te palāpe .
Vāhethāti apanetha .
Patissatāti bāḷhasatitāya patissatā hothāti .
Saddhāya pabbajitenāti rājūpaddavādīhi anupaddutena ‘‘ evañhi taṃ otiṇṇaṃ jātiādisaṃsārabhayaṃ vijinissāmī ’’ ti vaṭṭanissaraṇatthaṃ āgatāya saddhāya vasena pabbajitena .
Ācārakulaputtoti ācārena abhijāto .
Tenāha ‘‘ yato kutocī ’’ tiādi .
Jātikulaputtoti jātisampattiyā abhijāto .
Viññuppasatthāni aṅgāni sammāpadhāniyaṅgabhāvena , kāye ca jīvite ca nirapekkhabhāvena vīriyaṃ ārabhantassa tathāpavattavīriyavasena ‘‘ taco ekaṃ aṅgan ’’ ti vuttaṃ .
Esa nayo sesesupi .
Navasu ṭhānesu samādhātabban ti ‘‘ kālavasena pañcasu , iriyāpathavasena catūsū ’’ ti evaṃ navasu ṭhānesu vīriyaṃ samādhātabbaṃ pavattetabbaṃ .
So dukkhaṃ viharatīti kusītapuggalo niyyānikasāsane vīriyārambhassa akaraṇena sāmaññatthassa anuppattiyā dukkhaṃ viharati .
Sakaṃ vā atthaṃ sadatthaṃ ka-kārassa da-kāraṃ katvā
V2.53 .Kusītassa atthaparihāyanaṃ mūlato paṭṭhāya dassetuṃ ‘‘ cha dvārānī ’’ tiādi vuttaṃ .
Nisajjāvasena pīṭhamaddanato pīṭhamaddano , nirassanavacanaṃ tassa , kassacipatthassa adhāraṇato kevalaṃ pīṭhabhārabhūtoti adhippāyo .
Aññattha pana ‘‘ makhamaddano ’’ ti
M2.62 vuccati , tattha dānamicchāya paresaṃ makhaṃ passantoti attho .
Laṇḍapūrakoti kucchipūraṃ bhuñjitvā vaccakuṭipūrako .‘‘ Āraddhavīriyo ’’ tiādīsu ‘‘ kusīto puggalo ’’ ti ettha vuttavipariyāyena attho veditabbo , āsīsāya vasena thomito .
Āraddhavīriyeti paggahitavīriye .
Pahitatteti nibbānaṃ patipesitacitte .
Etena sāvakānaṃ sammāpaṭipattiṃ satthuvandanānisaṃsañca dassesi .
Hīnenāti vaṭṭanissitena dhammena .
Tenāha ‘‘ hīnāya saddhāyā ’’ tiādi .
Aggenāti seṭṭhena vivaṭṭanissitena dhammena , īsakampi katakālusiyavigataṭṭhena maṇḍaṭṭhena ca pasannampi surādi na pātabbaṃ .
Sāsanan ti pariyattipaṭipattipaṭivedhalakkhaṇaṃ sāsanaṃ .
Pasannaṃ vigatadosamalattā pasādaniyattā ca .
Pātabbañca pattena viya sukhena paribhuñjitabbato duccaritasabbakilesakasāvamalapaṅkadosarahitattā ca .
Maṇḍabhūtā bodhipakkhiyadhammadesanāpi desanāmaṇḍo .
Tassa ekasseva pana desanāmaṇḍassa paṭiggāhakā suppaṭipannā dosarahitā catasso parisā paṭiggahamaṇḍo .
Maggabrahmacariyaṃ taggatikattā sakalopi bodhipakkhiyadhammarāsi brahmacariyamaṇḍo .
Tenāha ‘‘ katamo desanāmaṇḍo ’’ tiādi .
Tattha viññātāroti saccānaṃ abhisametāvino .
Tathā hi ādito ‘‘ catunnaṃ ariyasaccānaṃ ācikkhaṇā ’’ tiādi vuttaṃ .
Pubbabhāge ‘‘ atthi ayaṃ loko ’’ tiādinā idhalokaparalokagatasammosavigamena pavatto adhimokkhova adhimokkhamaṇḍo .
Chaḍḍetvā samucchedavasena vijahitvā .
Catubhūmakassa saddhindriyassa adhimokkhamaṇḍena maṇḍabhūtaṃ adhimokkhaṃ .
Ādi -saddena ‘‘ paggahamaṇḍo vīriyindriyaṃ kosajjakasaṭan ’’ tiādiṃ pāḷisesaṃ saṅgaṇhāti .
Etthāti etasmiṃ sāsane ,‘‘ maṇḍasmin ’’ ti vā vacane .
Kāraṇavacanaṃ , tena ‘‘ satthā sammukhībhūto ’’ ti sammukhabhāvanāyogo nirāsaṅkaphalāvahoti dasseti .
Tenāha ‘‘ asammukhā ’’ tiādi .
Pamāṇan ti anurūpaṃ bhesajjassa pamāṇaṃ .
Uggamanan ti bhesajjassa vamanaṃ virecanaṃ , tassa vā vasena dosadhātūnaṃ vamanaṃ virecanaṃ .
Evamevāti yathā bhesajjamaṇḍaṃ vejjasammukhā nirāsaṅkā pivanti , evameva
M2.63 ‘‘ satthā sammukhībhūto ’’ ti nirāsaṅkā vīriyaṃ katvā , maṇḍapeyya sāsanaṃ pivathāti yojanā .Abhiññāsamāpattipaṭilābhena sānisaṃsā .
Maggaphalādhigamanena savaḍḍhi
V2.54 .Paratthan ti attano diṭṭhānugatiāpattiyā , tathā sammāpaṭipajjantānaṃ paresaṃ atthanti evamettha attho daṭṭhabbo .
Dutiyadasabalasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .