1. Abhirūpanandātherīgāthāvaṇṇanā
DukanipāteM0.26V0.26 āturaṃ asuciṃ pūtin tiādikā abhirūpanandāya sikkhamānāya gāthā .
Ayaṃ kira vipassissa bhagavatoP0.25 kāle bandhumatīnagare gahapatimahāsālassa dhītā hutvā satthu santike dhammaṃ sutvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhitā satthari parinibbute dhātucetiyaṃ ratanapaṭimaṇḍitena suvaṇṇacchattena pūjaṃ katvā , kālaṅkatvā sagge nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare khemakassa sakkassa aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti .
Nandā tissā nāmaṃ ahosi .
Sā attabhāvassa ativiya rūpasobhaggappattiyā abhirūpā dassanīyā pāsādikā abhirūpanandātveva paññāyittha .
Tassā vayappattāya vāreyyadivaseyeva varabhūto sakyakumāro kālamakāsi .
Atha naṃ mātāpitaro akāmaṃ pabbājesuṃ .
Sā pabbajitvāpi rūpaṃ nissāya uppannamadā ‘‘ satthā rūpaṃ vivaṇṇeti garahati anekapariyāyena rūpe ādīnavaṃ dassetī ’’ ti buddhupaṭṭhānaṃ na gacchati .
Bhagavā tassā ñāṇaparipākaṃ ñatvā mahāpajāpatiṃ āṇāpesi ‘‘ sabbāpi bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ovādaṃ āgacchantū ’’ ti .
Sā attano vāre sampatte aññaṃ pesesi .
Bhagavā ‘‘ vāre sampatte attanāva āgantabbaṃ , na aññā pesetabbā ’’ ti āha .
Sā satthu āṇaṃ laṅghituṃ asakkontī bhikkhunīhi saddhiṃ buddhupaṭṭhānaṃ agamāsi .
Bhagavā iddhiyā ekaṃ abhirūpaṃ itthirūpaṃ māpetvā puna jarājiṇṇaṃ dassetvā saṃvegaṃ uppādetvā –
M0.26V0.26 āturaṃ asuciṃ pūtin tiādikā abhirūpanandāya sikkhamānāya gāthā .
Ayaṃ kira vipassissa bhagavatoP0.25 kāle bandhumatīnagare gahapatimahāsālassa dhītā hutvā satthu santike dhammaṃ sutvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhitā satthari parinibbute dhātucetiyaṃ ratanapaṭimaṇḍitena suvaṇṇacchattena pūjaṃ katvā , kālaṅkatvā sagge nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare khemakassa sakkassa aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti .
Nandā tissā nāmaṃ ahosi .
Sā attabhāvassa ativiya rūpasobhaggappattiyā abhirūpā dassanīyā pāsādikā abhirūpanandātveva paññāyittha .
Tassā vayappattāya vāreyyadivaseyeva varabhūto sakyakumāro kālamakāsi .
Atha naṃ mātāpitaro akāmaṃ pabbājesuṃ .
Sā pabbajitvāpi rūpaṃ nissāya uppannamadā ‘‘ satthā rūpaṃ vivaṇṇeti garahati anekapariyāyena rūpe ādīnavaṃ dassetī ’’ ti buddhupaṭṭhānaṃ na gacchati .
Bhagavā tassā ñāṇaparipākaṃ ñatvā mahāpajāpatiṃ āṇāpesi ‘‘ sabbāpi bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ovādaṃ āgacchantū ’’ ti .
Sā attano vāre sampatte aññaṃ pesesi .
Bhagavā ‘‘ vāre sampatte attanāva āgantabbaṃ , na aññā pesetabbā ’’ ti āha .
Sā satthu āṇaṃ laṅghituṃ asakkontī bhikkhunīhi saddhiṃ buddhupaṭṭhānaṃ agamāsi .
Bhagavā iddhiyā ekaṃ abhirūpaṃ itthirūpaṃ māpetvā puna jarājiṇṇaṃ dassetvā saṃvegaṃ uppādetvā – 19.
‘‘ Āturaṃ asuciṃ pūtiṃ , passa nande samussayaṃ ;
Asubhāya cittaṃ bhāvehi , ekaggaṃ susamāhitaṃ .
20.
‘‘ Animittañca bhāvehi , mānānusayamujjaha ;
Tato mānābhisamayā , upasantā carissasī ’’ ti .
–
Imā
M0.27V0.27 dve gāthā abhāsi .
Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttanayo eva .
Gāthāpariyosāne abhirūpanandā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne –
‘‘ Nagare bandhumatiyā , bandhumā nāma khattiyo ;
Tassa rañño ahuṃ bhariyā , ekajjhaṃ cārayāmahaṃ .
‘‘ RahogatāP0.26 nisīditvā , evaṃ cintesahaṃ tadā ;
Ādāya gamanīyañhi , kusalaṃ natthi me kataṃ .
‘‘ Mahābhitāpaṃ kaṭukaṃ , ghorarūpaṃ sudāruṇaṃ ;
Nirayaṃ nūna gacchāmi , ettha me natthi saṃsayo .
‘‘ Evāhaṃ cintayitvāna , pahaṃsetvāna mānasaṃ ;
Rājānaṃ upagantvāna , idaṃ vacanamabraviṃ .
‘‘ Itthī nāma mayaṃ deva , purisānugatā sadā ;
Ekaṃ me samaṇaṃ dehi , bhojayissāmi khattiya .
‘‘ Adāsi me mahārājā , samaṇaṃ bhāvitindriyaṃ ;
Tassa pattaṃ gahetvāna , paramannena pūrayiṃ .
‘‘ Pūrayitvā paramannaṃ , sahassagghanakenahaṃ ;
Vatthayugena chādetvā , adāsiṃ tuṭṭhamānasā .
‘‘ Tena kammena sukatena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ , tāvatiṃsamagacchahaṃ .
‘‘ Sahassaṃ devarājūnaṃ , mahesittamakārayiṃ ;
Sahassaṃ cakkavattīnaṃ , mahesittamakārayiṃ .
‘‘ PadesarajjaṃV0.28 vipulaṃ , gaṇanāto asaṅkhiyaṃ ;
Nānāvidhaṃ bahuṃ puññaṃ , tassa kammaphalā tato .
‘‘ Uppalasseva me vaṇṇā , abhirūpā sudassanā ;
Itthī sabbaṅgasampannā , abhijātā jutindharā .
‘‘ PacchimeM0.28 bhavasampatte , ajāyiṃ sākiye kule ;
Nārīsahassapāmokkhā , suddhodanasutassahaṃ .
‘‘ Nibbinditvā agārehaṃ , pabbajiṃ anagāriyaṃ ;
Sattamiṃ rattiṃ sampatvā , catusaccaṃ apāpuṇiṃ .
‘‘ Cīvarapiṇḍapātañca , paccayañca senāsanaṃ ;
Parimetuṃ na sakkomi , piṇḍapātassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Yaṃ mayhaṃ purimaṃ kammaṃ , kusalaṃ janitaṃ muni ;
Tuyhatthāya mahāvīra , pariciṇṇaṃ bahuṃ mayā .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ dānamadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , piṇḍapātassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Duve gatī pajānāmi , devattaṃ atha mānusaṃ ;
Aññaṃ gatiṃ na jānāmi , piṇḍapātassidaṃ phalaṃ .
‘‘ UcceP0.27 kule pajānāmi , tayo sāle mahādhane ;
Aññaṃ kulaṃ na jānāmi , piṇḍapātassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Bhavābhave saṃsaritvā , sukkamūlena coditā ;
Amanāpaṃ na passāmi , somanassakataṃ phalaṃ .
‘‘ IddhīsuV0.29 ca vasī homi , dibbāya sotadhātuyā ;
Cetopariyañāṇassa , vasī homi mahāmune .
‘‘ Pubbenivāsaṃ jānāmi , dibbacakkhu visodhitaṃ ;
Sabbāsavaparikkhīṇā , natthi dāni punabbhavo .
‘‘ Atthadhammaniruttīsu , paṭibhāne tatheva ca ;
Ñāṇaṃ mama mahāvīra , uppannaṃ tava santike .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ patvā pana sā sayampi udānavasena tāyeva gāthā abhāsi , idameva cassā aññābyākaraṇaṃ ahosīti .
Abhirūpanandātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .2. Jentātherīgāthāvaṇṇanā
Ye
M0.29 ime satta bojjhaṅgātiādikā jentāya theriyā gāthā .
Tassā atītaṃ paccuppannañca vatthu abhirūpanandāvatthusadisaṃ .
Ayaṃ pana vesāliyaṃ licchavirājakule nibbattīti ayameva viseso .
Satthārā desitaṃ dhammaṃ sutvā desanāpariyosāne arahattaṃ patvā attanā adhigataṃ visesaṃ paccavekkhitvā pītivasena –