8. Somātherīgāthāvaṇṇanā
YaṃM0.68V0.72P0.66 taṃ isīhi pattabban tiādikā somāya theriyā gāthā .
Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī sikhissa bhagavato kāle khattiyamahāsālakule nibbattitvā viññutaṃ patvā aruṇarañño aggamahesī ahosīti sabbaṃ atītavatthu abhayattheriyā vatthusadisaṃ .
Paccuppannavatthu pana ayaṃ therī tattha tattha devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde rājagahe bimbisārassa rañño purohitassa dhītā hutvā nibbatti .
Tassā somāti nāmaṃ ahosi .
Sā viññutaṃ pattā satthu rājagahapavesane paṭiladdhasaddhā upāsikā hutvā aparabhāge sañjātasaṃvegā bhikkhunīsu pabbajitvā katapubbakiccā vipassanāya kammaṃ karontī na cirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . therī 2.1.71,80-90)–
‘‘ Nagare aruṇavatiyā , aruṇo nāma khattiyo ;
Tassa rañño ahuṃ bhariyā , vāritaṃ vārayāmahaṃ .
‘‘ Yāvatā … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
–
Sabbaṃ abhayattheriyā apadānasadisaṃ .
Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhena sāvatthiyaṃ viharantī ekadivasaṃ divāvihāratthāya andhavanaṃ pavisitvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi .
Atha naṃ māro vivekato vicchedetukāmo adissamānurūpo upagantvā ākāse ṭhatvā –
M0.68V0.72P0.66 taṃ isīhi pattabban tiādikā somāya theriyā gāthā .
Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī sikhissa bhagavato kāle khattiyamahāsālakule nibbattitvā viññutaṃ patvā aruṇarañño aggamahesī ahosīti sabbaṃ atītavatthu abhayattheriyā vatthusadisaṃ .
Paccuppannavatthu pana ayaṃ therī tattha tattha devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde rājagahe bimbisārassa rañño purohitassa dhītā hutvā nibbatti .
Tassā somāti nāmaṃ ahosi .
Sā viññutaṃ pattā satthu rājagahapavesane paṭiladdhasaddhā upāsikā hutvā aparabhāge sañjātasaṃvegā bhikkhunīsu pabbajitvā katapubbakiccā vipassanāya kammaṃ karontī na cirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . therī 2.1.71,80-90)–
‘‘ Nagare aruṇavatiyā , aruṇo nāma khattiyo ;
Tassa rañño ahuṃ bhariyā , vāritaṃ vārayāmahaṃ .
‘‘ Yāvatā … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
–
Sabbaṃ abhayattheriyā apadānasadisaṃ .
Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhena sāvatthiyaṃ viharantī ekadivasaṃ divāvihāratthāya andhavanaṃ pavisitvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi .
Atha naṃ māro vivekato vicchedetukāmo adissamānurūpo upagantvā ākāse ṭhatvā – 60.
‘‘ Yaṃ taṃ isīhi pattabbaṃ , ṭhānaṃ durabhisambhavaṃ ;
Na taṃ dvaṅgulapaññāya , sakkā pappotumitthiyā ’’ ti .
– imaṃ gāthamāha ;
Tassattho – sīlakkhandhādīnaṃ esanaṭṭhena ‘‘ isī ’’ ti laddhanāmehi buddhādīhi mahāpaññehi pattabbaṃ , taṃ aññehi pana durabhisambhavaṃ dunnipphādanīyaṃ .
Yaṃ taṃ arahattasaṅkhātaṃ paramassāsaṭṭhānaṃ , na taṃ dvaṅgulapaññāya nihīnapaññāya itthiyā
P0.67 pāpuṇituṃ sakkā .
Itthiyo hi sattaṭṭhavassakālatoV0.73 paṭṭhāya sabbakālaṃ odanaṃ pacantiyo pakkuthite udake taṇḍule pakkhipitvā ‘‘ ettāvatāM0.69 odanaṃ pakkan ’’ ti na jānanti , pakkuthiyamāne pana taṇḍule dabbiyā uddharitvā dvīhi aṅgulīhi pīḷetvā jānanti , tasmā dvaṅgulipaññāyāti vuttā .
Taṃ sutvā therī māraṃ apasādentī – 61.
‘‘ Itthibhāvo no kiṃ kayirā , cittamhi susamāhite ;
Ñāṇamhi vattamānamhi , sammā dhammaṃ vipassato .
62.
‘‘ Sabbattha vihatā nandī , tamokkhandho padālito ;
Evaṃ jānāhi pāpima , nihato tvamasi antakā ’’ ti .
–
Itarā dve gāthā abhāsi .
Tattha itthibhāvo no kiṃ kayirāti mātugāmabhāvo amhākaṃ kiṃ kareyya , arahattappattiyā kīdisaṃ vibandhaṃ uppādeyya .
Cittamhi susamāhiteti citte aggamaggasamādhinā suṭṭhu samāhite .
Ñāṇamhi vattamānamhīti tato arahattamaggañāṇe pavattamāne .
Sammā dhammaṃ vipassatoti catusaccadhammaṃ pariññādividhinā sammadeva passato .
Ayañhettha saṅkhepo – pāpima , itthī vā hotu puriso vā , aggamagge adhigate arahattaṃ hatthagatamevāti .
Idāni tassa attanā adhigatabhāvaṃ ujukameva dassentī ‘‘ sabbattha vihatā nandī ’’ ti gāthamāha .
Sā vuttatthāyeva .
Somātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Tikanipātavaṇṇanā niṭṭhitā .