2. Sanidānasuttavaṇṇanā
96. Bhāvanapuṃsakametaṃ ‘‘ visamaṃ candimasūriyā parivattantī ’’ tiādīsu ( a . ni .4.70) viya .
Sanidānan ti attano phalaṃ nidadātīti nidānaṃ , kāraṇanti āha ‘‘ sanidāno
M2.135 sappaccayo ’’ ti .Kāmapaṭisaṃyuttoti kāmarāgasaṅkhātena kāmena paṭisaṃyutto vā kāmapaṭibaddho vā .
Takketīti takko .
Abhūtakāraṃ samāropetvā kappetīti saṅkappo .
Ārammaṇe cittaṃ appetīti appanā .
Visesena appetīti byappanā .
Ārammaṇe cittaṃ abhiniropentaṃ viya pavattatīti cetaso abhiniropanā .
Micchā viparīto pāpako saṅkappoti micchāsaṅkappo .
Aññesu ca kāmapaṭisaṃyuttesu vijjamānesu vitakko eva kāmadhātusaddena niruḷho daṭṭhabbo vitakkassa kāmapasaṅgappattisātisayattā .
Esa nayo byāpādadhātuādīsupi .
Sabbepi akusalā dhammā kāmadhātu hīnajjhāsayehi kāmetabbadhātubhāvato .
Kilesakāmassa ārammaṇabhāvattā sabbākusalasaṃgāhikāya kāmadhātuyā itarā dve saṅgahetvā kathanaṃ sabbasaṅgāhikā .
Tissannaṃ dhātūnaṃ aññamaññaṃ asaṅkarato kathā asambhinnā .
Imaṃ kāmāvacarasaññitaṃ kāmavitakkasaññitañca kāmadhātuṃ .
Paṭiccāti paccayabhūtaṃ labhitvā .
Tīhi kāraṇehīti tīhi sārabhūtehi kāraṇehi .
Byāpādavitakko byāpādo uttarapadalopena , so eva nijjīvaṭṭhena sabhāvadhāraṇaṭṭhena dhātūti byāpādadhātu .
Byāpajjati cittaṃ etenāti byāpādo , doso .
Byāpādopi dhātūti yojanā .
Sahajātapaccayādivasenāti sahajātaaññamaññanissayasampayuttaatthiavigatapaccayavasena .
Visesena hi parassa attano ca dukkhāpanaṃ vihiṃsā , sā eva dhātu , atthato rosanā parūpaghāto , tathā pavatto vā dosasahagatacittuppādo .
Tiṇagahane araññeti tiṇehi gahanabhūte araññe .
Anayabyasanan ti apāyabyasanaṃ , pariharaṇūpāyarahitaṃ vipattinti vā attho .
Avaḍḍhiṃ vināsan ti avaḍḍhiñceva vināsañcāti vadanti sabbaso vaḍḍhirahitaṃ .
Sukkhatiṇadāyo viya ārammaṇaṃ kilesaggisaṃvaddhanaṭṭhena .
Tiṇukkā viya
V2.118 akusalasaññā anudahanaṭṭhena .
Tiṇakaṭṭha … pe … sattā anayabyasanāpattito .
‘‘ Ime sattā ’’ ti hi ayoniso paṭipajjamānā adhippetā .
Tenāha ‘‘ yathā sukkhatiṇadāye ’’ tiādi .Samatābhāvato
M2.136 samatāvirodhato visamatāhetuto ca visamā rāgādayoti āha ‘‘ rāgavisamādīni anugatan ’’ ti .Icchitabbā avassaṃbhāvinibhāvena .
Saṃkilesato nikkhamanaṭṭhena nekkhammo , so eva nijjīvaṭṭhena dhātūti nekkhammadhātu .
Svāyaṃ nekkhammasaddo pabbajjādīsu kusalavitakke ca niruḷhoti āha ‘‘ nekkhammavitakkopi nekkhammadhātū ’’ ti .
Itarāpi dve dhātuyoti abyāpādaavihiṃsādhātuyo vadati .
Visuṃ dīpetabbā sarūpena āgatattā .
Vitakkādayoti nekkhammasaṅkappacchandapariḷāhapariyesanā .
Yathānurūpaṃ attano attano paccayānurūpaṃ .
Kathaṃ panettha kusaladhammesu pariḷāho vuttoti ?
Saṅkhārapariḷāhamattaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ , soḷasasu ākāresu dukkhasacce santāpaṭṭho viya vutto , yassa vigamena arahato sītibhāvappatti vuccati .
Sayaṃ na byāpajjati , tena vā taṃsamaṅgīpuggalo na kiñci byāpādetīti abyāpādo , vihiṃsāya vuttavipariyāyehi sā veditabbā .
Hitesibhāvena mijjati siniyhatīti mitto , mittassa esāti metti , abyāpādo .
Mettāyanāti mettākāraṇaṃ , mettāya vā ayanā pavattanā .
Mettāyitattan ti mettāyitassa mettāya pavattassa bhāvo .
Mettācetovimuttīti mettāyanavasena pavatto cittasamādhi .
Sesaṃ vuttanayameva .
Sanidānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .