Paṭhamabhāṇavāro

275. EvaṃP3.194M3.158V3.147T3.208 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate .

Atha kho cattāro mahārājā [ mahārājāno ( ka .)] mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca gandhabbasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāya mahatiyā ca nāgasenāya catuddisaṃ rakkhaṃ ṭhapetvā catuddisaṃ gumbaṃ ṭhapetvā catuddisaṃ ovaraṇaṃ ṭhapetvā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ gijjhakūṭaṃ pabbataṃ obhāsetvā [ gijjhakūṭaṃ obhāsetvā ( sī . syā . pī .)] yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .

Tepi kho yakkhā appekacce bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu , appekacce bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu , sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu , appekacce yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu , appekacce nāmagottaṃ sāvetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu , appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṃ nisīdiṃsu .

276. Ekamantaṃ nisinno kho vessavaṇo mahārājā bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ santi hi , bhante , uḷārā yakkhā bhagavato appasannā .

Santi hi , bhante , uḷārā yakkhā bhagavato pasannā .

Santi hiP3.195 , bhante , majjhimā yakkhā bhagavato appasannā .

Santi hi , bhante , majjhimā yakkhā bhagavato pasannā .

Santi hi , bhante , nīcā yakkhā bhagavato appasannā .

Santi hi , bhante , nīcā yakkhā bhagavato pasannā .

YebhuyyenaT3.209 kho pana , bhante , yakkhā appasannāyeva bhagavato .

Taṃ kissa hetu ?

Bhagavā hi , bhante , pāṇātipātā veramaṇiyā dhammaṃ deseti , adinnādānā veramaṇiyā dhammaṃ deseti , kāmesumicchācārā veramaṇiyā dhammaṃ deseti , musāvādā veramaṇiyā dhammaṃ deseti , surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiyā dhammaṃ deseti .

Yebhuyyena kho pana , bhante , yakkhā appaṭiviratāyeva pāṇātipātā , appaṭiviratā adinnādānā , appaṭiviratā kāmesumicchācārā , appaṭiviratā musāvādā , appaṭiviratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānāV3.148 .

Tesaṃ taṃ hoti appiyaṃ amanāpaṃ .

Santi hi , bhante , bhagavato sāvakā araññavanapatthāni pantāniM3.159 senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni [ manussarāhaseyyakāni ( sī . syā . pī .)] paṭisallānasāruppāni .

Tattha santi uḷārā yakkhā nivāsino , ye imasmiṃ bhagavato pāvacane appasannā .

Tesaṃ pasādāya uggaṇhātu , bhante , bhagavā āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā ’’ ti .

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena .

Atha kho vessavaṇo mahārājā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ abhāsi –

277.‘‘ Vipassissa ca [ ime cakārā porāṇapotthakesu natthi ] namatthu , cakkhumantassa sirīmato .

Sikhissapi ca [ ime cakārā porāṇapotthakesu natthi ] namatthu , sabbabhūtānukampino .

‘‘ Vessabhussa ca [ ime cakārā porāṇapotthakesu natthi ] namatthu , nhātakassa tapassino ;

NamatthuT3.210P3.196 kakusandhassa , mārasenāpamaddino .

‘‘ Koṇāgamanassa namatthu , brāhmaṇassa vusīmato ;

Kassapassa ca [ ime cakārā porāṇapotthakesu natthi ] namatthu , vippamuttassa sabbadhi .

‘‘ Aṅgīrasassa namatthu , sakyaputtassa sirīmato ;

Yo imaṃ dhammaṃ desesi [ dhammamadesesi ( sī . syā . pī .), dhammaṃ deseti (?)], sabbadukkhāpanūdanaṃ .

‘‘ Ye cāpi nibbutā loke , yathābhūtaṃ vipassisuṃ ;

Te janā apisuṇātha [ apisuṇā ( sī . syā . pī .)], mahantā vītasāradā .

‘‘ Hitaṃ devamanussānaṃ , yaṃ namassanti gotamaṃ ;

Vijjācaraṇasampannaṃ , mahantaṃ vītasāradaṃ .

278.‘‘ YatoV3.149 uggacchati sūriyo [ suriyo ( sī . syā . pī .)], ādicco maṇḍalī mahā .

Yassa cuggacchamānassa , saṃvarīpi nirujjhati ;

Yassa cuggate sūriye ,‘ divaso ’ ti pavuccati .

‘‘ RahadopiM3.160 tattha gambhīro , samuddo saritodako ;

Evaṃ taṃ tattha jānanti ,‘ samuddo saritodako ’.

‘‘ ItoP3.197 ‘ sā purimā disā ’, iti naṃ ācikkhatī jano ;

Yaṃ disaṃ abhipāleti , mahārājā yasassi so .

‘‘ Gandhabbānaṃ adhipati [ ādhipati ( sī . syā . pī .) evamuparipi ],‘ dhataraṭṭho ’ ti nāmaso ;

Ramatī naccagītehi , gandhabbehi purakkhato .

‘‘ Puttāpi tassa bahavo , ekanāmāti me sutaṃ ;

Asīti dasa eko ca , indanāmā mahabbalā .

TeT3.211 cāpi buddhaṃ disvāna , buddhaṃ ādiccabandhunaṃ ;

Dūratova namassanti , mahantaṃ vītasāradaṃ .

‘‘ Namo te purisājañña , namo te purisuttama ;

Kusalena samekkhasi , amanussāpi taṃ vandanti ;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso , tasmā evaṃ vademase .

‘‘‘ Jinaṃ vandatha gotamaṃ , jinaṃ vandāma gotamaṃ ;

Vijjācaraṇasampannaṃ , buddhaṃ vandāma gotamaṃ ’.

279.‘‘ Yena petā pavuccanti , pisuṇā piṭṭhimaṃsikā .

Pāṇātipātino luddā [ luddhā ( pī . ka .)], corā nekatikā janā .

‘‘ ItoV3.150P3.198 ‘ sā dakkhiṇā disā ’, iti naṃ ācikkhatī jano ;

Yaṃ disaṃ abhipāleti , mahārājā yasassi so .

‘‘ Kumbhaṇḍānaṃ adhipati ,‘ virūḷho ’ iti nāmaso ;

Ramatī naccagītehi , kumbhaṇḍehi purakkhato .

‘‘ Puttāpi tassa bahavo , ekanāmāti me sutaṃ ;

Asīti dasa eko ca , indanāmā mahabbalā .

Te cāpi buddhaṃ disvāna , buddhaṃ ādiccabandhunaṃ ;

Dūratova namassanti , mahantaṃ vītasāradaṃ .

‘‘ NamoM3.161 te purisājañña , namo te purisuttama ;

Kusalena samekkhasi , amanussāpi taṃ vandanti ;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso , tasmā evaṃ vademase .

‘‘‘ JinaṃT3.212 vandatha gotamaṃ , jinaṃ vandāma gotamaṃ ;

Vijjācaraṇasampannaṃ , buddhaṃ vandāma gotamaṃ ’.

280.‘‘ Yattha coggacchati sūriyo , ādicco maṇḍalī mahā .

Yassa coggacchamānassa , divasopi nirujjhati ;

Yassa coggate sūriye ,‘ saṃvarī ’ ti pavuccati .

‘‘ Rahadopi tattha gambhīro , samuddo saritodako ;

Evaṃ taṃ tattha jānanti ,‘ samuddo saritodako ’.

‘‘ Ito ‘ sā pacchimā disā ’, iti naṃ ācikkhatī jano ;

YaṃP3.199 disaṃ abhipāleti , mahārājā yasassi so .

‘‘ NāgānañcaV3.151 adhipati ,‘ virūpakkho ’ ti nāmaso ;

Ramatī naccagītehi , nāgeheva purakkhato .

‘‘ Puttāpi tassa bahavo , ekanāmāti me sutaṃ ;

Asīti dasa eko ca , indanāmā mahabbalā .

Te cāpi buddhaṃ disvāna , buddhaṃ ādiccabandhunaṃ ;

Dūratova namassanti , mahantaṃ vītasāradaṃ .

‘‘ Namo te purisājañña , namo te purisuttama ;

Kusalena samekkhasi , amanussāpi taṃ vandanti ;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso , tasmā evaṃ vademase .

‘‘‘ Jinaṃ vandatha gotamaṃ , jinaṃ vandāma gotamaṃ ;

Vijjācaraṇasampannaṃ , buddhaṃ vandāma gotamaṃ ’.

281.‘‘ YenaT3.213 uttarakuruvho [ uttarakurū rammā ( sī . syā . pī .)], mahāneru sudassano .

Manussā tattha jāyanti , amamā apariggahā .

‘‘ NaM3.162 te bījaṃ pavapanti , napi nīyanti naṅgalā ;

Akaṭṭhapākimaṃ sāliṃ , paribhuñjanti mānusā .

‘‘ Akaṇaṃ athusaṃ suddhaṃ , sugandhaṃ taṇḍulapphalaṃ ;

TuṇḍikīreP3.200 pacitvāna , tato bhuñjanti bhojanaṃ .

‘‘ Gāviṃ ekakhuraṃ katvā , anuyanti disodisaṃ ;

Pasuṃ ekakhuraṃ katvā , anuyanti disodisaṃ .

‘‘ Itthiṃ vā vāhanaṃ [ itthī-vāhanaṃ ( sī . pī .), itthīṃ vāhanaṃ ( syā .)] katvā , anuyanti disodisaṃ ;

Purisaṃ vāhanaṃ katvā , anuyanti disodisaṃ .

‘‘ KumāriṃV3.152 vāhanaṃ katvā , anuyanti disodisaṃ ;

Kumāraṃ vāhanaṃ katvā , anuyanti disodisaṃ .

‘‘ Te yāne abhiruhitvā ,

Sabbā disā anupariyāyanti [ anupariyanti ( syā .)];

Pacārā tassa rājino .

‘‘ Hatthiyānaṃ assayānaṃ , dibbaṃ yānaṃ upaṭṭhitaṃ ;

Pāsādā sivikā ceva , mahārājassa yasassino .

‘‘ Tassa ca nagarā ahu ,

Antalikkhe sumāpitā ;

Āṭānāṭā kusināṭā parakusināṭā ,

Nāṭasuriyā [ nāṭapuriyā ( sī . pī .), nāṭapariyā ( syā .)] parakusiṭanāṭā .

‘‘ UttarenaP3.201 kasivanto [ kapivanto ( sī . syā . pī )],

Janoghamaparena ca ;

Navanavutiyo ambaraambaravatiyo ,

Āḷakamandā nāma rājadhānī .

‘‘ KuverassaT3.214 kho pana , mārisa , mahārājassa visāṇā nāma rājadhānī ;

Tasmā kuvero mahārājā ,‘ vessavaṇo ’ ti pavuccati .

‘‘ PaccesantoM3.163 pakāsenti , tatolā tattalā tatotalā ;

Ojasi tejasi tatojasī , sūro rājā ariṭṭho nemi .

‘‘ Rahadopi tattha dharaṇī nāma , yato meghā pavassanti ;

Vassā yato patāyanti , sabhāpi tattha sālavatī [ bhagalavatī ( sī . syā . pī .)] nāma .

‘‘ YatthaV3.153 yakkhā payirupāsanti , tattha niccaphalā rukkhā ;

Nānā dijagaṇā yutā , mayūrakoñcābhirudā ;

Kokilādīhi vagguhi .

‘‘ Jīvañjīvakasaddettha , atho oṭṭhavacittakā ;

KukkuṭakāP3.202 [ kukutthakā ( sī . pī .)] kuḷīrakā , vane pokkharasātakā .

‘‘ Sukasāḷikasaddettha , daṇḍamāṇavakāni ca ;

Sobhati sabbakālaṃ sā , kuveranaḷinī sadā .

‘‘ Ito ‘ sā uttarā disā ’, iti naṃ ācikkhatī jano ;

Yaṃ disaṃ abhipāleti , mahārājā yasassi so .

‘‘ Yakkhānañca adhipati ,‘ kuvero ’ iti nāmaso ;

Ramatī naccagītehi , yakkheheva purakkhato .

‘‘ PuttāpiT3.215 tassa bahavo , ekanāmāti me sutaṃ ;

Asīti dasa eko ca , indanāmā mahabbalā .

‘‘ Te cāpi buddhaṃ disvāna , buddhaṃ ādiccabandhunaṃ ;

Dūratova namassanti , mahantaṃ vītasāradaṃ .

‘‘ Namo te purisājañña , namo te purisuttama ;

Kusalena samekkhasi , amanussāpi taṃ vandanti ;

Sutaṃ netaṃ abhiṇhaso , tasmā evaṃ vademase .

‘‘‘ Jinaṃ vandatha gotamaṃ , jinaṃ vandāma gotamaṃ ;

Vijjācaraṇasampannaṃ , buddhaṃ vandāma gotaman ’’’ ti .

‘‘ AyaṃP3.203V3.154 kho sā , mārisa , āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya .

282.‘‘ YassaM3.164 kassaci , mārisa , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā upāsakassa vā upāsikāya vā ayaṃ āṭānāṭiyā rakkhā suggahitā bhavissati samattā pariyāputā [ pariyāpuṭā ( ka .)].

Taṃ ce amanusso yakkho vā yakkhinī vā yakkhapotako vā yakkhapotikā vā yakkhamahāmatto vā yakkhapārisajjo vā yakkhapacāro vā , gandhabbo vā gandhabbī vā gandhabbapotako vā gandhabbapotikā vā gandhabbamahāmatto vā gandhabbapārisajjo vā gandhabbapacāro vā , kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā kumbhaṇḍapotako vā kumbhaṇḍapotikā vā kumbhaṇḍamahāmatto vā kumbhaṇḍapārisajjo vā kumbhaṇḍapacāro vā , nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikāT3.216 vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā , paduṭṭhacitto bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upāsakaṃ vā upāsikaṃ vā gacchantaṃ vā anugaccheyya , ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya , nisinnaṃ vā upanisīdeyya , nipannaṃ vā upanipajjeyya .

Na me so , mārisa , amanusso labheyya gāmesu vā nigamesu vā sakkāraṃ vā garukāraṃ vā .

Na me so , mārisa , amanusso labheyya āḷakamandāya nāma rājadhāniyā vatthuṃ vā vāsaṃ vā .

Na me so , mārisa , amanusso labheyya yakkhānaṃ samitiṃ gantuṃ .

Apissu naṃ , mārisa , amanussā anāvayhampi naṃ kareyyuṃ avivayhaṃ .

Apissu naṃ , mārisa , amanussā attāhipi paripuṇṇāhi paribhāsāhi paribhāseyyuṃ .

Apissu naṃ , mārisa , amanussā rittaṃpissa pattaṃ sīse nikkujjeyyuṃ .

Apissu naṃ , mārisa , amanussā sattadhāpissa muddhaṃ phāleyyuṃ .

‘‘ Santi hi , mārisa , amanussā caṇḍā ruddhā [ ruddā ( sī . pī .)] rabhasā , te neva mahārājānaṃ ādiyanti , na mahārājānaṃ purisakānaṃ ādiyanti , na mahārājānaṃ purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti .

Te kho te , mārisa , amanussā mahārājānaṃP3.204 avaruddhā nāma vuccanti .

Seyyathāpi , mārisa , rañño māgadhassa vijite mahācorā .

Te neva rañño māgadhassa ādiyanti , na rañño māgadhassa purisakānaṃ ādiyanti , na rañño māgadhassa purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti .

Te kho te , mārisa , mahācorā rañño māgadhassa avaruddhā nāma vuccanti .

Evameva kho , mārisa , santi amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā , te neva mahārājānaṃT3.217 ādiyanti , na mahārājānaṃ purisakānaṃ ādiyanti , na mahārājānaṃ purisakānaṃ purisakānaṃ ādiyanti .

TeM3.165 kho te , mārisa , amanussā mahārājānaṃ avaruddhā nāma vuccanti .

Yo hi koci , mārisa , amanusso yakkho vā yakkhinī vā … pe … gandhabbo vā gandhabbī vāV3.155 … kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā … nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā paduṭṭhacitto bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upāsakaṃ vā upāsikaṃ vā gacchantaṃ vā anugaccheyya , ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya , nisinnaṃ vā upanisīdeyya , nipannaṃ vā upanipajjeyya .

Imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ –

‘ ayaṃ yakkho gaṇhāti , ayaṃ yakkho āvisati , ayaṃ yakkho heṭheti , ayaṃ yakkho viheṭheti , ayaṃ yakkho hiṃsati , ayaṃ yakkho vihiṃsati , ayaṃ yakkho na muñcatī ’ ti .

283.‘‘ Katamesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ?

‘‘ Indo somo varuṇo ca , bhāradvājo pajāpati ;

Candano kāmaseṭṭho ca , kinnughaṇḍu nighaṇḍu ca .

‘‘ PanādoT3.218 opamañño ca , devasūto ca mātali ;

Cittaseno ca gandhabbo , naḷo rājā janesabho [ janosabho ( syā .)].

‘‘ Sātāgiro hemavato , puṇṇako karatiyo guḷo ;

SivakoP3.205 mucalindo ca , vessāmitto yugandharo .

‘‘ Gopālo supparodho ca [ suppagedho ca ( sī . syā . pī .)], hiri netti [ hirī nettī ( sī . pī .)] ca mandiyo ;

Pañcālacaṇḍo āḷavako , pajjunno sumano sumukho ;

Dadhimukho maṇi māṇivaro [ maṇi mānicaro ( syā . pī .)] dīgho , atho serīsako saha .

‘‘ Imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ –

‘ ayaṃ yakkho gaṇhāti , ayaṃ yakkho āvisati , ayaṃ yakkho heṭheti , ayaṃ yakkho viheṭheti , ayaṃ yakkho hiṃsati , ayaṃ yakkho vihiṃsati , ayaṃ yakkho na muñcatī ’ ti .

‘‘ AyaṃM3.166 kho sā , mārisa , āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya .

Handa ca dāni mayaṃ , mārisa , gacchāmaV3.156 bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā ’’ ti .

‘‘ Yassadāni tumhe mahārājāno kālaṃ maññathā ’’ ti .

284. Atha kho cattāro mahārājā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsu .

Tepi kho yakkhā uṭṭhāyāsanā appekacce bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsu .

Appekacce bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu , sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā tatthevantaradhāyiṃsuP3.206 .

AppekacceT3.219 yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā tatthevantaradhāyiṃsu .

Appekacce nāmagottaṃ sāvetvā tatthevantaradhāyiṃsu .

Appekacce tuṇhībhūtā tatthevantaradhāyiṃsūti .

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito .

Select Version

Pāthikavaggapāḷi

Pāthikavaggapāḷi