1. Paṭhamavaggo
1. Tiṇakaṭṭhasuttavaṇṇanā
124. Upasaggo
V2.131M2.150 samāsavisaye sasādhanaṃ kiriyaṃ dassetīti vuttaṃ ‘‘ ñāṇena anugantvāpī ’’ ti .
Vassasataṃ vassasahassan ti nidassanamattametaṃ , tato bhiyyopi anugantvā anamataggo eva saṃsāro .
Agga -saddo idha mariyādavacano , anuddesikañcetaṃ vacananti āha ‘‘ aparicchinnapubbāparakoṭiko ’’ ti .
Aññathā antimabhavikaparicchinnakatavimuttiparipācanīyadhammādīnaṃ vasena aparicchinnapubbāparakoṭi na sakkā vattuṃ .Saṃsaraṇaṃ saṃsāro .
Pacchimāpi na paññāyati andhabālānaṃ vasenāti adhippāyo .
Tenāha bhagavā ‘‘ dīgho bālāna saṃsāro ’’ ti ( dha . pa .60).
Vemajjheyeva pana sattā saṃsaranti pubbāparakoṭīnaṃ alabbhanīyattā .
Attho paritto hoti yathābhūtāvabodhābhāvato .
Buddhasamayeti sāsaneti attho .
Attho mahā yathābhūtāvabodhisambhavato , atthassa vipulatāya taṃsadisā upamā natthīti parittaṃyeva upamaṃ āharantīti adhippāyo .
Idāni vuttamevatthaṃ ‘‘ pāḷiyaṃ hī ’’ tiādinā samattheti .
Mātu mātaroti mātu mātāmahiyo .
Tassevāti dukkhasseva .
Tibban ti dukkhapariyāyoti .
Tiṇakaṭṭhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Pathavīsuttavaṇṇanā
125. Mahāpathavin ti avisesena anavasesapariyādāyinīti āha ‘‘ cakkavāḷapariyantan ’’ ti .
Parikappavacanañcetaṃ .
Pathavīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Assusuttavaṇṇanā
126. Kandanaṃ
V2.132M2.151 sasaddaṃ , rodanaṃ pana kevalamevāti āha ‘‘ kandantānanti sasaddaṃ rudamānānan ’’ ti .Pavattan ti sandanavasena pavattaṃ .
‘‘ Sinerurasmīhi paricchinnesū ’’ ti saṅkhepena vuttamatthaṃ vivaranto ‘‘ sinerussā ’’ tiādimāha .
Maṇimayan ti indanīlamaṇimayaṃ .
Sinerussa pubbadakkhiṇakoṇasamapadesā ‘‘ pubbadakkhiṇapassā ’’ ti adhippetā .
Tehi nikkhantarajatarasmiyo indanīlarasmiyo ca ekato hutvā .
Tāsaṃ rasmīnaṃ antaresūti tāsaṃ catūhi koṇehi nikkhantarasmīnaṃ catūsu antaresu .
Cattāroti dakkhiṇādibhedā cattāro mahāsamuddā honti .
Viasanan ti visesena khepanaṃ .
Kiṃ pana tanti āha ‘‘ vināsoti attho ’’ ti .
Assusuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Khīrasuttavaṇṇanā
127. Mātuthaññan ti pītaṃ mātuyā thanato nibbattakhīraṃ bahutaranti veditabbaṃ .
Khīrasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Pabbatasuttavaṇṇanā
128.‘‘ Anamataggassa saṃsārassa dīghatamattā na sukaraṃ nasukaran ’’ ti aṭṭhakathāpāṭho .
Kathaṃ nacchindatīti kathaṃ na pariyosāpeti , kāyacipi gahaṇatāyāti adhippāyo .
Tayo kappāsaṃsūti tayo ekakappāsaṃsū .
Yehi naṃ phuṭṭhaṃ , tatopi sukhumataraṃ sāsapamattaṃ khīyeyya pabbataṃ sabbabhāgehi aticiravelaṃ parimajjante .
Pabbatasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Sāsapasuttavaṇṇanā
129. Nagaran ti
M2.152 nagarasaṅkhepena pākārena parikkhittataṃ sandhāya vuttaṃ .
Anto pana sabbaso vicittasāsapehi eva puṇṇaṃ , evaṃ cuṇṇikābaddhaṃ .
Tenāha ‘‘ na pana … pe … daṭṭhabban ’’ ti .Sāsapasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Sāvakasuttavaṇṇanā
130. Tassa
V2.133 ṭhitaṭṭhānatoti bhikkhuno anussaritvā ṭhitaṭṭhānato , tena anussaritassa satasahassakappassa anantarakappato paṭṭhāyāti attho .
Evan ti vuttappakārena .
Cattāropi bhikkhū abhiññālābhino .
Cattāri kappasatasahassāni divase divase anussareyyun ti parikappanavasena vadanti .Sāvakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Gaṅgāsuttavaṇṇanā
131. Etasmiṃ antareti etasmiṃ pabhavasamuddapadesaparicchinne āyāmato pañcayojanasatike atirekayojanasatike vā ṭhāne .
132. Navame khittoti punappunaṃ khitto .
Ekavārañhi khitto mūlādīsu ekeneva nipateyya .
Tathā sati adhippeto pātassa aniyamo na nidassito siyā .
Tattha ca dhammaṃ suṇantā bhikkhū manussaloke , te sandhāya ‘‘ asmā lokā ’’ ti āha , tadaññaṃ sandhāya ‘‘ paralokan ’’ ti .
Tassa tassa vā puggalassa yathādhippeto ayaṃ loko , tadañño paraloko .
Daṇḍasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Puggalasuttavaṇṇanā
133. Samaṭṭhikāloti
M2.153 samena ākārena laddhabbaaṭṭhikālo .Giriparikkhepeti pañcahi girīhi parikkhittattā ‘‘ giriparikkhepo ’’ ti laddhanāme rājagahe .
Puggalasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Paṭhamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Dutiyavaggo