12. Dhammadinnātherīgāthāvaṇṇanā
Chandajātā avasāyīti dhammadinnātheriyā gāthā .
Sā kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare parādhīnavuttikā hutvā jīvantī nirodhato vuṭṭhitassa aggasāvakassa pūjāsakkārapubbakaṃ dānaṃ datvā devaloke nibbattā .
Tato cavitvā devamanussesu saṃsarantī phussassa bhagavato kāle satthu vemātikabhātikānaṃ kammikassa geheP0.16 vasamānā dānaṃ paṭicca ‘‘ ekaṃ dehī ’’ ti sāmikena vutte dve dentī , bahuṃ puññaṃ katvā kassapabuddhakāle kikissa kāsikarañño gehe paṭisandhiṃ gahetvā sattannaṃ bhaginīnaṃ abbhantarā hutvā vīsativassasahassāni brahmacariyaṃ caritvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde rājagahe kulagehe nibbattitvā vayappattā visākhassa seṭṭhino gehaṃ gatā .
Athekadivasaṃ visākho seṭṭhi satthu santike dhammaṃ sutvā anāgāmī hutvā gharaṃ gantvā pāsādaṃ abhiruhanto sopānamatthake ṭhitāya dhammadinnāya pasāritahatthaṃ anālambitvāva pāsādaṃ abhiruhitvā bhuñjamānopiM0.17 tuṇhībhūtova bhuñji .
Dhammadinnā taṃ upadhāretvā ,‘‘ ayyaputta , kasmā tvaṃ ajja mama hatthaṃ nālambi , bhuñjamānopi na kiñci kathesi , atthi nu kho koci mayhaṃ doso ’’ ti āha .
Visākho ‘‘ dhammadinne , na te doso atthi , ahaṃ pana ajja paṭṭhāya itthisarīraṃ phusituṃ āhāre ca lolabhāvaṃ kātuṃ anaraho , tādiso mayā dhammo paṭividdho .
Tvaṃ pana sace icchasi , imasmiṃyeva gehe vasa .
No ce icchasi , yattakena dhanena te attho , tattakaṃ gahetvā kulagharaṃ gacchāhī ’’ ti āha .
‘‘ Nāhaṃ , ayyaputta , tayā vantavamanaṃ ācamissāmi , pabbajjaṃ me anujānāhī ’’ ti .
Visākho ‘‘ sādhu , dhammadinne ’’ ti taṃ suvaṇṇasivikāya bhikkhuniupassayaṃ pesesi .
Sā pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā katipāhaṃ tatthaV0.17 vasitvā vivekavāsaṃ vasitukāmā ācariyupajjhāyānaṃ santikaṃ gantvā ,‘‘ ayyā , ākiṇṇaṭṭhāne mayhaṃ cittaṃ na ramati , gāmakāvāsaṃ gacchāmī ’’ ti āha .
Bhikkhuniyo taṃ gāmakāvāsaṃ nayiṃsu .
Sā tattha vasantī atīte madditasaṅkhāratāya na cirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . therī 2.3.95-130)–
‘‘ Padumuttaro nāma jino , sabbadhammāna pāragū ;
Ito satasahassamhi , kappe uppajji nāyako .
‘‘ Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ , kule aññatare ahuṃ ;
Parakammakārī āsiṃ , nipakā sīlasaṃvutā .
‘‘ Padumuttarabuddhassa , sujāto aggasāvako ;
VihārāP0.17 abhinikkhamma , piṇḍapātāya gacchati .
‘‘ Ghaṭaṃ gahetvā gacchantī , tadā udakahārikā ;
Taṃ disvā adadaṃ pūpaṃ , pasannā sehi pāṇibhi .
‘‘ Paṭiggahetvā tattheva , nisinno paribhuñji so ;
Tato netvāna taṃ gehaṃ , adāsiṃ tassa bhojanaṃ .
‘‘ Tato me ayyako tuṭṭho , akarī suṇisaṃ sakaṃ ;
Sassuyā saha gantvāna , sambuddhaṃ abhivādayiṃ .
‘‘ TadāM0.18 so dhammakathikaṃ , bhikkhuniṃ parikittayaṃ ;
Ṭhapesi etadaggamhi , taṃ sutvā muditā ahaṃ .
‘‘ Nimantayitvā sugataṃ , sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ ;
Mahādānaṃ daditvāna , taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ .
‘‘ TatoV0.18 maṃ sugato āha , ghananinnādasussaro ;
Mamupaṭṭhānanirate , sasaṅghaparivesike .
‘‘ Saddhammassavane yutte , guṇavaddhitamānase ;
Bhadde bhavassu muditā , lacchase paṇidhīphalaṃ .
‘‘ Satasahassito kappe , okkākakulasambhavo ;
Gotamo nāma gottena , satthā loke bhavissati .
‘‘ Tassa dhammesu dāyādā , orasā dhammanimmitā ;
Dhammadinnāti nāmena , hessati satthu sāvikā .
‘‘ Taṃ sutvā muditā hutvā , yāvajīvaṃ mahāmuniṃ ;
Mettacittā paricariṃ , paccayehi vināyakaṃ .
‘‘ Tena kammena sukatena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ , tāvatiṃsamagacchahaṃ .
‘‘ Imamhi bhaddake kappe , brahmabandhu mahāyaso ;
Kassapo nāma gottena , uppajji vadataṃ varo .
‘‘ Upaṭṭhāko mahesissa , tadā āsi narissaro ;
Kāsirājā kikī nāma , bārāṇasipuruttame .
‘‘ Chaṭṭhā tassāsahaṃ dhītā , sudhammā iti vissutā ;
Dhammaṃ sutvā jinaggassa , pabbajjaṃ samarocayiṃ .
‘‘ Anujāni na no tāto , agāreva tadā mayaṃ ;
VīsavassasahassāniP0.18 , vicarimha atanditā .
‘‘ KomāribrahmacariyaṃV0.19 , rājakaññā sukhedhitā ;
Buddhopaṭṭhānaniratā , muditā satta dhītaro .
‘‘ SamaṇīM0.19 samaṇaguttā ca , bhikkhunī bhikkhudāyikā ;
Dhammā ceva sudhammā ca , sattamī saṅghadāyikā .
‘‘ Khemā uppalavaṇṇā ca , paṭācārā ca kuṇḍalā ;
Gotamī ca ahañceva , visākhā hoti sattamī .
‘‘ Tehi kammehi sukatehi , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ , tāvatiṃsamagacchahaṃ .
‘‘ Pacchime ca bhave dāni , giribbajapuruttame ;
Jātā seṭṭhikule phīte , sabbakāmasamiddhine .
‘‘ Yadā rūpaguṇūpetā , paṭhame yobbane ṭhitā ;
Tadā parakulaṃ gantvā , vasiṃ sukhasamappitā .
‘‘ Upetvā lokasaraṇaṃ , suṇitvā dhammadesanaṃ ;
Anāgāmiphalaṃ patto , sāmiko me subuddhimā .
‘‘ Tadāhaṃ anujānetvā , pabbajiṃ anagāriyaṃ ;
Nacireneva kālena , arahattamapāpuṇiṃ .
‘‘ Tadā upāsako so maṃ , upagantvā apucchatha ;
Gambhīre nipuṇe pañhe , te sabbe byākariṃ ahaṃ .
‘‘ Jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho , etadagge ṭhapesi maṃ ;
Bhikkhuniṃ dhammakathikaṃ , nāññaṃ passāmi edisiṃ .
‘‘ Dhammadinnā yathā dhīrā , evaṃ dhāretha bhikkhavo ;
Evāhaṃ paṇḍitā homi , nāyakenānukampitā .
‘‘ PariciṇṇoV0.20 mayā satthā , kataṃ buddhassa sāsanaṃ ;
Ohito garuko bhāro , bhavanetti samūhatā .
‘‘ Yassatthāya pabbajitā , agārasmānagāriyaṃ ;
So me attho anuppatto , sabbasaṃyojanakkhayo .
‘‘ Iddhīsu ca vasī homi , dibbāya sotadhātuyā ;
Paracittāni jānāmi , satthusāsanakārikā .
‘‘ PubbenivāsaṃM0.20 jānāmi , dibbacakkhu visodhitaṃ ;
Khepetvā āsave sabbe , visuddhāsiṃ sunimmalā .
‘‘ KilesāP0.19 jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .( apa . therī 2.3.95-130);
Arahattaṃ pana patvā ‘‘ mayhaṃ manaṃ matthakaṃ pattaṃ , idāni idha vasitvā kiṃ karissāmi , rājagahameva gantvā satthārañca vandissāmi , bahū ca me ñātakā puññāni karissantī ’’ ti bhikkhunīhi saddhiṃ rājagahameva paccāgatā .
Visākho tassā āgatabhāvaṃ sutvā tassā adhigamaṃ vīmaṃsanto pañcakkhandhādivasena pañhaṃ pucchi .
Dhammadinnā sunisitena satthena kumudanāḷe chindantī viya pucchitaṃ pucchitaṃ pañhaṃ vissajjesi .
Visākho sabbaṃ pucchāvissajjananayaṃ satthu ārocesi .
Satthā ‘‘ paṇḍitā , visākha , dhammadinnā bhikkhunī ’’ tiādinā taṃ pasaṃsanto sabbaññutaññāṇena saddhiṃ saṃsandetvā byākatabhāvaṃ pavedetvā tameva cūḷavedallasuttaṃ ( ma . ni .1.460) aṭṭhuppattiṃ katvā taṃ dhammakathikānaṃ bhikkhunīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi .
Yadā pana sā tasmiṃ gāmakāvāse vasantī heṭṭhimamagge adhigantvā aggamaggatthāya vipassanaṃ paṭṭhapesi , tadā –
P0.16 vasamānā dānaṃ paṭicca ‘‘ ekaṃ dehī ’’ ti sāmikena vutte dve dentī , bahuṃ puññaṃ katvā kassapabuddhakāle kikissa kāsikarañño gehe paṭisandhiṃ gahetvā sattannaṃ bhaginīnaṃ abbhantarā hutvā vīsativassasahassāni brahmacariyaṃ caritvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde rājagahe kulagehe nibbattitvā vayappattā visākhassa seṭṭhino gehaṃ gatā .
Athekadivasaṃ visākho seṭṭhi satthu santike dhammaṃ sutvā anāgāmī hutvā gharaṃ gantvā pāsādaṃ abhiruhanto sopānamatthake ṭhitāya dhammadinnāya pasāritahatthaṃ anālambitvāva pāsādaṃ abhiruhitvā bhuñjamānopiM0.17 tuṇhībhūtova bhuñji .
Dhammadinnā taṃ upadhāretvā ,‘‘ ayyaputta , kasmā tvaṃ ajja mama hatthaṃ nālambi , bhuñjamānopi na kiñci kathesi , atthi nu kho koci mayhaṃ doso ’’ ti āha .
Visākho ‘‘ dhammadinne , na te doso atthi , ahaṃ pana ajja paṭṭhāya itthisarīraṃ phusituṃ āhāre ca lolabhāvaṃ kātuṃ anaraho , tādiso mayā dhammo paṭividdho .
Tvaṃ pana sace icchasi , imasmiṃyeva gehe vasa .
No ce icchasi , yattakena dhanena te attho , tattakaṃ gahetvā kulagharaṃ gacchāhī ’’ ti āha .
‘‘ Nāhaṃ , ayyaputta , tayā vantavamanaṃ ācamissāmi , pabbajjaṃ me anujānāhī ’’ ti .
Visākho ‘‘ sādhu , dhammadinne ’’ ti taṃ suvaṇṇasivikāya bhikkhuniupassayaṃ pesesi .
Sā pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā katipāhaṃ tatthaV0.17 vasitvā vivekavāsaṃ vasitukāmā ācariyupajjhāyānaṃ santikaṃ gantvā ,‘‘ ayyā , ākiṇṇaṭṭhāne mayhaṃ cittaṃ na ramati , gāmakāvāsaṃ gacchāmī ’’ ti āha .
Bhikkhuniyo taṃ gāmakāvāsaṃ nayiṃsu .
Sā tattha vasantī atīte madditasaṅkhāratāya na cirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . therī 2.3.95-130)–
‘‘ Padumuttaro nāma jino , sabbadhammāna pāragū ;
Ito satasahassamhi , kappe uppajji nāyako .
‘‘ Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ , kule aññatare ahuṃ ;
Parakammakārī āsiṃ , nipakā sīlasaṃvutā .
‘‘ Padumuttarabuddhassa , sujāto aggasāvako ;
VihārāP0.17 abhinikkhamma , piṇḍapātāya gacchati .
‘‘ Ghaṭaṃ gahetvā gacchantī , tadā udakahārikā ;
Taṃ disvā adadaṃ pūpaṃ , pasannā sehi pāṇibhi .
‘‘ Paṭiggahetvā tattheva , nisinno paribhuñji so ;
Tato netvāna taṃ gehaṃ , adāsiṃ tassa bhojanaṃ .
‘‘ Tato me ayyako tuṭṭho , akarī suṇisaṃ sakaṃ ;
Sassuyā saha gantvāna , sambuddhaṃ abhivādayiṃ .
‘‘ TadāM0.18 so dhammakathikaṃ , bhikkhuniṃ parikittayaṃ ;
Ṭhapesi etadaggamhi , taṃ sutvā muditā ahaṃ .
‘‘ Nimantayitvā sugataṃ , sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ ;
Mahādānaṃ daditvāna , taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ .
‘‘ TatoV0.18 maṃ sugato āha , ghananinnādasussaro ;
Mamupaṭṭhānanirate , sasaṅghaparivesike .
‘‘ Saddhammassavane yutte , guṇavaddhitamānase ;
Bhadde bhavassu muditā , lacchase paṇidhīphalaṃ .
‘‘ Satasahassito kappe , okkākakulasambhavo ;
Gotamo nāma gottena , satthā loke bhavissati .
‘‘ Tassa dhammesu dāyādā , orasā dhammanimmitā ;
Dhammadinnāti nāmena , hessati satthu sāvikā .
‘‘ Taṃ sutvā muditā hutvā , yāvajīvaṃ mahāmuniṃ ;
Mettacittā paricariṃ , paccayehi vināyakaṃ .
‘‘ Tena kammena sukatena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ , tāvatiṃsamagacchahaṃ .
‘‘ Imamhi bhaddake kappe , brahmabandhu mahāyaso ;
Kassapo nāma gottena , uppajji vadataṃ varo .
‘‘ Upaṭṭhāko mahesissa , tadā āsi narissaro ;
Kāsirājā kikī nāma , bārāṇasipuruttame .
‘‘ Chaṭṭhā tassāsahaṃ dhītā , sudhammā iti vissutā ;
Dhammaṃ sutvā jinaggassa , pabbajjaṃ samarocayiṃ .
‘‘ Anujāni na no tāto , agāreva tadā mayaṃ ;
VīsavassasahassāniP0.18 , vicarimha atanditā .
‘‘ KomāribrahmacariyaṃV0.19 , rājakaññā sukhedhitā ;
Buddhopaṭṭhānaniratā , muditā satta dhītaro .
‘‘ SamaṇīM0.19 samaṇaguttā ca , bhikkhunī bhikkhudāyikā ;
Dhammā ceva sudhammā ca , sattamī saṅghadāyikā .
‘‘ Khemā uppalavaṇṇā ca , paṭācārā ca kuṇḍalā ;
Gotamī ca ahañceva , visākhā hoti sattamī .
‘‘ Tehi kammehi sukatehi , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ , tāvatiṃsamagacchahaṃ .
‘‘ Pacchime ca bhave dāni , giribbajapuruttame ;
Jātā seṭṭhikule phīte , sabbakāmasamiddhine .
‘‘ Yadā rūpaguṇūpetā , paṭhame yobbane ṭhitā ;
Tadā parakulaṃ gantvā , vasiṃ sukhasamappitā .
‘‘ Upetvā lokasaraṇaṃ , suṇitvā dhammadesanaṃ ;
Anāgāmiphalaṃ patto , sāmiko me subuddhimā .
‘‘ Tadāhaṃ anujānetvā , pabbajiṃ anagāriyaṃ ;
Nacireneva kālena , arahattamapāpuṇiṃ .
‘‘ Tadā upāsako so maṃ , upagantvā apucchatha ;
Gambhīre nipuṇe pañhe , te sabbe byākariṃ ahaṃ .
‘‘ Jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho , etadagge ṭhapesi maṃ ;
Bhikkhuniṃ dhammakathikaṃ , nāññaṃ passāmi edisiṃ .
‘‘ Dhammadinnā yathā dhīrā , evaṃ dhāretha bhikkhavo ;
Evāhaṃ paṇḍitā homi , nāyakenānukampitā .
‘‘ PariciṇṇoV0.20 mayā satthā , kataṃ buddhassa sāsanaṃ ;
Ohito garuko bhāro , bhavanetti samūhatā .
‘‘ Yassatthāya pabbajitā , agārasmānagāriyaṃ ;
So me attho anuppatto , sabbasaṃyojanakkhayo .
‘‘ Iddhīsu ca vasī homi , dibbāya sotadhātuyā ;
Paracittāni jānāmi , satthusāsanakārikā .
‘‘ PubbenivāsaṃM0.20 jānāmi , dibbacakkhu visodhitaṃ ;
Khepetvā āsave sabbe , visuddhāsiṃ sunimmalā .
‘‘ KilesāP0.19 jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .( apa . therī 2.3.95-130);
Arahattaṃ pana patvā ‘‘ mayhaṃ manaṃ matthakaṃ pattaṃ , idāni idha vasitvā kiṃ karissāmi , rājagahameva gantvā satthārañca vandissāmi , bahū ca me ñātakā puññāni karissantī ’’ ti bhikkhunīhi saddhiṃ rājagahameva paccāgatā .
Visākho tassā āgatabhāvaṃ sutvā tassā adhigamaṃ vīmaṃsanto pañcakkhandhādivasena pañhaṃ pucchi .
Dhammadinnā sunisitena satthena kumudanāḷe chindantī viya pucchitaṃ pucchitaṃ pañhaṃ vissajjesi .
Visākho sabbaṃ pucchāvissajjananayaṃ satthu ārocesi .
Satthā ‘‘ paṇḍitā , visākha , dhammadinnā bhikkhunī ’’ tiādinā taṃ pasaṃsanto sabbaññutaññāṇena saddhiṃ saṃsandetvā byākatabhāvaṃ pavedetvā tameva cūḷavedallasuttaṃ ( ma . ni .1.460) aṭṭhuppattiṃ katvā taṃ dhammakathikānaṃ bhikkhunīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi .
Yadā pana sā tasmiṃ gāmakāvāse vasantī heṭṭhimamagge adhigantvā aggamaggatthāya vipassanaṃ paṭṭhapesi , tadā – 12.
‘‘ Chandajātā avasāyī , manasā ca phuṭā siyā ;
Kāmesu appaṭibaddhacittā , uddhaṃsotāti vuccatī ’’ ti .
–
Imaṃ
V0.21 gāthaṃ abhāsi .Tattha chandajātāti aggaphalatthaṃ jātacchandā .
Avasāyīti avasāyo vuccati avasānaṃ niṭṭhānaṃ , tampi kāmesu appaṭibaddhacittatāya ‘‘ uddhaṃsotā ’’ ti vakkhamānattā samaṇakiccassa niṭṭhānaṃ veditabbaṃ , na yassa kassaci , tasmā padadvayenāpi appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānāti ayamattho vutto hoti .
Manasā ca phuṭā siyāti heṭṭhimehi tīhi maggacittehi nibbānaṃ phuṭā phusitā bhaveyya .
Kāmesu appaṭibaddhacittāti anāgāmimaggavasena kāmesu na paṭibaddhacittā .
Uddhaṃsotāti uddhameva maggasoto saṃsārasoto ca etissāti
P0.20 uddhaṃsotā .
Anāgāmino hi yathā aggamaggo uppajjati , na añño , evaṃ avihādīsu uppannassa yāva akaniṭṭhā uddhameva uppatti hotīti .Dhammadinnātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .