3. Aparā uttamātherīgāthāvaṇṇanā
Ye ime satta bojjhaṅgātiādikā aparāya uttamāya theriyā gāthā .
Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare kuladāsī hutvā nibbatti .
Sā ekadivasaṃ satthu sāvakaṃ ekaṃ khīṇāsavattheraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānasā tīṇi modakāni adāsi .
SāM0.52 tena puññakammena devamanussesuP0.50 saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde kosalajanapade aññatarasmiṃ brāhmaṇamahāsālakule nibbattitvā viññutaṃ pattā janapadacārikaṃ carantassa satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddhā pabbajitvā nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . therī 2.2.30-36)–
‘‘ Nagare bandhumatiyā , kumbhadāsī ahosahaṃ ;
Mama bhāgaṃ gahetvāna , gacchaṃ udakahārikā .
‘‘ Panthamhi samaṇaṃ disvā , santacittaṃ samāhitaṃ ;
Pasannacittā sumanā , modake tīṇidāsahaṃ .
‘‘ Tena kammena sukatena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Ekanavutikappāni , vinipātaṃ na gacchahaṃ .
‘‘ SampattiV0.55 taṃ karitvāna , sabbaṃ anubhaviṃ ahaṃ ;
Modake tīṇi datvāna , pattāhaṃ acalaṃ padaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena –
M0.52 tena puññakammena devamanussesuP0.50 saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde kosalajanapade aññatarasmiṃ brāhmaṇamahāsālakule nibbattitvā viññutaṃ pattā janapadacārikaṃ carantassa satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddhā pabbajitvā nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . therī 2.2.30-36)–
‘‘ Nagare bandhumatiyā , kumbhadāsī ahosahaṃ ;
Mama bhāgaṃ gahetvāna , gacchaṃ udakahārikā .
‘‘ Panthamhi samaṇaṃ disvā , santacittaṃ samāhitaṃ ;
Pasannacittā sumanā , modake tīṇidāsahaṃ .
‘‘ Tena kammena sukatena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Ekanavutikappāni , vinipātaṃ na gacchahaṃ .
‘‘ SampattiV0.55 taṃ karitvāna , sabbaṃ anubhaviṃ ahaṃ ;
Modake tīṇi datvāna , pattāhaṃ acalaṃ padaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena – 45.
‘‘ Ye ime satta bojjhaṅgā , maggā nibbānapattiyā ;
Bhāvitā te mayā sabbe , yathā buddhena desitā .
46.
‘‘ Suññatassānimittassa , lābhinīhaṃ yadicchakaṃ ;
Orasā dhītā buddhassa , nibbānābhiratā sadā .
47.
‘‘ Sabbe kāmā samucchinnā , ye dibbā ye ca mānusā ;
Vikkhīṇo jātisaṃsāro , natthi dāni punabbhavo ’’ ti .
–
Imā gāthā abhāsi .
Tattha suññatassānimittassa , lābhinīhaṃ yadicchakan ti suññatasamāpattiyā ca animittasamāpattiyā ca ahaṃ yadicchakaṃ lābhinī , tattha yaṃ yaṃ samāpajjituṃ icchāmi yattha yattha yadā yadā , taṃ taṃ tattha tattha tadā tadā samāpajjitvā
M0.53 viharāmīti attho .
Yadipi hi suññatāppaṇihitādināmakassa yassa kassacipi maggassa suññatādibhedaṃ tividhampi phalaṃP0.51 sambhavati .
Ayaṃ pana therī suññatānimittasamāpattiyova samāpajjati .
Tena vuttaṃ –
‘‘ suññatassānimittassa , lābhinīhaṃ yadicchakan ’’ ti .
Yebhuyyavasena vā etaṃ vuttaṃ .
Nidassanamattametanti apare .
Ye dibbā ye ca mānusāti ye devalokapariyāpannā ye ca manussalokapariyāpannā vatthukāmā , te sabbepi tappaṭibaddhachandarāgappahānena mayā sammadeva ucchinnā , aparibhogārahā katāV0.56 .
Vuttañhi –
‘‘ abhabbo , āvuso , khīṇāsavo bhikkhu kāme paribhuñjituṃ .
Seyyathāpi pubbe agāriyabhūto ’’ ti .
Sesaṃ vuttanayameva .Aparā uttamātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Dantikātherīgāthāvaṇṇanā
Divāvihārā nikkhammātiādikā dantikāya theriyā gāthā .
Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī buddhasuññakāle candabhāgāya nadiyā tīre kinnarayoniyaṃ nibbatti .
Sā ekadivasaṃ kinnarehi saddhiṃ kīḷantī vicaramānā addasa aññataraṃ paccekabuddhaṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisinnaṃ .
Disvāna pasannamānasā upasaṅkamitvā sālapupphehi pūjaṃ katvā vanditvā pakkāmi .
Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kosalarañño purohitabrāhmaṇassa gehe nibbattitvā viññutaṃ patvā jetavanapaṭiggahaṇe paṭiladdhasaddhā upāsikā hutvā pacchā mahāpajāpatigotamiyā santike pabbajitvā rājagahe vasamānā ekadivasaṃ pacchābhattaṃ gijjhakūṭaṃ abhiruhitvā divāvihāraṃ nisinnā hatthārohakassa abhiruhanatthāya pādaṃ pasārentaṃ hatthiṃ disvā tadeva ārammaṇaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . therī 2.2.86-96)–
‘‘ Candabhāgānadītīre
M0.54 , ahosiṃ kinnarī tadā ;
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ , sayambhuṃ aparājitaṃ .
‘‘ PasannacittāP0.52 sumanā , vedajātā katañjalī ;
Sālamālaṃ gahetvāna , sayambhuṃ abhipūjayiṃ .
‘‘ Tena kammena sukatena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Jahitvā kinnarīdehaṃ , tāvatiṃsamagacchahaṃ .
‘‘ Chattiṃsadevarājūnaṃ , mahesittamakārayiṃ ;
Manasā patthitaṃ mayhaṃ , nibbattati yathicchitaṃ .
‘‘ DasannaṃV0.57 cakkavattīnaṃ , mahesittamakārayiṃ ;
Ocitattāva hutvāna , saṃsarāmi bhavesvahaṃ .
‘‘ Kusalaṃ vijjate mayhaṃ , pabbajiṃ anagāriyaṃ ;
Pūjārahā ahaṃ ajja , sakyaputtassa sāsane .
‘‘ Visuddhamanasā ajja , apetamanapāpikā ;
Sabbāsavaparikkhīṇā , natthi dāni punabbhavo .
‘‘ Catunnavutito kappe , yaṃ buddhamabhipūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , sālamālāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā pītisomanassajātā udānavasena –