3. Cāpātherīgāthāvaṇṇanā
Laṭṭhihattho pure āsītiādikā cāpāya theriyā gāthā .
292.
‘‘ Laṭṭhihattho
P0.223 pure āsi , so dāni migaluddako ;Āsāya palipā ghorā , nāsakkhi pārametave .
293.
‘‘ Sumattaṃ
V0.248 maṃ maññamānā , cāpi puttamatosayi ;Cāpāya bandhanaṃ chetvā , pabbajissaṃ punopahaṃ .
294.
‘‘ Mā me kujjhi mahāvīra , mā me kujjhi mahāmuni ;
Na hi kodhaparetassa , suddhi atthi kuto tapo .
295.
‘‘ Pakkamissañca nāḷāto , kodha nāḷāya vacchati ;
Bandhantī itthirūpena , samaṇe dhammajīvino .
296.
‘‘ Ehi kāḷa nivattassu , bhuñja kāme yathā pure ;
Ahañca te vasīkatā , ye ca me santi ñātakā .
297.
‘‘ Etto cāpe catubbhāgaṃ , yathā bhāsasi tvañca me ;
Tayi rattassa posassa , uḷāraṃ vata taṃ siyā .
298.
‘‘ Kāḷaṅginiṃva takkāriṃ , pupphitaṃ girimuddhani ;
Phullaṃ dālimalaṭṭhiṃva , antodīpeva pāṭaliṃ .
299.
‘‘ Haricandanalittaṅgiṃ , kāsikuttamadhāriniṃ ;
Taṃ maṃ rūpavatiṃ santiṃ , kassa ohāyaṃ gacchasi .
300.
‘‘ Sākuntikova sakuṇiṃ , yathā bandhitumicchati ;
Āharimena rūpena , na maṃ tvaṃ bādhayissasi .
301.
‘‘ Imañca me puttaphalaṃ , kāḷa uppāditaṃ tayā ;
Taṃ maṃ puttavatiṃ santiṃ , kassa ohāya gacchasi .
302.
‘‘ Jahanti
M0.232 putte sappaññā , tato ñātī tato dhanaṃ ;Pabbajanti mahāvīrā , nāgo chetvāva bandhanaṃ .
303.
‘‘ Idāni te imaṃ puttaṃ , daṇḍena churikāya vā ;
Bhūmiyaṃ vā nisumbhissaṃ , puttasokā na gacchasi .
304.
‘‘ Sace
V0.249 puttaṃ siṅgālānaṃ , kukkurānaṃ padāhisi ;Na maṃ puttakatte jammi , punarāvattayissasi .
305.
‘‘ Handa kho
P0.224 dāni bhaddante , kuhiṃ kāḷa gamissasi ;Katamaṃ gāmanigamaṃ , nagaraṃ rājadhāniyo .
306.
‘‘ Ahumha pubbe gaṇino , assamaṇā samaṇamānino ;
Gāmena gāmaṃ vicarimha , nagare rājadhāniyo .
307.
‘‘ Eso hi bhagavā buddho , nadiṃ nerañjaraṃ pati ;
Sabbadukkhappahānāya , dhammaṃ deseti pāṇinaṃ ;
Tassāhaṃ santikaṃ gacchaṃ , so me satthā bhavissati .
308.
‘‘ Vandanaṃ dāni me vajjāsi , lokanāthaṃ anuttaraṃ ;
Padakkhiṇañca katvāna , ādiseyyāsi dakkhiṇaṃ .
309.
‘‘ Etaṃ kho labbhamamhehi , yathā bhāsasi tvañca me ;
Vandanaṃ dāni te vajjaṃ , lokanāthaṃ anuttaraṃ ;
Padakkhiṇañca katvāna , ādisissāmi dakkhiṇaṃ .
310.
‘‘ Tato ca kāḷo pakkāmi , nadiṃ nerañjaraṃ pati ;
So addasāsi sambuddhaṃ , desentaṃ amataṃ padaṃ .
311.
‘‘ Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ , dukkhassa ca atikkamaṃ ;
Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ , dukkhūpasamagāminaṃ .
312.
‘‘ Tassa pādāni vanditvā , katvāna naṃ padakkhiṇaṃ ;
Cāpāya ādisitvāna , pabbajiṃ anagāriyaṃ ;
Tisso vijjā anuppattā , kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
–
Imā
V0.250 gāthā abhāsi .Tattha
M0.233 laṭṭhihatthoti daṇḍahattho .
Pureti pubbe paribbājakakāle caṇḍagoṇakukkurādīnaṃ pariharaṇatthaṃ daṇḍaṃ hatthena gahetvā vicaraṇako ahosi .
So dāni migaluddakoti so idāni migaluddehi saddhiṃ sambhogasaṃvāsehi migaluddo māgaviko jāto .
Āsāyāti taṇhāya .
‘‘ Āsayā ’’ tipi pāṭho , ajjhāsayahetūti attho .
Palipāti kāmapaṅkato diṭṭhipaṅkato ca .
Ghorāti aviditavipulānatthāvahattā dāruṇato ghorā .
Nāsakkhi pārametaveti tasseva palipassa pārabhūtaṃ nibbānaṃ etuṃ gantuṃ na asakkhi , naP0.225 abhisambhunīti attānameva sandhāya upako vadati .
Sumattaṃ maṃ maññamānāti attani suṭṭhu mattaṃ madappattaṃ kāmagedhavasena laggaṃ pamattaṃ vā katvā maṃ sallakkhantī .
Cāpā puttamatosayīti migaluddassa dhītā cāpā ‘‘ ājīvakassa puttā ’’ tiādinā maṃ ghaṭṭentī puttaṃ tosesi keḷāyasi .
‘‘ Supati maṃ maññamānā ’’ ti ca paṭhanti , supatīti maṃ maññamānāti attho .
Cāpāya bandhanaṃ chetvāti cāpāya tayi uppannaṃ kilesabandhanaṃ chinditvā .
Pabbajissaṃ punopahan ti puna dutiyavārampi ahaṃ pabbajissāmi .
Idāni tassā ‘‘ mayhaṃ attho natthī ’’ ti vadati , taṃ sutvā cāpā khamāpentī ‘‘ mā me kujjhī ’’ ti gāthamāha .
Tattha mā me kujjhīti keḷikaraṇamattena mā mayhaṃ kujjhi .
Mahāvīra , mahāmunīti upakaṃ ālapati .
Tañhi sā pubbepi pabbajito , idānipi pabbajitukāmoti katvā khantiñca paccāsīsantī ‘‘ mahāmunī ’’ ti āha .
Tenevāha –
‘‘ na hi kodhaparetassa , suddhi atthi kuto tapo ’’ ti , tvaṃ ettakampi asahanto kathaṃ cittaṃ damessasi , kathaṃ vā tapaṃ carissasīti adhippāyo .
Atha nāḷaṃ gantvā jīvitukāmosīti cāpāya vutto āha –
‘‘ pakkamissañca nāḷāto , kodha nāḷāya vacchatī ’’ ti ko idha nāḷāya vasissati , nāḷātova ahaṃ pakkamissāmeva .
So hi tassa jātagāmo , tato nikkhamitvā pabbaji .
So ca magadharaṭṭhe bodhimaṇḍassa āsannapadese , taṃ sandhāya vuttaṃ .
Bandhantī itthirūpena , samaṇe dhammajīvinoti cāpe tvaṃ dhammena jīvante dhammike pabbajite attano itthirūpena itthikuttākappehi bandhantī tiṭṭhasi .
Yenāhaṃ idāni ediso jāto , tasmā taṃ pariccajāmīti adhippāyo .
EvaṃM0.234V0.251P0.226 vutte cāpā taṃ nivattetukāmā ‘‘ ehi , kāḷā ’’ ti gāthamāha .
Tassattho – kāḷavaṇṇatāya , kāḷa , upaka , ehi nivattassu mā pakkami , pubbe viya kāme paribhuñja , ahañca ye ca me santi ñātakā , te sabbeva tuyhaṃ mā pakkamitukāmatāya vasīkatā vasavattino katāti .
Taṃ sutvā upako ‘‘ etto cāpe ’’ ti gāthamāha .
Tattha cāpeti cāpe .
Cāpasadisaaṅgalaṭṭhitāya hi sā , cāpāti nāmaṃ labhi , tasmā , cāpāti vuccati .
Tvaṃ cāpe , yathā bhāsasi , idāni yādisaṃ kathesi , ito catubbhāga meva piyasamudācāraṃ kareyyāsi .
Tayi rattassa rāgābhibhūtassa purisassa uḷāraṃ vata taṃ siyā , ahaṃ panetarahi tayi kāmesu ca viratto , tasmā cāpāya vacane na tiṭṭhāmīti adhippāyo .
Puna , cāpā , attani tassa āsattiṃ uppādetukāmā ‘‘ kāḷaṅginin ’’ ti āha .
Tattha , kāḷāti tassālapanaṃ .
Aṅginin ti aṅgalaṭṭhisampannaṃ .
Ivāti upamāya nipāto .
Takkāriṃ pupphitaṃ girimuddhanīti pabbatamuddhani ṭhitaṃ supupphitadālimalaṭṭhiṃ viya .
‘‘ Ukkāgārin ’’ ti ca keci paṭhanti , aṅgatthilaṭṭhiṃ viyāti attho .
Girimuddhanīti ca idaṃ kenaci anupahatasobhatādassanatthaṃ vuttaṃ .
Keci ‘‘ kāliṅginin ’’ ti pāṭhaṃ vatvā tassa kumbhaṇḍalatāsadisanti atthaṃ vadanti .
Phullaṃ dālimalaṭṭhiṃvāti pupphitaṃ bījapūralataṃ viya .
Antodīpeva pāṭalin ti dīpakabbhantare pupphitapāṭalirukkhaṃ viya , dīpaggahaṇañcettha sobhāpāṭihāriyadassanatthameva .
Haricandanalittaṅgin ti lohitacandanena anulittasabbaṅgiṃ .
Kāsikuttamadhārinin ti uttamakāsikavatthadharaṃ .
Taṃ man ti tādisaṃ maṃ .
Rūpavatiṃ santin ti rūpasampannaṃ samānaṃ .
KassaP0.227 ohāya gacchasīti kassa nāma sattassa , kassa vā hetuno , kena kāraṇena , ohāya pahāya pariccajitvā gacchasi .
Ito parampi tesaṃ vacanapaṭivacanagāthāva ṭhapetvā pariyosāne tisso gāthā .
Tattha sākuntikovāti sakuṇaluddo viya .
Āharimena rūpenāti kesamaṇḍanādinā sarīrajagganena ceva vatthābharaṇādināM0.235 ca abhisaṅkhārikena rūpena vaṇṇena kittimena cāturiyenāti attho .
Na maṃ tvaṃ bādhayissasīti pubbe viya idāni maṃ tvaṃ na bādhituṃ sakkhissasi .
Puttaphalan tiV0.252 puttasaṅkhātaṃ phalaṃ puttapasavo .
Sappaññāti paññavanto , saṃsāre ādīnavavibhāviniyā paññāya samannāgatāti adhippāyo .
Te hi appaṃ vā mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ bhogakkhandhaṃ vā pahāya pabbajanti .
Tenāha –
‘‘ pabbajanti mahāvīrā , nāgo chetvāva bandhanan ’’ ti , ayabandhanaṃ viya hatthināgo gihibandhanaṃ chinditvā mahāvīriyāva pabbajanti , na nihīnavīriyāti attho .
Daṇḍenāti yena kenaci daṇḍena .
Churikāyāti khurena .
Bhūmiyaṃ vā nisumbhissan ti pathaviyaṃ pātetvā pothanavijjhanādinā vibādhissāmi .
Puttasokā na gacchasīti puttasokanimittaṃ na gacchissasi .
Padāhisīti dassasi .
Puttakatteti puttakāraṇā .
Jammīti tassā ālapanaṃ , lāmaketi attho .
Idāni tassa gamanaṃ anujānitvā gamanaṭṭhānaṃ jānituṃ ‘‘ handa kho ’’ ti gāthamāha .
Itaro pubbe ahaṃ aniyyānikaṃ sāsanaṃ paggayha aṭṭhāsiṃ , idāni pana niyyānike anantajinassa sāsane ṭhātukāmo , tasmā tassa santikaṃ gamissāmīti dassento ‘‘ ahumhā ’’ tiādimāha .
Tattha gaṇinoti gaṇadharā .
Assamaṇāti na samitapāpā .
Samaṇamāninoti samitapāpāti evaṃ saññino .
Vicarimhāti pūraṇādīsu attānaṃ pakkhipitvā vadati .
NerañjaraṃP0.228 patīti nerañjarāya nadiyā samīpe tassā tīre .
Buddhoti abhisambodhiṃ patto , abhisambodhiṃ patvā dhammaṃ desento sabbakālaṃ bhagavā tattheva vasīti adhippāyena vadati .
Vandanaṃ dāni me vajjāsīti mama vandanaṃ vadeyyāsi , mama vacanena lokanāthaṃ anuttaraṃ vadeyyāsīti attho .
Padakkhiṇañca katvāna , ādiseyyāsi dakkhiṇan ti buddhaṃ bhagavantaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvāpi catūsu ṭhānesuM0.236 vanditvā , tato puññato mayhaṃ pattidānaṃ dento padakkhiṇaṃ ādiseyyāsi buddhaguṇānaṃ sutapubbattā hetusampannatāya ca evaṃ vadati .
EtaṃV0.253 kho labbhamamhehīti etaṃ padakkhiṇakaraṇaṃ puññaṃ amhehi tava dātuṃ sakkā , na nivattanaṃ , pubbe viya kāmūpabhogo ca na sakkāti adhippāyo .
Te vajjan ti tava vandanaṃ vajjaṃ vakkhāmi .
Soti kāḷo , addasāsīti addakkhi .
Satthudesanāyaṃ saccakathāya padhānattā tabbinimuttāya abhāvato ‘‘ dukkhan ’’ tiādi vuttaṃ , sesaṃ vuttanayameva .Cāpātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Sundarītherīgāthāvaṇṇanā