5. Ubbiritherīgāthāvaṇṇanā
Amma , jīvātiādikā ubbiriyā theriyā gāthā .
Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ pattā ekadivasaṃ mātāpitūsu maṅgalaṃ anubhavituṃ gehantaragatesu adutiyā sayaṃ gehe ohīnā upakaṭṭhāya velāya bhagavato sāvakaṃ ekaṃ khīṇāsavattheraṃ gehadvārasamīpena gacchantaṃ disvā bhikkhaṃ dātukāmā ,‘‘ bhante , idha pavisathā ’’ ti vatvā there gehaṃ paviṭṭhe pañcapatiṭṭhitena theraṃ vanditvā gonakādīhi āsanaṃ paññāpetvā adāsi .
Nisīdi thero paññatteM0.56 āsane .
Sā pattaṃ gahetvā piṇḍapātassa pūretvā therassa hatthe ṭhapesi .
Thero anumodanaṃ katvā pakkāmi .
Sā tena puññakammena tāvatiṃsesu nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ uḷāradibbasampattiṃ anubhavitvā tato cutā sugatīsuyeva saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatimahāsālakule nibbattitvā ubbirīti laddhanāmā abhirūpā dassanīyā pāsādikā ahosi .
Sā vayappattakāle kosalaraññā attano gehaṃ nītā , katipayasaṃvaccharātikkamena ekaṃ dhītaraṃ labhi .
Tassā jīvantīti nāmaṃ akaṃsuP0.54 .
Rājā tassā dhītaraṃ disvā tuṭṭhamānaso ubbiriyā abhisekaṃ adāsi .
Dhītā panassā ādhāvitvā paridhāvitvā vicaraṇakāle kālamakāsi .
Mātā yattha tassā sarīranikkhepo kato , taṃ susānaṃ gantvāV0.59 divase divase paridevati .
Ekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā vanditvā thokaṃ nisīditvā gatā aciravatīnadiyā tīre ṭhatvā dhītaraṃ ārabbha paridevati .
Taṃ disvā satthā gandhakuṭiyaṃ yathānisinnova attānaṃ dassetvā ‘‘ kasmā vippalapasī ’’ ti pucchi .
‘‘ Mama dhītaraṃ ārabbha vippalapāmi , bhagavā ’’ ti .
‘‘ Imasmiṃ susāne jhāpitā tava dhītaro caturāsītisahassamattā , tāsaṃ katara sandhāya vippalapasī ’’ ti .
Tāsaṃ taṃ taṃ āḷāhanaṭṭhānaṃ dassetvā –
M0.56 āsane .
Sā pattaṃ gahetvā piṇḍapātassa pūretvā therassa hatthe ṭhapesi .
Thero anumodanaṃ katvā pakkāmi .
Sā tena puññakammena tāvatiṃsesu nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ uḷāradibbasampattiṃ anubhavitvā tato cutā sugatīsuyeva saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatimahāsālakule nibbattitvā ubbirīti laddhanāmā abhirūpā dassanīyā pāsādikā ahosi .
Sā vayappattakāle kosalaraññā attano gehaṃ nītā , katipayasaṃvaccharātikkamena ekaṃ dhītaraṃ labhi .
Tassā jīvantīti nāmaṃ akaṃsuP0.54 .
Rājā tassā dhītaraṃ disvā tuṭṭhamānaso ubbiriyā abhisekaṃ adāsi .
Dhītā panassā ādhāvitvā paridhāvitvā vicaraṇakāle kālamakāsi .
Mātā yattha tassā sarīranikkhepo kato , taṃ susānaṃ gantvāV0.59 divase divase paridevati .
Ekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā vanditvā thokaṃ nisīditvā gatā aciravatīnadiyā tīre ṭhatvā dhītaraṃ ārabbha paridevati .
Taṃ disvā satthā gandhakuṭiyaṃ yathānisinnova attānaṃ dassetvā ‘‘ kasmā vippalapasī ’’ ti pucchi .
‘‘ Mama dhītaraṃ ārabbha vippalapāmi , bhagavā ’’ ti .
‘‘ Imasmiṃ susāne jhāpitā tava dhītaro caturāsītisahassamattā , tāsaṃ katara sandhāya vippalapasī ’’ ti .
Tāsaṃ taṃ taṃ āḷāhanaṭṭhānaṃ dassetvā – 51.
‘‘ Amma jīvāti vanamhi kandasi , attānaṃ adhigaccha ubbiri ;
– saupaḍḍhagāthamāha ;
Cullāsītisahassāni , sabbā jīvasanāmikā ;
Cullāsītisahassānīti caturāsītisahassāni .
Sabbā jīvasanāmikāti tā sabbāpi jīvanti , yā samānanāmikā .
Etamhāḷāhane daḍḍhā , tāsaṃ kamanusocasī ’’ ti .
Etamhāḷāhane daḍḍhāti etamhi susāne jhāpitā .
Tāsaṃ kamanusocasīti tāsu jīvantīnāmāsu caturāsītisahassamattāsu kaṃ sandhāya tvaṃ anusocasi anusokaṃ āpajjasīti evaṃ satthārā dhamme desite desanānusārena ñāṇaṃ
M0.57 pesetvā vipassanaṃ ārabhitvā satthu desanāvilāsena attano ca hetusampattiyā yathāṭhātāva vipassanaṃ ussukkāpetvā maggapaṭipāṭiyā aggaphale arahatte patiṭṭhāsi . 52.
‘‘ Abbahī tava me sallaṃ , duddasaṃ hadayassitaṃ ;
Yaṃ me sokaparetāya , dhītusokaṃ byapānudi .
53.
‘‘ Sājja
V0.62 abbūḷhasallāhaṃ , nicchātā parinibbutā ;
Buddhaṃ dhammañca saṅghañca , upemi saraṇaṃ munin ’’ ti .
–
Imā dve gāthā abhāsi .
TatthaM0.59 abbahī vata me sallaṃ , duddasaṃ hadayassitan ti anupacitakusalasambhārehi yāthāvato duddasaṃ mama cittasannissitaṃ pīḷājananato dunnīharaṇato anto tudanato ca ‘‘ sallan ’’ tiP0.57 laddhanāmaṃ sokaṃ taṇhañca abbahī vata nīhari vata .
Yaṃ me sokaparetāyāti yasmā sokena abhibhūtāya mayhaṃ dhītusokaṃ byapānudi anavasesato nīhari , tasmā abbahī vata me sallanti yojanā .
Sājja abbūḷhasallāhan ti sā ahaṃ ajja sabbaso uddhaṭataṇhāsallā tato eva nicchātā parinibbutā .
Munin ti sabbaññubuddhaṃ tadupadesitamaggaphalanibbānapabhedaṃ navavidhalokuttara dhammañca , tattha patiṭṭhitaṃ aṭṭhaariyapuggalasamūhasaṅkhātaṃ saṅghañca , anuttarehi tehi yojanato sakalavaṭṭadukkhavināsanato ca saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇanti , upemi upagacchāmi bujjhāmi sevāmi cāti attho .Ubbiritherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .