1.

‘‘ Sukhaṃ supāhi therike , katvā coḷena pārutā ; Upasanto hi te rāgo , sukkhaḍākaṃva kumbhiyan ’’ ti . – Ayaṃ gāthā ādi . Tassā kā uppatti ? Atīte kira aññatarā kuladhītāP0.5 koṇāgamanassa bhagavatoV0.5 kāle sāsane abhippasannā hutvā satthāraṃ nimantetvā dutiyadivase sākhāmaṇḍapaṃ kāretvā vālikaṃ attharitvā upari vitānaṃ bandhitvā gandhapupphādīhi pūjaṃ katvā satthu kālaṃ ārocāpesi . Satthā tattha gantvā paññatte āsane nisīdi . Sā bhagavantaṃ vanditvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisitvā , bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ ticīvarena acchādesi . Tassā bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi . Sā yāvatāyukaṃ puññāni katvā āyupariyosāne devaloke nibbattitvā ekaṃ buddhantaraṃ sugatīsu eva saṃsarantī kassapassa bhagavato kāle gahapatikule nibbattitvā viññutaṃ patvā , saṃsāre jātasaṃvegā sāsane pabbajitvā upasampajjitvā vīsativassahassāni bhikkhunisīlaṃ pūretvā , puthujjanakālakiriyaṃ katvā , sagge nibbattā ekaṃ buddhantaraṃ saggasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vesāliyaṃ khattiyamahāsālakule nibbatti . Taṃ thirasantasarīratāya therikāti vohariṃsu . Sā vayappattā kulappadesādinā samānajātikassa khattiyakumārassa mātāpitūhi dinnā patidevatā hutvā vasantī satthu vesāligamane sāsane paṭiladdhasaddhā upāsikā hutvā , aparabhāge mahāpajāpatigotamītheriyā santike dhammaṃ sutvā pabbajjāya ruciṃ uppādetvā ‘‘ ahaṃ pabbajissāmī ’’ ti sāmikassārocesi . Sāmiko nānujānāti . Sā pana katādhikāratāya yathāsutaṃ dhammaṃ paccavekkhitvā rūpārūpadhamme pariggahetvā vipassanaṃ anuyuttā viharati . Athekadivasaṃ mahānase byañjane paccamāne mahatī aggijālā uṭṭhahi . Sā aggijālā sakalabhājanaṃ taṭataṭāyantaṃ jhāyati . Sā taṃ disvā tadevārammaṇaṃM0.6 katvā suṭṭhutaraṃ aniccataṃ upaṭṭhahantaṃ upadhāretvā tato tattha dukkhāniccānattatañca āropetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā anukkamena ussukkāpetvā maggapaṭipāṭiyā anāgāmiphale patiṭṭhahi . Sā tato paṭṭhāya ābharaṇaṃ vā alaṅkāraṃ vā na dhāreti . Sā sāmikena ‘‘ kasmā tvaṃ , bhadde , idāni pubbe viya ābharaṇaṃ vā alaṅkāraṃ vā na dhāresī ’’ ti vuttā attano gihibhāve abhabbabhāvaṃ ārocetvā pabbajjaṃ anujānāpesi . So visākho upāsako viya dhammadinnaṃ mahatā parihārenaP0.6 mahāpajāpatigotamiyā santikaṃ netvā ‘‘ imaṃ , ayye , pabbājethā ’’ ti āha . Atha mahāpajāpatigotamī taṃ pabbājetvā upasampādetvā vihāraṃ netvā satthāraṃ dassesi . Satthāpissā pakatiyā diṭṭhārammaṇameva vibhāvento ‘‘ sukhaṃ supāhī ’’ ti gāthamāha . Tattha sukhan ti bhāvanapuṃsakaniddeso . Supāhīti āṇattivacanaṃ . Theriketi āmantanavacanaṃ . Katvā coḷena pārutāti appicchatāya niyojanaṃ . Upasanto hi te rāgoti paṭipattikittanaṃ . SukkhaḍākaṃvātiV0.6 upasametabbassa kilesassa asārabhāvanidassanaṃ . Kumbhiyan ti tadādhārassa aniccatucchādibhāvanidassanaṃ . Sukhan ti cetaṃ iṭṭhādhivacanaṃ . Sukhena nidukkhā hutvāti attho . Supāhīti nipajjanidassanañcetaṃ catunnaṃ iriyāpathānaṃ , tasmā cattāropi iriyāpathe sukheneva kappehi sukhaṃ viharāti attho . Theriketi idaṃ yadipi tassā nāmakittanaṃ , pacurena anvatthasaññābhāvato pana thire sāsane thirabhāvappatte , thirehi sīlādidhammehi samannāgateti attho . Katvā coḷena pārutāti paṃsukūlacoḷehi cīvaraṃ katvā acchāditasarīrā taṃ nivatthā ceva pārutā ca . Upasanto hi te rāgoti hi-saddo hetvattho . Yasmā tava santāne uppajjanakakāmarāgo upasanto anāgāmimaggañāṇagginā daḍḍho , idāni tadavasesaṃ rāgaṃ aggamaggañāṇagginā dahetvā sukhaṃ supāhīti adhippāyo . Sukkhaḍākaṃva kumbhiyan ti yathā taṃ pakke bhājane appakaṃ ḍākabyañjanaṃ mahatiyā aggijālāya paccamānaṃ jhāyitvā sussantaṃ vūpasammati , yathā vā udakamisse ḍākabyañjane uddhanaṃ āropetvā paccamāne udakeM0.7 vijjamāne taṃ cicciṭāyati ciṭiciṭāyati , udake pana chinne upasantameva hoti , evaṃ tava santāne kāmarāgo upasanto , itarampi vūpasametvā sukhaṃ supāhīti . Therī indriyānaṃ paripākaṃ gatattā satthu desanāvilāsena ca gāthāpariyosāne saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi . Tena vuttaṃ apadāne ( apa . therī 2.1.26-30). ‘‘ Koṇāgamanabuddhassa , maṇḍapo kārito mayā ; Dhuvaṃ ticīvaraṃdāsiṃ , buddhassa lokabandhuno . ‘‘ Yaṃ yaṃ janapadaṃ yāmi , nigame rājadhāniyo ; SabbatthaP0.7 pūjito homi , puññakammassidaṃ phalaṃ . ‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ , bhavā sabbe samūhatā ; Nāgīva bandhanaṃ chetvā , viharāmi anāsavā . ‘‘ SvāgataṃV0.7 vata me āsi , buddhaseṭṭhassa santike ; Tisso vijjā anuppattā , kataṃ buddhassa sāsanaṃ . ‘‘ Paṭisambhidā catasso , vimokkhāpi ca aṭṭhime ; Chaḷabhiññā sacchikatā , kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti . Arahattaṃ pana patvā therī udānentī tameva gāthaṃ abhāsi , tenāyaṃ gāthā tassā theriyā gāthā ahosi . Tattha theriyā vuttagāthāya anavaseso rāgo pariggahito aggamaggena tassa vūpasamassa adhippetattā . Rāgavūpasameneva cettha sabbesampi kilesānaṃ vūpasamo vuttoti daṭṭhabbaṃ tadekaṭṭhatāya sabbesaṃ kilesadhammānaṃ vūpasamasiddhito . Tathā hi vuccati – ‘‘ Uddhaccavicikicchāhi , yo moho sahajo mato ; Pahānekaṭṭhabhāvena , rāgena saraṇo hi so ’’ ti . Yathā cettha sabbesaṃ saṃkilesānaṃ vūpasamo vutto , evaṃ sabbatthāpi tesaṃ vūpasamo vuttoti veditabbaṃ . Pubbabhāge tadaṅgavasena , samathavipassanākkhaṇe vikkhambhanavasena , maggakkhaṇe samucchedavasena , phalakkhaṇe paṭippassaddhivasena vūpasamasiddhito . Tena catubbidhassāpi pahānassa siddhi veditabbāM0.8 . Tattha tadaṅgappahānena sīlasampadāsiddhi , vikkhambhanapahānena samādhisampadāsiddhi , itarehi paññāsampadāsiddhi dassitā hoti pahānābhisamayopasijjhanato . Yathā bhāvanābhisamayaṃ sādheti tasmiṃ asati tadabhāvato , tathā sacchikiriyābhisamayaṃ pariññābhisamayañca sādheti evāti . Caturābhisamayasiddhiyā tisso sikkhā , paṭipattiyā tividhakalyāṇatā , sattavisuddhiyo ca paripuṇṇā imāya gāthāya pakāsitā hontīti veditabbaṃ . Aññatarātherī apaññātā nāmagottādivasena apākaṭā , ekā therī lakkhaṇasampannā bhikkhunī imaṃ gāthaṃ abhāsīti adhippāyo . Aññatarātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .