Pāthikavaggapāḷi
Pāthikavaggapāḷi

Aṭṭhakaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Aṭṭhakaṃ

333.‘‘ AtthiT3.267 kho , āvuso , tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena aṭṭha dhammā sammadakkhātā ;
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ … pe … atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ .
Katame aṭṭha ?
‘‘ Aṭṭha micchattā – micchādiṭṭhi , micchāsaṅkappo , micchāvācā , micchākammanto , micchāājīvo , micchāvāyāmo micchāsati , micchāsamādhi .
‘‘ AṭṭhaM3.211P3.255 sammattā – sammādiṭṭhi , sammāsaṅkappo , sammāvācā , sammākammanto , sammāājīvo , sammāvāyāmo , sammāsati , sammāsamādhi .
‘‘ Aṭṭha puggalā dakkhiṇeyyā – sotāpanno , sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno ;
sakadāgāmī , sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno ;
anāgāmī , anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno ;
arahā , arahattaphalasacchikiriyāya paṭipanno .
334.‘‘ AṭṭhaV3.202 kusītavatthūni .
Idhāvuso , bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati , kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilamissati , handāhaṃ nipajjāmī ’ ti !
So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya .
Idaṃ paṭhamaṃ kusītavatthu .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ , kammaṃ kho pana me karontassaT3.268 kāyo kilanto , handāhaṃ nipajjāmī ’ ti !
So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati … pe … idaṃ dutiyaṃ kusītavatthu .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhunā maggo gantabbo hoti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ maggo kho me gantabbo bhavissati , maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilamissati , handāhaṃ nipajjāmī ’ ti !
So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati … idaṃ tatiyaṃ kusītavatthu .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhunā maggo gato hoti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ , maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilanto , handāhaṃ nipajjāmī ’ ti !
So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati … idaṃ catutthaṃ kusītavatthu .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ .
Tassa evaṃ hoti –
‘ ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāyaP3.256 caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ , tassa me kāyo kilanto akammañño , handāhaṃ nipajjāmī ’ ti !
So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati … idaṃ pañcamaṃ kusītavatthu .
‘‘ PunaM3.212 caparaṃ , āvuso , bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ .
Tassa evaṃ hoti –
‘ ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ , tassa me kāyo garuko akammañño , māsācitaṃ maññeT3.269 , handāhaṃ nipajjāmī ’ ti !
So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati … idaṃ chaṭṭhaṃ kusītavatthu .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho .
Tassa evaṃ hotiV3.203 –
‘ uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho ;
atthi kappo nipajjituṃ , handāhaṃ nipajjāmī ’ ti !
So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati … idaṃ sattamaṃ kusītavatthu .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhu gilānā vuṭṭhito [ gilānavuṭṭhito ( saddanīti ) a . ni .6.16 nakulapitusuttaṭīkā passitabbā ] hoti aciravuṭṭhito gelaññā .
Tassa evaṃ hoti –
‘ ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā , tassa me kāyo dubbalo akammañño , handāhaṃ nipajjāmī ’ ti !
So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya .
Idaṃ aṭṭhamaṃ kusītavatthu .
335.‘‘ Aṭṭha ārambhavatthūni .
Idhāvuso , bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati , kammaṃ kho pana me karontena na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ , handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya , asacchikatassa sacchikiriyāyā ’ ti !
So vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā , anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya .
Idaṃ paṭhamaṃ ārambhavatthu .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhunā kammaṃP3.257 kataṃ hoti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ , kammaṃ kho panāhaṃ karonto nāsakkhiṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ , handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi … pe … soT3.270 vīriyaṃ ārabhati … idaṃ dutiyaṃ ārambhavatthu .
‘‘ PunaM3.213 caparaṃ , āvuso , bhikkhunā maggo gantabbo hoti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ maggo kho me gantabbo bhavissati , maggaṃ kho pana me gacchantena na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ .
Handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi … pe … so vīriyaṃ ārabhati … idaṃ tatiyaṃ ārambhavatthu .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhunā maggo gato hoti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ , maggaṃ kho panāhaṃ gacchanto nāsakkhiṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ , handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi … pe … so vīriyaṃ ārabhati … idaṃ catutthaṃ ārambhavatthu .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃV3.204 .
Tassa evaṃ hoti –
‘ ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ , tassa me kāyo lahuko kammañño , handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi … pe … so vīriyaṃ ārabhati … idaṃ pañcamaṃ ārambhavatthu .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ .
Tassa evaṃ hoti –
‘ ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ , tassa me kāyo balavā kammañño , handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi … pe … so vīriyaṃ ārabhati … idaṃ chaṭṭhaṃ ārambhavatthuT3.271 .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho .
Tassa evaṃ hoti –
‘ uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho , ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me ābādho pavaḍḍheyya , handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi … pe … so vīriyaṃ ārabhati … idaṃP3.258 sattamaṃ ārambhavatthu .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhu gilānā vuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā .
Tassa evaṃ hoti –
‘ ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā , ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me ābādho paccudāvatteyya , handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyā ’’ ti !
So vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyāM3.214 anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya .
Idaṃ aṭṭhamaṃ ārambhavatthu .
336.‘‘ Aṭṭha dānavatthūni .
Āsajja dānaṃ deti , bhayā dānaṃ deti ,‘ adāsi me ’ ti dānaṃ deti ,‘ dassati me ’ ti dānaṃ deti ,‘ sāhu dānan ’ ti dānaṃ deti ,‘ ahaṃ pacāmi , ime na pacanti , nārahāmi pacanto apacantānaṃ dānaṃ na dātun ’ ti dānaṃ deti ,‘ idaṃ me dānaṃ dadato kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchatī ’ ti dānaṃ deti .
Cittālaṅkāra-cittaparikkhāratthaṃ dānaṃ deti .
337.‘‘ Aṭṭha dānūpapattiyo .
Idhāvuso , ekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ .
So yaṃ deti taṃ paccāsīsati [ paccāsiṃsati ( sī . syā . kaṃ . pī .)].
So passatiT3.272 khattiyamahāsālaṃ vā brāhmaṇamahāsālaṃ vā gahapatimahāsālaṃ vā pañcahi kāmaguṇehi samappitaṃ samaṅgībhūtaṃ paricārayamānaṃ .
Tassa evaṃ hoti –
‘ aho vatāhaṃ kāyassaV3.205 bhedā paraṃ maraṇā khattiyamahāsālānaṃ vā brāhmaṇamahāsālānaṃ vā gahapatimahāsālānaṃ vā sahabyataṃ upapajjeyyan ’ ti !
So taṃ cittaṃ dahati , taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti , taṃ cittaṃ bhāveti , tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattatiP3.259 .
Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa .
Ijjhatāvuso , sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ … pe … seyyāvasathapadīpeyyaṃ .
So yaṃ deti taṃ paccāsīsati .
Tassa sutaṃ hoti –
‘ cātumahārājikā [ cātummahārājikā ( sī . syā . pī .)] devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā ’’ ti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā cātumahārājikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyyan ’’ ti !
So taṃ cittaṃ dahati , taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti , taṃ cittaṃ bhāveti , tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati .
Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa .
Ijjhatāvuso , sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā .
‘‘ PunaM3.215 caparaṃ , āvuso , idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ … pe … seyyāvasathapadīpeyyaṃ .
So yaṃ deti taṃ paccāsīsati .
Tassa sutaṃ hoti –
‘ tāvatiṃsā devā … pe … yāmā devā … pe … tusitā devāT3.273 … pe … nimmānaratī devā … pe … paranimmitavasavattī devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā ’ ti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyyan ’’ ti !
So taṃ cittaṃ dahati , taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti , taṃ cittaṃ bhāveti , tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati .
Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa .
Ijjhatāvuso , sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ .
So yaṃ deti taṃ paccāsīsati .
Tassa sutaṃ hoti –
‘ brahmakāyikā devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā ’ ti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyyan ’ ti !
So taṃ cittaṃ dahati , taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti , taṃ cittaṃ bhāveti , tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati .
Tañca kho sīlavatoP3.260 vadāmi no dussīlassa ;
vītarāgassa no sarāgassa .
Ijjhatāvuso , sīlavato cetopaṇidhi vītarāgattā .
‘‘ AṭṭhaV3.206 parisā – khattiyaparisā , brāhmaṇaparisā , gahapatiparisā , samaṇaparisā , cātumahārājikaparisā , tāvatiṃsaparisā , māraparisā , brahmaparisāT3.274 .
‘‘ Aṭṭha lokadhammā – lābho ca , alābho ca , yaso ca , ayaso ca , nindā ca , pasaṃsā ca , sukhañca , dukkhañca .
338.‘‘ Aṭṭha abhibhāyatanāni .
Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni ,‘ tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti evaṃsaññī hoti .
Idaṃ paṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ .
‘‘ AjjhattaṃM3.216 rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni ,‘ tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti – evaṃsaññī hoti .
Idaṃ dutiyaṃ abhibhāyatanaṃ .
‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni ,‘ tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti evaṃsaññī hoti .
Idaṃ tatiyaṃ abhibhāyatanaṃ .
‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni ,‘ tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti evaṃsaññī hoti .
Idaṃ catutthaṃ abhibhāyatanaṃ .
‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni .
Seyyathāpi nāma umāpupphaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ , seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ .
Evameva [ evamevaṃ ( ka .)] ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāniP3.261 nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni ,‘ tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti evaṃsaññī hoti .
Idaṃ pañcamaṃ abhibhāyatanaṃ .
‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni .
Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṃT3.275 [ kaṇṇikārapupphaṃ ( syā . kaṃ .)] pītaṃ pītavaṇṇaṃV3.207 pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ , seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ .
Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni ,‘ tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti evaṃsaññī hoti .
Idaṃ chaṭṭhaṃ abhibhāyatanaṃ .
‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni .
Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ , seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ .
Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī ekoM3.217 bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni ,‘ tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti evaṃsaññī hoti .
Idaṃ sattamaṃ abhibhāyatanaṃ .
‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni .
Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā , seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ odātaṃ odātavaṇṇaṃ odātanidassanaṃ odātanibhāsaṃ .
Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāniT3.276 ,‘ tāni abhibhuyya jānāmi passāmī ’ ti evaṃsaññī hoti .
Idaṃ aṭṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ .
339.‘‘ Aṭṭha vimokkhā .
Rūpī rūpāni passati .
Ayaṃ paṭhamo vimokkho .
‘‘ Ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhāP3.262 rūpāni passati .
Ayaṃ dutiyo vimokkho .
‘‘ Subhanteva adhimutto hoti .
Ayaṃ tatiyo vimokkho .
‘‘ Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ ananto ākāso ’ ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati .
Ayaṃ catuttho vimokkho .
‘‘ SabbasoV3.208 ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘ anantaṃ viññāṇan ’ ti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati .
Ayaṃ pañcamo vimokkho .
‘‘ Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘ natthi kiñcī ’ ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati .
Ayaṃ chaṭṭho vimokkho .
‘‘ Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati .
Ayaṃ sattamo vimokkho .
‘‘ Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayita nirodhaṃ upasampajja viharati .
Ayaṃ aṭṭhamo vimokkho .
‘‘ ImeM3.218 kho , āvuso , tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena aṭṭha dhammā sammadakkhātā ;
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ … pe … atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ .