5. Kaccānagottasuttavaṇṇanā
15. Yasmā idha jānantāpi ‘‘ sammādiṭṭhī ’’ ti vadanti ajānantāpi bāhirakāpi sāsanikāpi anussavādivasenapi attapaccakkhenapi , tasmā taṃ bahūnaṃ vacanaṃ upādāya āmeḍitavasena ‘‘ sammādiṭṭhi sammādiṭṭhīti , bhante , vuccatī ’’ ti āha .
Tathāniddiṭṭhatādassanatthaṃ hissa ayaṃ āmeḍitapayogo .
Ayañhettha adhippāyo –
‘‘ aparehipi sammādiṭṭhīti vuccati , sā
V2.32 panāyaṃ evaṃ vuccamānā atthañca lakkhaṇañca upādāya kittāvatā nu kho , bhante , sammādiṭṭhi hotī ’’ ti .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ sammādiṭṭhī ’’ ti vacane yasmā viññū eva pamāṇaṃ , na aviññū , tasmā ‘‘ yaṃ paṇḍitā ’’ tiādi vuttaṃ .Dve avayavā assāti dvayaṃ , duvidhaṃ diṭṭhigāhavatthu , dvayaṃ diṭṭhigāhavasena nissito apassitoti dvayanissito .
Tenāha ‘‘ dve koṭṭhāse nissito ’’ ti .
Yāya diṭṭhiyā ‘‘ sabboyaṃ loko atthi vijjati sabbakālaṃ upalabbhatī ’’ ti diṭṭhigatiko gaṇhāti , sā diṭṭhi atthitā , sā eva sadā sabbakālaṃ loko atthīti pavattagāhatāya sassato , taṃ sassataṃ .
Yāya diṭṭhiyā ‘‘ sabboyaṃ loko natthi na hoti ucchijjatī ’’ ti diṭṭhigatiko gaṇhāti , sā diṭṭhi natthitā , sā eva ucchijjatīti uppannagāhatāya ucchedo , taṃ ucchedaṃ .
Loko
M2.37 nāma saṅkhāraloko tamhi gahetabbato .Sammappaññāyāti aviparītapaññāya yathābhūtapaññāya .
Tenāha ‘‘ savipassanā maggapaññā ’’ ti .
Nibbattesu dhammesūti yathā paccayuppannesu rūpārūpadhammesu .
Paññāyante svevāti santānanibandhanavasena paññāyamānesu eva .
Yā natthīti yā ucchedadiṭṭhi tattha tattheva sattānaṃ ucchijjanato vinassanato koci ṭhito nāma satto dhammo vā natthīti saṅkhāraloke uppajjeyya .
‘‘ Natthi sattā opapātikā ’’ ti pavattamānāpi micchādiṭṭhi tathāpavattasaṅkhārārammaṇāva .
Sā na hotīti kammāvijjātaṇhādibhedaṃ paccayaṃ paṭicca saṅkhāralokassa samudayanibbattiṃ sammappaññāya passato , sā ucchedadiṭṭhi , na hoti , nappavattati avicchedena saṅkhārānaṃ nibbattidassanato .
Lokanirodhan ti saṅkhāralokassa khaṇikanirodhaṃ .
Tenāha ‘‘ saṅkhārānaṃ bhaṅgan ’’ ti .
Yā atthīti hetuphalasambandhena pavattamānassa santānānupacchedassa ekattaggahaṇena saṅkhāraloke yā sassatadiṭṭhi sabbakālaṃ loko atthīti uppajjeyya .
Sā na hotīti uppannuppannānaṃ nirodhassa navanavānañca uppādassa dassanato , sā sassatadiṭṭhi na hoti .
Loko samudeti etasmāti lokasamudayoti āha ‘‘ anulomapaccayākāran ’’ ti .
Paccayadhammānañhi attano phalassa paccayabhāvo anulomapaccayākāro .
Paṭilomaṃ paccayākāranti ānetvā sambandho .
Taṃtaṃhetunirodhato taṃtaṃphalanirodho hi paṭilomapaccayākāro .
Yo hi avijjādīnaṃ paccayadhammānaṃ hetuādipaccayabhāvo , so nippariyāyato lokasamudayo .
Paccayuppannassa saṅkhārādikassa .
Anucchedaṃ passatoti anucchedadassanassa hetu .
Ayampīti na kevalaṃ khaṇato udayavayanīharaṇanayo , atha kho paccayato udayavayanīharaṇanayopi .
Upagamanaṭṭhena taṇhāva upayo .
Tathā diṭṭhupayo .
Eseva nayoti iminā upayehi upādānādīnaṃ anatthantarataṃ atidisati .
Tathā ca pana tesu duvidhatā upādīyati .
Nanu ca cattāri
V2.33 upādānāni aññattha vuttānīti ?
Saccaṃ vuttāni , tāni ca kho atthato dve evāti idha evaṃ vuttaṃ .Kāmaṃ ‘‘ ahaṃ maman ’’ ti ayathānukkamena vuttaṃ , yathānukkamaṃyeva pana attho veditabbo .
Ādi -saddena paroparassa subhaṃ asubhantiādīnañca saṅgaho veditabbo .
Te dhammeti tebhūmakadhamme .
Vinivisantīti
M2.38 virūpaṃ nivisanti , abhinivisantīti attho .Tāhīti taṇhādiṭṭhīhi .
Vinibaddhoti virūpaṃ vimuccituṃ vā appadānavasena niyametvā baddho .
‘‘ Abhiniveso ’’ ti upayupādānānaṃ pavattiākāraviseso vuttoti āha ‘‘ tañcāyanti tañca upayupādānan ’’ ti .
Cittassāti akusalacittassa .
Patiṭṭhānabhūtan ti ādhārabhūtaṃ .
Dosamohavasenapi akusalacittappavatti taṇhādiṭṭhābhinivesūpanissayā evāti taṇhādiṭṭhiyo akusalassa cittassa adhiṭṭhānanti vuttā .
Tasmin ti akusalacitte .
Abhinivisantīti ‘‘ etaṃ mama , eso me attā ’’ tiādinā abhinivesanaṃ pavattenti .
Anusentīti thāmagatā hutvā appahānabhāvena anusenti .
Tadubhayan ti taṇhādiṭṭhidvayaṃ .
Na upagacchatīti ‘‘ etaṃ mamā ’’ tiādinā taṇhādiṭṭhigatiyā na upasaṅkamati na allīyati .
Na upādiyatīti na daḷhaggāhaṃ gaṇhāti .
Na adhiṭṭhātīti na taṇhādiṭṭhigāhena adhiṭṭhāya pavattati .
Attaniyagāho nāma sati attagāhe hotīti vuttaṃ ‘‘ attā me ’’ ti .
Idaṃ dukkhaggahaṇaṃ upādānakkhandhāpassayaṃ tabbinimuttassa dukkhassa abhāvāti vuttaṃ ‘‘ dukkhamevāti pañcupādānakkhandhamattamevā ’’ ti .
‘‘ Saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā ’’ ti ( dī . ni .2.387; ma . ni .1.120;3.373; vibha .190) hi vuttaṃ .
Kaṅkhaṃ na karotīti saṃsayaṃ na uppādeti sabbaso vicikicchāya samucchindanato .
Na parappaccayenāti parassa asaddahanena .
Missakasammādiṭṭhiṃ āhāti nāmarūpaparicchedato paṭṭhāya sammādiṭṭhiyā vuttattā lokiyalokuttaramissakaṃ sammādiṭṭhiṃ avoca .
Nikūṭantoti nihīnanto .
Nihīnapariyāyo hi ayaṃ nikūṭa-saddo .
Tenāha ‘‘ lāmakanto ’’ ti .
Paṭhamakan ti ca garahāyaṃ ka -saddo .
Sabbaṃ natthīti yathāsaṅkhataṃ bhaṅguppattiyā natthi eva , sabbaṃ natthi ucchijjati vinassatīti adhippāyo .
Sabbamatthīti ca yathā asaṅkhataṃ atthi vijjati , sabbakālaṃ upalabbhatīti adhippāyo .
Sabban ti cettha sakkāyasabbaṃ veditabbaṃ ‘‘ sabbadhammamūlapariyāyan ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.1) viya .
Tañhi pariññāñāṇānaṃ paccayabhūtaṃ .
Iti -saddo nidassane .
Kiṃ nidasseti ?
Atthi-saddena vuttaṃ .
‘‘ Atthitan ’’ ti niccataṃ .
Sassataggāho hi idha paṭhamo antoti adhippeto .
Ucchedaggāho dutiyoti tadubhayavinimuttā ca idappaccayatā .
Ettha ca uppannanirodhakathanato sassatataṃ , nirujjhantānaṃ asati
M2.39 nibbānappattiyaṃ yathāpaccayaṃ punūpagamanakathanatoV2.34 ucchedatañca anupagamma majjhimena bhagavā dhammaṃ deseti idappaccayatānayena .
Tena vuttaṃ ‘‘ ete … pe … ante ’’ tiādi .