11. Muttātherīgāthāvaṇṇanā
SumuttāV0.14 sādhumuttāmhītiādikā muttātheriyā gāthā .
Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tatthaP0.14 bhave kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde kosalajanapade oghātakassa nāma daliddabrāhmaṇassa dhītā hutvā nibbatti , taṃ vayappattakāle mātāpitaro ekassa khujjabrāhmaṇassa adaṃsu .
Sā tena gharāvāsaṃ arocantī taṃ anujānāpetvā pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karoti .
Tassā bahiddhārammaṇesu cittaṃ vidhāvati , sā taṃ niggaṇhantī ‘‘ sumuttā sādhumuttāmhī ’’ ti gāthaṃ vadantīyeva vipassanaṃ ussukkāpetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne –
‘‘ Padumuttaro nāma jino , sabbadhammesu cakkhumā ;
Pāṇine anugaṇhanto , piṇḍāya pāvisī puraṃ .
‘‘ Tassa āgacchato satthu , sabbe nagaravāsino ;
Haṭṭhatuṭṭhā samāgantvā , vālikā ākiriṃsu te .
‘‘ Vīthisammajjanaṃ katvā , kadalipuṇṇakaddhaje ;
Dhūmaṃ cuṇṇañca māsañca , sakkāraṃ kacca satthuno .
‘‘ MaṇḍapaṃM0.15 paṭiyādetvā , nimantetvā vināyakaṃ ;
Mahādānaṃ daditvāna , sambodhiṃ abhipatthayi .
‘‘ Padumuttaro mahāvīro , hārako sabbapāṇinaṃ ;
Anumodaniyaṃ katvā , byākāsi aggapuggalo .
‘‘ Satasahasse atikkante , kappo hessati bhaddako ;
Bhavābhave sukhaṃ laddhā , pāpuṇissasi bodhiyaṃ .
‘‘ Hatthakammañca ye keci , katāvī naranāriyo ;
Anāgatamhi addhāne , sabbā hessanti sammukhā .
‘‘ TenaV0.15 kammavipākena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Uppannadevabhavane , tuyhaṃ tā paricārikā .
‘‘ Dibbaṃ sukhamasaṅkhyeyyaṃ , mānusañca asaṅkhiyaṃ ;
Anubhonti ciraṃ kālaṃ , saṃsarimha bhavābhave .
‘‘ Satasahassito kappe , yaṃ kammamakariṃ tadā ;
Sukhumālā manussesu , atho devapuresu ca .
‘‘ Rūpaṃ bhogaṃ yasaṃ āyuṃ , atho kittisukhaṃ piyaṃ ;
Labhāmi satataṃ sabbaṃ , sukataṃ kammasampadaṃ .
‘‘ Pacchime bhave sampatte , jātāhaṃ brāhmaṇe kule ;
SukhumālahatthapādāP0.15 , ramaṇiye nivesane .
‘‘ Sabbakālampi pathavī , na passāmanalaṅkataṃ ;
Cikkhallabhūmiṃ asuciṃ , na passāmi kudācanaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā udānentī –
V0.14 sādhumuttāmhītiādikā muttātheriyā gāthā .
Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tatthaP0.14 bhave kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde kosalajanapade oghātakassa nāma daliddabrāhmaṇassa dhītā hutvā nibbatti , taṃ vayappattakāle mātāpitaro ekassa khujjabrāhmaṇassa adaṃsu .
Sā tena gharāvāsaṃ arocantī taṃ anujānāpetvā pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karoti .
Tassā bahiddhārammaṇesu cittaṃ vidhāvati , sā taṃ niggaṇhantī ‘‘ sumuttā sādhumuttāmhī ’’ ti gāthaṃ vadantīyeva vipassanaṃ ussukkāpetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne –
‘‘ Padumuttaro nāma jino , sabbadhammesu cakkhumā ;
Pāṇine anugaṇhanto , piṇḍāya pāvisī puraṃ .
‘‘ Tassa āgacchato satthu , sabbe nagaravāsino ;
Haṭṭhatuṭṭhā samāgantvā , vālikā ākiriṃsu te .
‘‘ Vīthisammajjanaṃ katvā , kadalipuṇṇakaddhaje ;
Dhūmaṃ cuṇṇañca māsañca , sakkāraṃ kacca satthuno .
‘‘ MaṇḍapaṃM0.15 paṭiyādetvā , nimantetvā vināyakaṃ ;
Mahādānaṃ daditvāna , sambodhiṃ abhipatthayi .
‘‘ Padumuttaro mahāvīro , hārako sabbapāṇinaṃ ;
Anumodaniyaṃ katvā , byākāsi aggapuggalo .
‘‘ Satasahasse atikkante , kappo hessati bhaddako ;
Bhavābhave sukhaṃ laddhā , pāpuṇissasi bodhiyaṃ .
‘‘ Hatthakammañca ye keci , katāvī naranāriyo ;
Anāgatamhi addhāne , sabbā hessanti sammukhā .
‘‘ TenaV0.15 kammavipākena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Uppannadevabhavane , tuyhaṃ tā paricārikā .
‘‘ Dibbaṃ sukhamasaṅkhyeyyaṃ , mānusañca asaṅkhiyaṃ ;
Anubhonti ciraṃ kālaṃ , saṃsarimha bhavābhave .
‘‘ Satasahassito kappe , yaṃ kammamakariṃ tadā ;
Sukhumālā manussesu , atho devapuresu ca .
‘‘ Rūpaṃ bhogaṃ yasaṃ āyuṃ , atho kittisukhaṃ piyaṃ ;
Labhāmi satataṃ sabbaṃ , sukataṃ kammasampadaṃ .
‘‘ Pacchime bhave sampatte , jātāhaṃ brāhmaṇe kule ;
SukhumālahatthapādāP0.15 , ramaṇiye nivesane .
‘‘ Sabbakālampi pathavī , na passāmanalaṅkataṃ ;
Cikkhallabhūmiṃ asuciṃ , na passāmi kudācanaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā udānentī – 11.
‘‘ Sumuttā sādhumuttāmhi , tīhi khujjehi muttiyā ;
Udukkhalena musalena , patinā khujjakena ca ;
Muttāmhi jātimaraṇā , bhavanetti samūhatā ’’ ti .
– imaṃ gāthaṃ abhāsi ;
Tattha
M0.16 sumuttāti suṭṭhu muttā .
Sādhumuttāmhīti sādhu sammadeva muttā amhi .
Kuto pana sumuttā sādhumuttāti āha ‘‘ tīhi khujjehi muttiyā ’’ ti , tīhi vaṅkakehi parimuttiyāti attho .
Idāni tāni sarūpato dassentī ‘‘ udukkhalena musalena , patinā khujjakena cā ’’ ti āha .
UdukkhaleV0.16 hi dhaññaṃ pakkhipantiyā parivattentiyā musalena koṭṭentiyā ca piṭṭhi onāmetabbā hotīti khujjakaraṇahetutāya tadubhayaṃ ‘‘ khujjan ’’ ti vuttaṃ .
Sāmiko panassā khujjo eva .
Idāni yassā muttiyā nidassanavasena tīhi khujjehi mutti vuttā .
Tameva dassentī ‘‘ muttāmhi jātimaraṇā ’’ ti vatvā tattha kāraṇamāha ‘‘ bhavanetti samūhatā ’’ ti .
Tassattho – na kevalamahaṃ tīhi khujjehi eva muttā , atha kho sabbasmā jātimaraṇāpi , yasmā sabbassāpi bhavassa netti nāyikā taṇhā aggamaggena mayā samugghāṭitāti .Muttātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .