450.

‘‘ Mantāvatiyā nagare , rañño koñcassa aggamahesiyā ;

Dhītā āsiṃ sumedhā , pasāditā sāsanakarehi .

451.

‘‘ Sīlavatī cittakathā , bahussutā buddhasāsane vinitā ;

Mātāpitaro upagamma , bhaṇati ubhayo nisāmetha .

452.

‘‘ NibbānābhiratāhaṃM0.281 , asassataṃ bhavagataṃ yadipi dibbaṃ ;

Kimaṅgaṃ pana tucchā kāmā , appassādā bahuvighātā .

453.

‘‘ KāmāP0.275 kaṭukā āsī , visūpamā yesu mucchitā bālā ;

Te dīgharattaṃ niraye , samappitā haññante dukkhitā .

454.

‘‘ Socanti pāpakammā , vinipāte pāpavaddhino sadā ;

Kāyena ca vācāya ca , manasā ca asaṃvutā bālā .

455.

‘‘ Bālā te duppaññā , acetanā dukkhasamudayoruddhā ;

Desente ajānantā , na bujjhare ariyasaccāni .

456.

‘‘ Saccāni ‘ amma ’ buddhavaradesi , tāni te bahutarā ajānantā ye ;

Abhinandanti bhavagataṃ , pihenti devesu upapattiṃ .

457.

‘‘ Devesupi upapatti , asassatā bhavagate aniccamhi ;

Na ca santasanti bālā , punappunaṃ jāyitabbassa .

458.

‘‘ CattāroV0.299 vinipātā , duve ca gatiyo kathañci labbhanti ;

Na ca vinipātagatānaṃ , pabbajjā atthi nirayesu .

459.

‘‘ Anujānātha maṃ ubhayo , pabbajituṃ dasabalassa pāvacane ;

Appossukkā ghaṭissaṃ , jātimaraṇappahānāya .

460.

‘‘ Kiṃ bhavagate abhinandi , tena kāyakalinā asārena ;

Bhavataṇhāya nirodhā , anujānātha pabbajissāmi .

461.

‘‘ Buddhānaṃ uppādo , vivajjito akkhaṇo khaṇo laddho ;

Sīlāni brahmacariyaṃ , yāvajīvaṃ na dūseyyaṃ .

462.

‘‘ Evaṃ bhaṇati sumedhā , mātāpitaro ‘ na tāva āhāraṃ ;

Āharissaṃ gahaṭṭhā , maraṇavasaṃ gatāva hessāmi ’.

463.

‘‘ Mātā dukkhitā rodati pitā ca ; Assā sabbaso samabhihato ;

Ghaṭenti saññāpetuṃ , pāsādatale chamāpatitaṃ .

464.

‘‘ UṭṭhehiM0.282 puttaka kiṃ soci , tena dinnāsi vāraṇavatimhi ;

Rājā anīkaratto , abhirūpo tassa tvaṃ dinnā .

465.

‘‘ Aggamahesī bhavissasi , anikarattassa rājino bhariyā ;

Sīlāni brahmacariyaṃ , pabbajjā dukkarā puttaka .

466.

‘‘ RajjeP0.276 āṇā dhanamissariyaṃ , bhogā sukhā daharikāsi ;

Bhuñjāhi kāmabhoge , vāreyyaṃ hotu te putta .

467.

‘‘ AthaV0.300 ne bhaṇati sumedhā , mā edisikāni bhavagatamasāraṃ ;

Pabbajjā vā hohiti , maraṇaṃ vā me na ceva vāreyyaṃ .

468.

‘‘ Kimiva pūtikāyamasuciṃ , savanagandhaṃ bhayānakaṃ kuṇapaṃ ;

Abhisaṃviseyyaṃ bhastaṃ , asakiṃ paggharitaṃ asucipuṇṇaṃ .

469.

‘‘ Kimiva tahaṃ jānantī , vikūlakaṃ maṃsasoṇitupalittaṃ ;

Kimikulalayaṃ sakuṇabhattaṃ , kaḷevaraṃ kissa diyatīti .

470.

‘‘ Nibbuyhati susānaṃ , aciraṃ kāyo apetaviññāṇo ;

Chuddho kaḷiṅgaraṃ viya , jigucchamānehi ñātīhi .

471.

‘‘ Chuddhūna naṃ susāne , parabhattaṃ nhāyanti jigucchantā ;

Niyakā mātāpitaro , kiṃ pana sādhāraṇā janatā .

472.

‘‘ Ajjhositā asāre , kaḷevare aṭṭhinhārusaṅghāte ;

Kheḷassuccārassavaparipuṇṇe pūtikāyamhi .

473.

‘‘ Yo naṃ vinibbhujitvā , abbhantaramassa bāhiraṃ kayirā ;

Gandhassa asahamānā , sakāpi mātā jiguccheyya .

474.

‘‘ Khandhadhātuāyatanaṃ , saṅkhataṃ jātimūlakaṃ dukkhaṃ ;

Yoniso anuvicinantī , vāreyyaṃ kissa iccheyyaṃ .

475.

‘‘ Divase divase tisatti , satāni navanavā pateyyuṃ kāyamhi ;

Vassasatampi ca ghāto , seyyo dukkhassa cevaṃ khayo .

476.

‘‘ AjjhupagaccheM0.283P0.277 ghātaṃ , yo viññāyevaṃ satthuno vacanaṃ ;

Dīgho tesaṃ saṃsāro , punappunaṃ haññamānānaṃ .

477.

‘‘ DevesuV0.301 manussesu ca , tiracchānayoniyā asurakāye ;

Petesu ca nirayesu ca , aparimitā dissante ghātā .

478.

‘‘ Ghātā nirayesu bahū , vinipātagatassa pīḷiyamānassa ;

Devesupi attāṇaṃ , nibbānasukhā paraṃ natthi .

479.

‘‘ Pattā te nibbānaṃ , ye yuttā dasabalassa pāvacane ;

Appossukkā ghaṭenti , jātimaraṇappahānāya .

480.

‘‘ Ajjeva tātabhinikkhamissaṃ , bhogehi kiṃ asārehi ;

Nibbinnā me kāmā , vantasamā tālavatthukatā .

481.

‘‘ Sā cevaṃ bhaṇati pitaramanīkaratto , ca yassa sā dinnā ;

Upayāsi vāraṇavate , vāreyyamupaṭṭhite kāle .

482.

‘‘ Atha asitanicitamuduke , kese khaggena chindiya sumedhā ;

Pāsādaṃ pidahitvā , paṭhamajjhānaṃ samāpajji .

483.

‘‘ Sā ca tahiṃ samāpannā , anīkaratto ca āgato nagaraṃ ;

Pāsāde ca sumedhā , aniccasaññaṃ subhāveti .

484.

‘‘ Sā ca manasi karoti , anīkaratto ca āruhī turitaṃ ;

Maṇikanakabhūsitaṅgo , katañjalī yācati sumedhaṃ .

485.

‘‘ Rajje āṇā dhanamissariyaṃ , bhogā sukhā daharikāsi ;

Bhuñjāhi kāmabhoge , kāmasukhā dullabhā loke .

486.

‘‘ Nissaṭṭhaṃ te rajjaṃ , bhoge bhuñjassu dehi dānāni ;

Mā dummanā ahosi , mātāpitaro te dukkhitā .

487.

‘‘ TaṃV0.302P0.278 taṃ bhaṇati sumedhā , kāmehi anatthikā vigatamohā ;

Mā kāme abhinandi , kāmesvādīnavaṃ passa .

488.

‘‘ Cātuddīpo rājā , mandhātā āsi kāmabhoginamaggo ;

Atitto kālaṅkato , na cassa paripūritā icchā .

489.

‘‘ SattaM0.284 ratanāni vasseyya , vuṭṭhimā dasadisā samantena ;

Na catthi titti kāmānaṃ , atittāva maranti narā .

490.

‘‘ Asisūnūpamā kāmā , kāmā sappasiropamā ;

Ukkopamā anudahanti , aṭṭhikaṅkalasannibhā .

491.

‘‘ Aniccā adhuvā kāmā , bahudukkhā mahāvisā ;

Ayoguḷova santatto , aghamūlā dukhapphalā .

492.

‘‘ Rukkhaphalūpamā kāmā , maṃsapesūpamā dukhā ;

Supinopamā vañcaniyā , kāmā yācitakūpamā .

493.

‘‘ Sattisūlūpamā kāmā , rogo gaṇḍo aghaṃ nighaṃ ;

Aṅgārakāsusadisā , aghamūlaṃ bhayaṃ vadho .

494.

‘‘ Evaṃ bahudukkhā kāmā , akkhātā antarāyikā ;

Gacchatha na me bhavagate , vissāso atthi attano .

495.

‘‘ Kiṃ mama paro karissati , attano sīsamhi ḍayhamānamhi ;

Anubandhe jarāmaraṇe , tassa ghātāya ghaṭitabbaṃ .

496.

‘‘ Dvāraṃ apāpuritvānahaṃ , mātāpitaro anīkarattañca ;

Disvāna chamaṃ nisinne , rodante idamavocaṃ .

497.

‘‘ DīghoV0.303 bālānaṃ saṃsāro , punappunañca rodataṃ ;

Anamatagge pitu maraṇe , bhātu vadhe attano ca vadhe .

498.

‘‘ Assu thaññaṃ rudhiraṃ , saṃsāraṃ anamataggato saratha ;

Sattānaṃ saṃsarataṃ , sarāhi aṭṭhīnañca sannicayaṃ .

499.

‘‘ Sara caturodadhī , upanīte assuthaññarudhiramhi ;

Sara ekakappamaṭṭhīnaṃ , sañcayaṃ vipulena samaṃ .

500.

‘‘ AnamataggeP0.279 saṃsarato , mahiṃ jambudīpamupanītaṃ ;

Kolaṭṭhimattaguḷikā , mātā mātusveva nappahonti .

501.

‘‘ Tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ , upanītaṃ anamataggato sara ;

Caturaṅgulikā ghaṭikā , pitupitusveva nappahonti .

502.

‘‘ SaraM0.285 kāṇakacchapaṃ pubbasamudde , aparato ca yugachiddaṃ ;

Siraṃ tassa ca paṭimukkaṃ , manussalābhamhi opammaṃ .

503.

‘‘ Sara rūpaṃ pheṇapiṇḍopamassa , kāyakalino asārassa ;

Khandhe passa anicce , sarāhi niraye bahuvighāte .

504.

‘‘ Sara kaṭasiṃ vaḍḍhente , punappunaṃ tāsu tāsu jātīsu ;

Sara kumbhīlabhayāni ca , sarāhi cattāri saccāni .

505.

‘‘ Amatamhi vijjamāne , kiṃ tava pañcakaṭukena pītena ;

Sabbā hi kāmaratiyo , kaṭukatarā pañcakaṭukena .

506.

‘‘ Amatamhi vijjamāne , kiṃ tava kāmehi ye pariḷāhā ;

Sabbā hi kāmaratiyo , jalitā kuthitā kampitā santāpitā .

507.

‘‘ AsapattamhiV0.304 samāne , kiṃ tava kāmehi ye bahusapattā ;

Rājaggicoraudakappiyehi , sādhāraṇā kāmā bahusapattā .

508.

‘‘ Mokkhamhi vijjamāne , kiṃ tava kāmehi yesu vadhabandho ;

Kāmesu hi asakāmā , vadhabandhadukhāni anubhonti .

509.

‘‘ Ādīpitā tiṇukkā , gaṇhantaṃ dahanti neva muñcantaṃ ;

Ukkopamā hi kāmā , dahanti ye te na muñcanti .

510.

‘‘ MāP0.280 appakassa hetu , kāmasukhassa vipulaṃ jahī sukhaṃ ;

Mā puthulomova baḷisaṃ , gilitvā pacchā vihaññasi .

511.

‘‘ Kāmaṃ kāmesu damassu , tāva sunakhova saṅkhalābaddho ;

Kāhinti khu taṃ kāmā , chātā sunakhaṃva caṇḍālā .

512.

‘‘ Aparimitañca dukkhaṃ , bahūni ca cittadomanassāni ;

Anubhohisi kāmayutto , paṭinissaja addhuve kāme .

513.

‘‘ Ajaramhi vijjamāne , kiṃ tava kāmehi yesu jarā ;

Maraṇabyādhigahitā , sabbā sabbattha jātiyo .

514.

‘‘ Idamajaramidamamaraṃ , idamajarāmaraṃ padamasokaṃ ;

Asapattamasambādhaṃ , akhalitamabhayaṃ nirupatāpaṃ .

515.

‘‘ AdhigatamidaṃM0.286 bahūhi , amataṃ ajjāpi ca labhanīyamidaṃ ;

Yo yoniso payuñjati , na ca sakkā aghaṭamānena .

516.

‘‘ Evaṃ bhaṇati sumedhā , saṅkhāragate ratiṃ alabhamānā ;

Anunentī anikarattaṃ , kese ca chamaṃ khipi sumedhā .

517.

‘‘ UṭṭhāyaV0.305 anikaratto , pañjaliko yācatassā pitaraṃ so ;

Vissajjetha sumedhaṃ , pabbajituṃ vimokkhasaccadassā .

518.

‘‘ Vissajjitā mātāpitūhi , pabbaji sokabhayabhītā ;

Cha abhiññā sacchikatā , aggaphalaṃ sikkhamānāya .

519.

‘‘ Acchariyamabbhutaṃ taṃ , nibbānaṃ āsi rājakaññāya ;

Pubbenivāsacaritaṃ , yathā byākari pacchime kāle .

520.

‘‘ Bhagavati koṇāgamane , saṅghārāmamhi navanivesamhi ;

Sakhiyo tisso janiyo , vihāradānaṃ adāsimha .

521.

‘‘ Dasakkhattuṃ satakkhattuṃ , dasasatakkhattuṃ satāni ca satakkhattuṃ ;

Devesu upapajjimha , ko pana vādo manussesu .

522.

‘‘ Devesu mahiddhikā ahumha , mānusakamhi ko pana vādo ;

SattaratanassaP0.281 mahesī , itthiratanaṃ ahaṃ āsiṃ .

523.

‘‘ So hetu so pabhavo , taṃ mūlaṃ sāva sāsane khantī ;

Taṃ paṭhamasamodhānaṃ , taṃ dhammaratāya nibbānaṃ .

524.

‘‘ Evaṃ karonti ye saddahanti , vacanaṃ anomapaññassa ; Nibbindanti bhavagate , nibbinditvā virajjantī ’’ ti . – Imā gāthā abhāsi .

Osānagāthāya evaṃ karontīti yathā mayā purimattabhāve etarahi ca kataṃ paṭipannaṃ , evaṃ aññepi karonti paṭipajjanti . Ke evaṃ karontīti āha – ‘‘ ye saddahanti vacanaṃ anomapaññassā ’’ ti , ñeyyapariyantikañāṇatāya paripuṇṇapaññassa sammāsambuddhassa vacanaṃ ye puggalā saddahanti ‘‘ evametan ’’ ti okappanti , te evaṃ karonti paṭipajjanti . Idāni tāya ukkaṃsagatāyaV0.319 paṭipattiyā taṃ dassetuṃ ‘‘ nibbindanti bhavagate , nibbinditvā virajjantī ’’ ti vuttaṃ . Tassattho – ye bhagavato vacanaṃ yāthāvato saddahanti , te visuddhipaṭipadaṃ paṭipajjantā sabbasmiṃ bhavagate tebhūmake saṅkhāre vipassanāpaññāya nibbindanti , nibbinditvā ca pana ariyamaggena sabbaso virajjanti , sabbasmāpi bhavagatā vimuccantīti attho . Virāge ariyamagge adhigate vimuttāyeva hontīti .

Evametā therikādayo sumedhāpariyosānā gāthāsabhāgena idha ekajjhaṃ saṅgahaṃ ārūḷhā ‘‘ tisattatiparimāṇā ’’ ti .

Mahānipātavaṇṇanā niṭṭhitā .

Nigamanagāthā EttāvatāM0.305V0.323 ca – ‘‘ Ye te sampannasaddhammā , dhammarājassa satthuno ; Orasā mukhajā puttā , dāyādā dhammanimmitā . ‘‘ Sīlādiguṇasampannā , katakiccā anāsavā ; Subhūtiādayo therā , theriyo therikādayo . ‘‘ Tehi yā bhāsitā gāthā , aññabyākaraṇādinā ; Tā sabbā ekato katvā , theragāthāti saṅgahaṃ . ‘‘ Āropesuṃ mahātherā , therīgāthāti tādino ; Tāsaṃ atthaṃ pakāsetuṃ , porāṇaṭṭhakathānayaṃ . ‘‘ Nissāya yā samāraddhā , atthasaṃvaṇṇanā mayā ; Sā tattha paramatthānaṃ , tattha tattha yathārahaṃ . ‘‘ Pakāsanā paramatthadīpanī , nāma nāmato ; Sampattā pariniṭṭhānaṃ , anākulavinicchayā ; Dvānavutiparimāṇā , pāḷiyā bhāṇavārato . ‘‘ Iti taṃ saṅkharontena , yaṃ taṃ adhigataṃ mayā ; Puññaṃ tassānubhāvena , lokanāthassa sāsanaṃ . ‘‘ Ogāhetvā visuddhāya , sīlādipaṭipattiyā ; Sabbepi dehino hontu , vimuttirasabhāgino . ‘‘ CiraṃV0.324 tiṭṭhatu lokasmiṃ , sammāsambuddhasāsanaṃ ; Tasmiṃ sagāravā niccaṃ , hontu sabbepi pāṇino . ‘‘ SammāP0.301 vassatu kālena , devopi jagatīpati ; Saddhammanirato lokaṃ , dhammeneva pasāsatū ’’ ti . Badaratitthavihāravāsinā ācariyadhammapālattherena Katā Therīgāthānaṃ atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā . Therīgāthā-aṭṭhakathā niṭṭhitā .

Bhāṇavārato pana dvādhikā chasatamattā theriyo gāthā ca .

Tā sabbāpi yathā sammāsambuddhassa sāvikābhāvena ekavidhā , tathā asekhabhāvena ukkhittapalighatāya saṃkiṇṇaparikkhatāya abbūḷhesikatāya niraggalatāya pannabhāratāya visaññuttatāya dasasu ariyavāsesu vuṭṭhavāsatāya ca , tathā hi tā pañcaṅgavippahīnā chaḷaṅgasamannāgatā ekārakkhāP0.297 caturāpassenāM0.301 paṇunnapaccekasaccā samavayasaṭṭhesanā anāvilasaṅkappā passaddhakāyasaṅkhārā suvimuttacittā suvimuttapaññā cāti evamādinā ( dī . ni .3.360) nayena ekavidhā . Sammukhāparammukhābhedato duvidhā . Yā hi satthudharamānakāle ariyāya jātiyā jātā mahāpajāpatigotamiādayo , tā sammukhāsāvikā nāma . Yā pana bhagavato khandhaparinibbānato pacchā adhigatavisesā , tā satipi satthudhammasarīrassa paccakkhabhāve satthusarīrassa apaccakkhabhāvato parammukhāsāvikā nāma . Tathā ubhatobhāgavimuttipaññāvimuttitāvasena . Idha pāḷiyāgatā pana ubhatobhāgavimuttāyeva . Tathā sāpadānanāpadānabhedato . Yāsañhi purimesu sammāsambuddhesu paccekabuddhesu sāvakabuddhesu vā puññakiriyāvasena katādhikāratāsaṅkhātaṃ atthi apadānaṃ , tā sāpadānā . Yāsaṃ taṃ natthi , tā nāpadānā . Tathā satthuladdhūpasampadā saṅghato laddhūpasampadāti duvidhā . Garudhammapaṭiggahaṇamhi laddhūpasampadā mahāpajāpatigotamī satthusantikāva laddhūpasampadattā satthuladdhūpasampadā nāma . Sesā sabbāpi saṅghato laddhūpasampadā . Tāpi ekatoupasampannā ubhatoupasampannāti duvidhā . Tattha yā tā mahāpajāpatigotamiyā saddhiṃ nikkhantā pañcasatā sākiyāniyo , tā ekatoupasampannā bhikkhusaṅghato eva laddhūpasampadattā mahāpajāpatigotamiṃ ṭhapetvā . Itarā ubhatoupasampannā ubhatosaṅghe upasampadattā . EhibhikkhudukoV0.320 viya ehibhikkhuniduko idha na labbhati . Kasmā ? Bhikkhunīnaṃ tathā upasampadāya abhāvato . Yadi evaṃ yaṃ taṃ therigāthāya subhaddāya kuṇḍalakesāya vuttaṃ – ‘‘ Nihacca jāṇuṃ vanditvā , sammukhā añjaliṃ akaṃ ; Ehi bhaddeti maṃ avaca , sā me āsūpasampadā ’’ ti .( therīgā .109); Tathā apadānepi – ‘‘ Āyācito tadā āha , ehi bhaddeti nāyako ; Tadāhaṃ upasampannā , parittaṃ toyamaddasan ’’ ti .( apa . therī 2.3.44); TaṃM0.302 kathanti ? Nayidaṃ ehibhikkhunibhāvenaP0.298 upasampadaṃ sandhāya vuttaṃ . Upasampadāya pana hetubhāvato yā satthu āṇatti , sā me āsūpasampadāti vuttaṃ . Tathā hi vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ ehi , bhadde , bhikkhunupassayaṃ gantvā bhikkhunīnaṃ santike pabbajja upasampajjassūti maṃ avoca āṇāpesi . Sā satthu āṇā mayhaṃ upasampadāya kāraṇattā upasampadā ahosī ’’ ti . Eteneva apadānagāthāyapi attho saṃvaṇṇitoti daṭṭhabbo . Evampi bhikkhunivibhaṅge ehi bhikkhunīti idaṃ kathanti ? Ehibhikkhunibhāvena bhikkhunīnaṃ upasampadāya asabhāvajotanavacanaṃ tathā upasampadāya bhikkhunīnaṃ abhāvato . Yadi evaṃ , kathaṃ ehibhikkhunīti vibhaṅge niddeso katoti ? Desanānayasotapatitabhāvena . Ayañhi sotapatitatā nāma katthaci labbhamānassāpi anāhaṭaṃ hoti . Yathā abhidhamme manodhātuniddese ( dha . sa .566-567) labbhamānampi jhānaṅgaṃ pañcaviññāṇasotapatitatāya na uddhaṭaṃ katthaci desanāya asambhavato . Yathā tattheva vatthuniddese hadayavatthu , katthaci alabbhamānassāpi gahaṇavasena . Tathā ṭhitakappiniddese . Yathāha – ‘‘ Katamo ca puggalo ṭhitakappī ? Ayañca puggalo sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannoV0.321 assa , kappassa ca uḍḍayhanavelā assa , neva tāva kappo uḍḍayheyya , yāvāyaṃ puggalo na sotāpattiphalaṃ sacchikarotī ’’ ti ( pu . pa .17). Evamidhāpi alabbhamānagahaṇavasena veditabbaṃ , parikappavacanañhetaṃ sace bhagavā bhikkhunibhāvayogyaṃ kañci mātugāmaṃ ehi bhikkhunīti vadeyya , evampi bhikkhunibhāvo siyāti . Kasmā pana bhagavā evaṃ na kathesīti ? Tathā katādhikārānaṃ abhāvato . Ye pana ‘‘ anāsannasannihitabhāvato ’’ ti kāraṇaṃ vatvā ‘‘ bhikkhū eva hi satthu āsannacārī sadā sannihitāva , tasmā te ‘ ehibhikkhū ’ ti vattabbataṃ arahanti , na bhikkhuniyo ’’ ti vadanti , taṃ tesaṃ matimattaṃ . Satthu āsannadūrabhāvassa bhabbābhabbabhāvāsiddhattā . Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘ SaṅghāṭikaṇṇeM0.303 cepi , bhikkhave , bhikkhu gahetvā piṭṭhito piṭṭhito anubandho assa pade padaṃ nikkhipanto , so ca hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyoP0.299 , atha kho so ārakāva mayhaṃ , ahañca tassa . Taṃ kissa hetu ? Dhammañhi so , bhikkhave , bhikkhu na passati , dhammaṃ apassanto na maṃ passati . ‘‘ Yojanasate cepi so , bhikkhave , bhikkhu vihareyya . So ca hoti anabhijjhālu kāmesu na tibbasārāgo abyāpannacitto appaduṭṭhamanasaṅkappo upaṭṭhitassati sampajāno samāhito ekaggacitto saṃvutindriyo , atha kho so santikeva mayhaṃ , ahañca tassa . Taṃ kissa hetu ? Dhammañhi so , bhikkhave , bhikkhu passati , dhammaṃ passanto maṃ passatī ’’ ti ( itivu .92). Tasmā akāraṇaṃ desato satthu āsannānāsannatā . Akatādhikāratāya pana bhikkhunīnaṃ tattha ayogyatā . Tena vuttaṃ – ‘‘ ehibhikkhuniduko idha na labbhatī ’’ ti . Evaṃ duvidhā . Aggasāvikā , mahāsāvikā , pakatisāvikāti tividhā . Tattha khemā , uppalavaṇṇāti imā dve theriyo aggasāvikā nāma . Kāmaṃ sabbāpi khīṇāsavattheriyo sīlasuddhiādike sampādentiyo catūsu satipaṭṭhānesu supaṭṭhitacittā sattabojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā maggapaṭipāṭiyā anavasesato kilese khepetvā aggaphale patiṭṭhahanti . Tathāpi yathā saddhāvimuttatoV0.322 diṭṭhippattassa paññāvimuttato ca ubhatobhāgavimuttassa pubbabhāgabhāvanāvisesasiddho icchito viseso , evaṃ abhinīhāramahantatāpubbayogamahantatāhisasantāne sātisayaguṇavisesassa nipphāditattā sīlādīhi guṇehi mahantā sāvikāti mahāsāvikā . Tesuyeva pana bodhipakkhiyadhammesu pāmokkhabhāvena dhurabhūtānaṃ sammādiṭṭhisammāsamādhīnaṃ sātisayakiccānubhāvanibbattiyā kāraṇabhūtāya tajjābhinīhāratāya sakkaccaṃ nirantaraṃ cirakālasambhūtāya sammāpaṭipattiyā yathākkamaṃ paññāya samādhimhi ca ukkaṃsapāramippattiyā savisesaṃM0.304 sabbaguṇehi aggabhāve ṭhitattā tā dvepi aggasāvikā nāma . Mahāpajāpatigotamiādayo pana abhinīhāramahantatāya pubbayogamahantatāya ca paṭiladdhaguṇavisesavasena mahatiyo sāvikāti mahāsāvikā nāma . Itarā therikā tissā vīrā dhīrāti evamādikā abhinīhāramahantatādīnaṃ abhāvena pakatisāvikā nāma . Tā pana aggasāvikā viya mahāsāvikā viya ca na parimitā , atha kho anekasatāni anekasahassāni veditabbāni . EvaṃP0.300 aggasāvikādibhedato tividhā . Tathā suññatavimokkhādibhedato tividhā . Paṭipadādivibhāgena catubbidhā . Indriyādhikavibhāgena pañcavidhā . Tathā paṭipattiyādivibhāgena pañcavidhā . Animittavimuttādivasena chabbidhā . Adhimuttibhedena sattavidhā . Dhurapaṭipadādivibhāgena aṭṭhavidhā . Vimuttivibhāgena navavidhā dasavidhā ca . Tā panetā yathāvuttena dhurabhedena vibhajjamānā vīsati honti , paṭipadāvibhāgena vibhajjamānā cattālīsa honti . Puna paṭipadābhedena dhurabhedena vibhajjamānā asīti honti . Atha vā suññatāvimuttādivibhāgena vibhajjamānā cattālīsādhikāni dvesatāni honti . Puna indriyādhikavibhāgena vibhajjamānā dvisatuttarasahassaṃ hontīti . Evametāsaṃ therīnaṃ attano guṇavaseneva anekabhedabhinnatā veditabbā . Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana heṭṭhā theragāthāsaṃvaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva gahetabboti .

Sumedhātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .