5. Cittātherīgāthāvaṇṇanā
Kiñcāpi khomhi kisikātiādikā cittāya theriyā gāthā .
Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī ito catunnavutikappe candabhāgāya nadiyā tīre kinnarayoniyaṃ nibbatti .
Sā ekadivasaṃ ekaṃ paccekabuddhaṃ rukkhamūle nisinnaṃ disvā pasannamānasā naḷapupphehi pūjaṃ katvā vanditvā añjaliṃ paggahetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde rājagahe gahapatimahāsālakule nibbattitvā viññutaṃ patvā satthu rājagahappavesane paṭiladdhasaddhā pacchā mahāpajāpatigotamiyā santike pabbajitvā mahallikākāle gijjhakūṭapabbataṃ abhiruhitvā samaṇadhammaṃ karontī vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne –
‘‘ CandabhāgānadītīreM0.35 , ahosiṃ kinnarī tadā ;
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ , sayambhuṃ aparājitaṃ .
‘‘ PasannacittāP0.34 sumanā , vedajātā katañjalī ;
Naḷamālaṃ gahetvāna , sayambhuṃ abhipūjayiṃ .
‘‘ TenaV0.36 kammena sukatena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Jahitvā kinnarīdehaṃ , agacchiṃ tidasaṃ gatiṃ .
‘‘ Chattiṃsadevarājūnaṃ , mahesittamakārayiṃ ;
Dasannaṃ cakkavattīnaṃ , mahesittamakārayiṃ ;
Saṃvejetvāna me cittaṃ , pabbajiṃ anagāriyaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ , bhavā sabbe samūhatā ;
Sabbāsavaparikkhīṇā , natthi dāni punabbhavo .
‘‘ Catunnavutito kappe , yaṃ pupphamabhipūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , pupphapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Sā pana arahattaṃ patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā –
M0.35 , ahosiṃ kinnarī tadā ;
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ , sayambhuṃ aparājitaṃ .
‘‘ PasannacittāP0.34 sumanā , vedajātā katañjalī ;
Naḷamālaṃ gahetvāna , sayambhuṃ abhipūjayiṃ .
‘‘ TenaV0.36 kammena sukatena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Jahitvā kinnarīdehaṃ , agacchiṃ tidasaṃ gatiṃ .
‘‘ Chattiṃsadevarājūnaṃ , mahesittamakārayiṃ ;
Dasannaṃ cakkavattīnaṃ , mahesittamakārayiṃ ;
Saṃvejetvāna me cittaṃ , pabbajiṃ anagāriyaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ , bhavā sabbe samūhatā ;
Sabbāsavaparikkhīṇā , natthi dāni punabbhavo .
‘‘ Catunnavutito kappe , yaṃ pupphamabhipūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , pupphapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Sā pana arahattaṃ patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā – 27.
‘‘ Kiñcāpi khomhi kisikā , gilānā bāḷhadubbalā ;
Daṇḍamolubbha gacchāmi , pabbataṃ abhirūhiya .
28.
‘‘ Saṅghāṭiṃ nikkhipitvāna , pattakañca nikujjiya ;
Sele khambhesimattānaṃ , tamokhandhaṃ padāliyā ’’ ti .
–
Imā dve gāthā abhāsi .
Tattha kiñcāpi khomhi kisikāti yadipi ahaṃ jarājiṇṇā appamaṃsalohitabhāvena kisasarīrā amhi .
Gilānā bāḷhadubbalāti dhātvādivikārena gilānā , teneva gelaññena ativiya dubbalā .
Daṇḍamolubbha gacchāmīti yattha katthaci gacchantī kattarayaṭṭhiṃ ālambitvāva gacchāmi .
Pabbataṃ abhirūhiyāti evaṃ bhūtāpi vivekakāmatāya gijjhakūṭapabbataṃ abhiruhitvā .
Saṅghāṭiṃ
M0.36 nikkhipitvānāti santaruttarā eva hutvā yathāsaṃhataṃ aṃse ṭhapitaṃ saṅghāṭiṃ hatthapāseV0.37 ṭhapetvā .
Pattakañca nikujjiyāti mayhaṃ valañjanamattikāpattaṃ adhomukhaṃ katvā ekamante ṭhapetvā .
Sele khambhesimattānaṃ , tamokhandhaṃ padāliyāti pabbate nisinnā iminā dīghena addhunā apadālitapubbaṃ mohakkhandhaṃ padāletvā , teneva ca mohakkhandhapadālanena attānaṃP0.35 attabhāvaṃ khambhesiṃ , mama santānaṃ āyatiṃ anuppattidhammatāpādanena vikkhambhesinti attho .Cittātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Mettikātherīgāthāvaṇṇanā
Kiñcāpi khomhi dukkhitātiādikā mettikāya theriyā gāthā .
Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinantī siddhatthassa bhagavato kāle gahapatikule nibbattitvā viññutaṃ patvā satthu cetiye ratanena paṭimaṇḍitāya mekhalāya pūjaṃ akāsi .
Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇamahāsālakule nibbatti .
Sesaṃ anantare vuttasadisaṃ .
Ayaṃ pana paṭibhāgakūṭaṃ abhiruhitvā samaṇadhammaṃ karontī vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . therī 2.1.20-25)–
‘‘ Siddhatthassa bhagavato , thūpakārāpikā ahuṃ ;
Mekhalikā mayā dinnā , navakammāya satthuno .
‘‘ Niṭṭhite ca mahāthūpe , mekhalaṃ punadāsahaṃ ;
Lokanāthassa munino , pasannā sehi pāṇibhi .
‘‘ Catunnavutito kappe , yaṃ mekhalamadaṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , thūpakārassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ
M0.37 pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena –